Heungseon Daewongun

Yi Ha-eung, znany pod tytułem Heungseon Daewongun, czyli „wielki książę Heungseon”, był ojcem króla Gojonga i przez dziesięć lat faktycznym władcą Korei. Rządził twardą ręką, próbował odnowić państwo dynastii Yi według konfucjańskich wzorców i zamknąć je przed obcymi. Po utracie władzy w 1873 roku przez ćwierć wieku walczył o jej odzyskanie ze swoją synową, królową Min. W tej walce gotów był sprzymierzać się z każdym, kto mógł mu pomóc, także z Japończykami, których wcześniej uważał za barbarzyńców. W 1895 roku to jego nazwiskiem posłużyli się zamachowcy, którzy zabili królową. Losy Daewonguna pokazują, jak wewnętrzne spory na koreańskim dworze otworzyły Japonii drogę do opanowania kraju.

Ubogi krewny dynastii

Urodził się 24 stycznia 1821 roku w Seulu jako Yi Ha-eung, syn księcia Namyeona, dalekiego potomka króla Injo. Należał do rodziny królewskiej, ale do gałęzi zubożałej i pozbawionej wpływów. W pierwszej połowie XIX wieku Koreą rządzili krewni królowych z rodu Kim z Andong, a krewni dynastii, którzy mogli stać się kandydatami do tronu, byli podejrzani i prześladowani. Yi Ha-eung przetrwał, udając nieszkodliwego hulakę. Był wykształconym konfucjanistą, cenionym kaligrafem i malarzem, a jego obrazy orchidei sprzedawano arystokratom. Zarazem po cichu budował związki z wdową po następcy tronu, królową Jo, rywalką rodu Kim.

Regent

W styczniu 1864 roku zmarł bezpotomnie król Cheoljong. Królowa wdowa Jo, najstarsza rangą na dworze, wskazała na następcę jedenastoletniego syna Yi Ha-eunga i adoptowała go. Chłopiec wstąpił na tron jako Gojong, a jego ojciec otrzymał tytuł daewongun, przysługujący ojcu króla, który sam nie panował. Formalnie regencję sprawowała królowa wdowa, w rzeczywistości rządził Daewongun.

Jego reformy miały przywrócić siłę monarchii. Odsunął ród Kim od władzy, ścigał skorumpowanych urzędników, opodatkował arystokrację yangban, która dotąd unikała ciężarów. Zamknął większość prywatnych akademii konfucjańskich seowon, będących ośrodkami frakcji i przywilejów podatkowych, i do 1871 roku pozostawił tylko 47 z nich. Najkosztowniejszym przedsięwzięciem była odbudowa pałacu Gyeongbokgung, zniszczonego w czasie wojny japońsko-koreańskiej w 1592 roku. Prace trwały od 1865 do 1868 roku. Finansowano je przymusowymi „dobrowolnymi” datkami i emisją monety o zawyżonej wartości, która wywołała inflację. Odbudowany pałac miał być symbolem odrodzenia dynastii. Niecałe trzydzieści lat później zamordowano w nim królową Min.

Zamknięty kraj

Polityka zagraniczna Daewonguna była prosta: żadnych traktatów, żadnego handlu, żadnych katolików, żadnego Zachodu i żadnej Japonii. Na początku 1866 roku rozpoczął wielkie prześladowanie katolików. Stracono dziewięciu francuskich misjonarzy, w tym biskupa Siméona-François Berneux, i według szacunków około ośmiu tysięcy koreańskich wiernych. Jesienią 1866 roku francuska eskadra admirała Pierre’a-Gustave’a Roze’a, wysłana w odwecie, zajęła na kilka tygodni wyspę Ganghwa, ale wycofała się po porażkach. W tym samym roku pod Pjongjangiem mieszkańcy i żołnierze spalili amerykański statek handlowy „General Sherman” i zabili jego załogę. W 1868 roku niemiecki kupiec Ernst Oppert próbował wykraść szczątki ojca regenta, by wymusić otwarcie kraju. W 1871 roku amerykańska eskadra zaatakowała forty na Ganghwa, ale Korea odmówiła rokowań i Amerykanie odpłynęli. Daewongun ustawił wtedy w całym kraju kamienne stele z napisem głoszącym, że nie walczyć z najeźdźcami z Zachodu znaczy zawrzeć z nimi pokój, a doradzać pokój znaczy zdradzić kraj.

Na krótką metę odparcie Francuzów i Amerykanów umocniło jego pozycję. W dłuższej perspektywie izolacja odcięła Koreę od wiedzy i techniki, które Japonia w tym samym czasie gorliwie przyswajała po restauracji Meiji. Daewongun odmówił też uznania nowego rządu japońskiego, bo jego pisma używały tytułów, które w koreańskich oczach przysługiwały tylko cesarzowi Chin. W Tokio część polityków domagała się wtedy wojny z Koreą.

Wróg synowej

W 1866 roku Daewongun wybrał dla syna żonę z rodu Min, sierotę bez wpływowych krewnych. Pomylił się co do jej charakteru. Królowa zbudowała wokół siebie stronnictwo, a w 1873 roku, gdy Gojong ogłosił, że będzie rządził osobiście, Daewongun musiał ustąpić. Na dworze zapanował ród Min, a w 1876 roku Korea podpisała z Japonią traktat otwierający porty. Odtąd walka z synową i z otwarciem kraju splotła się w jedno. W 1881 roku wykryto spisek, który miał osadzić na tronie jego najstarszego, nieślubnego syna Yi Jae-seona. Udziału Daewonguna nie udowodniono, ale syna stracono.

W lipcu 1882 roku zbuntowali się żołnierze starych oddziałów, którym nie wypłacano żołdu. Daewongun poparł buntowników, a gdy wtargnęli do pałacu, przejął władzę, ogłosił śmierć królowej, która w rzeczywistości uciekła, i cofnął reformy. Rządził nieco ponad miesiąc. Chiny, które obawiały się, że bunt sprowokuje interwencję Japonii, wysłały wojska. Chińscy wysłannicy zaprosili Daewonguna na rozmowę, aresztowali go i wywieźli statkiem do Tiencinu, a potem do Baodingu, gdzie przez trzy lata przebywał w odosobnieniu. Do Korei wrócił w 1885 roku, gdy Chiny, zaniepokojone zbliżeniem królowej z Rosją, chciały mieć w Seulu przeciwwagę dla niej. Przywiózł go Yuan Shikai, który objął stanowisko chińskiego rezydenta. Królowa trzymała jednak teścia w odosobnieniu.

Narzędzie Japonii

23 lipca 1894 roku, na początku wojny chińsko-japońskiej, japońscy żołnierze zajęli pałac królewski i wynieśli Daewonguