Wojna w liczbach
Straty ludzkie, armie i produkcja wojenna w liczbach. Wiele z nich jest spornych: tam, gdzie źródła się różnią, pokazujemy rozrzut szacunków, a przy każdym wykresie – źródła.
- Ofiary wojny na świecie
- 60–85 mln
- Żołnierze i cywile, z głodem i chorobami; najczęściej 70–85 mln, ostrożniej ponad 60 mln
- Zabici obywatele polscy
- 5,6–5,8 mln
- Szacunek IPN z 2009 r.
- Żydzi zamordowani w Zagładzie
- 5,5–6 mln
- USHMM: ok. 6 mln
- Dni wojny
- 2194
- Od 1 IX 1939 do 2 IX 1945 włącznie (obliczone: 2193 dni różnicy + 1)
Ofiary
Najkrwawszy konflikt w dziejach.
Ofiary II wojny światowej według państw
Zabici żołnierze i cywile łącznie, w granicach państw z czasu wojny (Niemcy w granicach z 1937 r., bez Austrii), wraz z ofiarami Zagłady; tam, gdzie zaznaczono, także zmarli z głodu i chorób wywołanych wojną. Przedział to rozrzut szacunków z podanych źródeł.
dolny szacunekrozrzut szacunków
- ZSRR20–27 mln
- Chiny14–20 mln
- Niemcy6,6–8,8 mln
- Polska5,6–5,8 mln
- Holenderskie Indie Wschodnie (Indonezja)3–4 mln
- Japonia2,5–3,1 mln
- Indie1,5–3,1 mln
- Indochiny Francuskie1–2,2 mln
- Jugosławia1–1,7 mln
- Węgry464–864 tys.
- Rumunia500–833 tys.
- Grecja300–807 tys.
- Francja568–600 tys.
- Włochy457–514 tys.
- Wielka Brytania451–470 tys.
- Stany Zjednoczone419–419 tys.
Tabela i źródła
| od | do | Źródła | |
|---|---|---|---|
| ZSRRZ głodem i chorobami (8–9 mln); oficjalne dane rosyjskie: 26,6 mln w granicach powojennych | 20 000 000 | 27 000 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| Chiny1937–1945, z głodem; chińskie dane oficjalne są wyższe | 14 000 000 | 20 000 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| NiemcyGranice z 1937 r.; ok. 5,3 mln poległych żołnierzy (Overmans) | 6 600 000 | 8 800 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| PolskaObywatele II RP, szacunek IPN z 2009 r.; starsze i nowsze szacunki do ok. 6 mln | 5 620 000 | 5 820 000 | dzieje.pl · nationalww2museum.org · en.wikipedia.org |
| Holenderskie Indie Wschodnie (Indonezja)Głównie cywile: głód i praca przymusowa pod okupacją japońską | 3 000 000 | 4 000 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| Japonia1937–1945, z ofiarami bombardowań i ataków atomowych | 2 500 000 | 3 100 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| IndieGłównie głód w Bengalu 1943–1944; żołnierzy ok. 87–90 tys. | 1 500 000 | 3 100 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| Indochiny FrancuskieGłównie głód w Wietnamie 1944–1945 | 1 000 000 | 2 200 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| Jugosławia1,7 mln to powojenna liczba oficjalna; demografowie szacują ok. 1 mln | 1 000 000 | 1 700 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| WęgryWraz z zamordowanymi węgierskimi Żydami | 464 000 | 864 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| RumuniaGranice z czasu wojny; wraz z zamordowanymi Żydami | 500 000 | 833 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| GrecjaZ głodem 1941–1942 (300–600 tys.) | 300 000 | 807 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| Francja | 567 600 | 600 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| Włochy | 457 000 | 514 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| Wielka BrytaniaBez dominiów i kolonii | 450 700 | 470 000 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
| Stany ZjednoczoneNiemal wyłącznie żołnierze | 418 500 | 419 400 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · zpe.gov.pl |
Straty w stosunku do liczby ludności
Zabici żołnierze i cywile jako odsetek ludności z 1939 r. (ZSRR: 1940 r. w granicach powojennych; Niemcy: z Austrią). Przedział to rozrzut między źródłami, które różnią się liczbą ofiar i podstawą ludności. Tylko państwa, dla których odsetek podają co najmniej dwa źródła.
dolny szacunekrozrzut szacunków
- Polska16,9–17,2%
- ZSRR10,4–13,7%
- Grecja7–11,2%
- Jugosławia6,6–11%
- Niemcy8,3–9,5%
- Węgry3–9,5%
- Japonia2,7–4,3%
- Chiny2–3,9%
- Rumunia3,1–3,4%
- Francja1,4–1,9%
- Włochy0,9–1,2%
- Wielka Brytania0,8–0,9%
- Stany Zjednoczone0,3–0,4%
Tabela i źródła
| od | do | Źródła | |
|---|---|---|---|
| Polska | 16,9 | 17,2 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| ZSRR13,7% wg danych rosyjskich (26,6 mln) | 10,4 | 13,7 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| GrecjaZ głodem | 7 | 11,2 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| Jugosławia | 6,6 | 11 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| NiemcyZ Austrią | 8,3 | 9,5 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| WęgryRozrzut wynika z liczenia ofiar Zagłady | 3 | 9,5 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| Japonia | 2,7 | 4,3 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| Chiny | 2 | 3,9 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| Rumunia | 3,1 | 3,4 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| Francja | 1,4 | 1,9 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| Włochy | 0,9 | 1,2 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| Wielka Brytania | 0,8 | 0,9 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
| Stany Zjednoczone | 0,3 | 0,4 | en.wikipedia.org · historyplace.com |
Polska i Zagłada
Mniej więcej co szósty obywatel II Rzeczypospolitej nie przeżył wojny.
Straty osobowe obywateli polskich 1939–1945
Obywatele II RP w granicach sprzed września 1939 r. Wiersze nie sumują się: pierwszy to całość, kolejne trzy (Żydzi, Polacy pod okupacją niemiecką, ofiary sowieckie) to główne składniki, pozostałe to podzbiory (ofiary UPA, żołnierze).
dolny szacunekrozrzut szacunków
- Ogółem (szacunek IPN, 2009)5,6–5,8 mln
- Polscy Żydzi2,7–3 mln
- Polacy i inni obywatele pod okupacją niemiecką1,5–2,8 mln
- Ofiary okupacji sowieckiej150–500 tys.
- Polacy zamordowani przez nacjonalistów ukraińskich50–100 tys.
- Żołnierze polegli we wrześniu 193966–97 tys.
- Żołnierze polegli w całej wojnie240–250 tys.
Tabela i źródła
| od | do | Źródła | |
|---|---|---|---|
| Ogółem (szacunek IPN, 2009)Materski i Szarota; IPN wskazywał później na blisko 6 mln | 5 620 000 | 5 820 000 | dzieje.pl · en.wikipedia.org · nationalww2museum.org |
| Polscy ŻydziZamordowani przez Niemców; ponad 1,86 mln w obozach zagłady | 2 700 000 | 3 000 000 | dzieje.pl · dzieje.pl · en.wikipedia.org |
| Polacy i inni obywatele pod okupacją niemieckąIPN: ponad 2,7 mln; P.M. Majewski: 1,5–2 mln; USHMM: ok. 1,8 mln etnicznych Polaków | 1 500 000 | 2 770 000 | dzieje.pl · dzieje.pl · en.wikipedia.org |
| Ofiary okupacji sowieckiejIPN: co najmniej 150 tys. (w tym Katyń, ok. 22 tys.); Majewski: ok. 500 tys. | 150 000 | 500 000 | dzieje.pl · dzieje.pl · en.wikipedia.org |
| Polacy zamordowani przez nacjonalistów ukraińskichWołyń i Galicja Wschodnia, 1943–1945 | 50 000 | 100 000 | dzieje.pl · en.wikipedia.org |
| Żołnierze polegli we wrześniu 1939BOW: ok. 66 tys. poległych w walce z Niemcami; IPN 2009: 95–97 tys.; niektóre źródła do 120 tys. | 66 000 | 97 000 | pl.wikipedia.org · ofiary.ipn.gov.pl · en.wikipedia.org |
| Żołnierze polegli w całej wojnieWszystkie formacje, 1939–1945 | 240 000 | 250 000 | nationalww2museum.org · zpe.gov.pl · en.wikipedia.org |
Ofiary niemieckich obozów zagłady i masowych egzekucji
Zamordowani w danym miejscu, w przytłaczającej większości Żydzi (Auschwitz: wszystkie ofiary, w tym ok. 1 mln Żydów). Przedział to rozrzut współczesnych szacunków; starsze, powojenne liczby były wyższe.
dolny szacunekrozrzut szacunków
- Masowe rozstrzeliwania na okupowanych ziemiach ZSRR1,5–2 mln
- Auschwitz-Birkenau1,1 mln
- Treblinka800–925 tys.
- Bełżec435–453 tys.
- Sobibór167–250 tys.
- Chełmno nad Nerem152–200 tys.
- Majdanek78–80 tys.
Tabela i źródła
| od | do | Źródła | |
|---|---|---|---|
| Masowe rozstrzeliwania na okupowanych ziemiach ZSRRŻydzi zabici przez Einsatzgruppen, policję, Wehrmacht i pomocników (także w samochodach-komorach) | 1 500 000 | 2 000 000 | encyclopedia.ushmm.org · encyclopedia.ushmm.org · en.wikipedia.org |
| Auschwitz-BirkenauOk. 1 mln Żydów, 70 tys. Polaków, 21 tys. Romów, 15 tys. jeńców radzieckich | 1 100 000 | 1 100 000 | auschwitz.org · encyclopedia.ushmm.org · en.wikipedia.org |
| Treblinka | 800 000 | 925 000 | encyclopedia.ushmm.org · encyclopedia.ushmm.org · en.wikipedia.org |
| BełżecTelegram Höflego: 434 508 do końca 1942; Kuwałek 440–453 tys.; starsze szacunki do 600 tys. | 435 000 | 453 000 | encyclopedia.ushmm.org · encyclopedia.ushmm.org · en.wikipedia.org |
| Sobibór | 167 000 | 250 000 | encyclopedia.ushmm.org · encyclopedia.ushmm.org · en.wikipedia.org |
| Chełmno nad NeremStarsze polskie szacunki: ponad 300 tys. | 152 000 | 200 000 | encyclopedia.ushmm.org · encyclopedia.ushmm.org · en.wikipedia.org |
| MajdanekW tym ok. 59–60 tys. Żydów (Kranz); starsze szacunki 235–360 tys. | 78 000 | 80 000 | majdanek.eu · en.wikipedia.org |
Armie i morze
Ilu ludzi stanęło pod bronią – i ile kosztował Atlantyk.
Największa liczebność sił zbrojnych
Stan sił zbrojnych (wszystkie rodzaje sił) w roku, w którym był największy; dla mocarstw według tabeli M. Harrisona (1998), średnie roczne lub stany w połowie roku. Polskie formacje to stany z 1945 roku.
dolny szacunekrozrzut szacunków
- ZSRR12 mln
- Stany Zjednoczone11–12 mln
- III Rzesza9,5 mln
- Japonia7,7 mln
- Wielka Brytania5,1 mln
- Francja5 mln
- Włochy3,8 mln
- Wojsko Polskie na Wschodzie300–370 tys.
- Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie195–228 tys.
Tabela i źródła
| od | do | Źródła | |
|---|---|---|---|
| ZSRR1944; z chorymi w szpitalach; jedno źródło akademickie (Harrison za historią oficjalną) | 12 225 000 | 12 225 000 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org |
| Stany Zjednoczone1945; niżej Harrison (średnia roczna), wyżej National WWII Museum (stan szczytowy) | 11 430 000 | 12 209 238 | warwick.ac.uk · nationalww2museum.org |
| III Rzesza1943; Wehrmacht i Waffen-SS (Müller 2016; Förster i in. 1995) | 9 480 000 | 9 480 000 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org |
| Japonia1945; Harrison uśrednia dwie serie japońskie; sama armia lądowa liczyła w sierpniu 1945 ok. 6,1 mln | 7 730 000 | 7 730 000 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org |
| Wielka Brytania1945; bez armii dominiów i Indii; jedno źródło akademickie | 5 090 000 | 5 090 000 | warwick.ac.uk |
| Francja1939, po mobilizacji („niecałe 5 mln” w armii, za Kedwardem); Harrison zakłada 7 mln z wojskami kolonialnymi w 1940 | 5 000 000 | 5 000 000 | warwick.ac.uk |
| Włochy1943; dane V. Zamagni u Harrisona; jedno źródło akademickie | 3 815 000 | 3 815 000 | warwick.ac.uk |
| Wojsko Polskie na Wschodziemaj 1945; dzieje.pl: „prawie 300 tys.” pod koniec wojny, pl.wikipedia: 370 tys. w maju 1945 (440 tys. we wrześniu, już po wojnie) | 300 000 | 370 000 | dzieje.pl · pl.wikipedia.org |
| Polskie Siły Zbrojne na Zachodziemaj–lipiec 1945; 195 tys. na koniec wojny, 200–210 tys. pod koniec maja (PWN), 211 tys. w czerwcu (Zaćmiński), 228 tys. w lipcu z uwolnionymi jeńcami | 195 000 | 228 000 | en.wikipedia.org · pl.wikipedia.org · rcin.org.pl |
Niemieckie okręty podwodne
U-Booty, które weszły do służby do maja 1945, i U-Booty stracone w czasie wojny (w walce, na minach, w nalotach, w wypadkach, zaginione), bez okrętów samozatopionych przy kapitulacji, poddanych i zatopionych przez aliantów po wojnie.
dolny szacunekrozrzut szacunków
- Wprowadzone do służby1153–1181
- Stracone w czasie wojny724–785
Tabela i źródła
| od | do | Źródła | |
|---|---|---|---|
| Wprowadzone do służbyuboat.net: 1153 okręty (z kilkunastoma obcymi i niewprowadzonymi do służby); Haskell i Middlebrook: 1181 | 1153 | 1181 | uboat.net · en.wikipedia.org |
| Stracone w czasie wojnyuboat.net: 1154 utraty łącznie, minus 238 samozatopionych, 155 poddanych i 37 wycofanych = 724; Haskell/Middlebrook: 785 | 724 | 785 | uboat.net · en.wikipedia.org · en.wikipedia.org |
Produkcja
Wojna fabryk: samoloty i czołgi z lat 1939–1945.
Produkcja samolotów 1939–1945
Wszystkie typy samolotów wojskowych (bojowe, szkolne, transportowe), 1939–1945, także przed przystąpieniem do wojny. Zestawienie według J. Ellisa i R. Overy’ego; same samoloty bojowe w czasie wojny według Harrisona: USA 192 tys., ZSRR 112 tys., Wielka Brytania 95 tys., III Rzesza 90 tys., Japonia 55 tys.
dolny szacunekrozrzut szacunków
- Stany Zjednoczone300–325 tys.
- ZSRR157 tys.
- Wielka Brytania132 tys.
- III Rzesza119–120 tys.
- Japonia76 tys.
- Włochy11–13 tys.
Tabela i źródła
| od | do | Źródła | |
|---|---|---|---|
| Stany ZjednoczoneNational WWII Museum: ok. 300 tys. w 45 miesiącach wojny; tabela Ellisa/Overy’ego: 324 750 (suma lat w tej tabeli daje 314 317) | 300 000 | 324 750 | nationalww2museum.org · en.wikipedia.org · warwick.ac.uk |
| ZSRR1939–1945; w tym 136 tys. od czerwca 1941; jedynie Wikipedia (Ellis) – Harrison podaje tylko samoloty bojowe (112 tys.) | 157 261 | 157 261 | en.wikipedia.org · warwick.ac.uk |
| Wielka Brytanialata 1941–1945 zgodne w obu źródłach | 131 549 | 131 549 | en.wikipedia.org · nationalww2museum.org |
| III Rzeszaróżnica wynika z danych za 1941–1944 (National WWII Museum) | 119 371 | 119 871 | en.wikipedia.org · nationalww2museum.org |
| Japonialata 1941–1945 zgodne w obu źródłach | 76 320 | 76 320 | en.wikipedia.org · nationalww2museum.org |
| Włochy1939–1943; wyżej dane V. Zamagni u Harrisona | 11 122 | 13 300 | en.wikipedia.org · warwick.ac.uk |
Produkcja czołgów i dział samobieżnych
Czołgi i działa samobieżne (z działami szturmowymi i niszczycielami czołgów), bez samochodów pancernych i transporterów. Niżej tabela Harrisona (tylko miesiące udziału w wojnie), wyżej zestawienia obejmujące lata 1939–1945 i szerszą gamę dział samobieżnych.
dolny szacunekrozrzut szacunków
- Stany Zjednoczone100–108 tys.
- ZSRR103–105 tys.
- III Rzesza46–67 tys.
- Wielka Brytania28–29 tys.
- Japonia4524–4800
- Włochy3000–3368
Tabela i źródła
| od | do | Źródła | |
|---|---|---|---|
| Stany Zjednoczoneniżej XII 1941–VIII 1945, wyżej 1939–1945; same czołgi ok. 88 tys. | 99 500 | 108 410 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org · historynet.com |
| ZSRRVI 1941–VIII 1945 | 102 800 | 105 251 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org · historynet.com |
| III Rzeszarozpiętość zależy od tego, ile dział samobieżnych się wlicza; same czołgi ok. 36–46 tys. (Parshall) | 46 300 | 67 429 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org · historynet.com |
| Wielka Brytaniabez Kanady i reszty imperium | 27 896 | 29 300 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org |
| Japonia | 4524 | 4800 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org · historynet.com |
| Włochy1940–1943; Parshall szacuje szerzej, na 4–5 tys. | 3000 | 3368 | warwick.ac.uk · en.wikipedia.org · historynet.com |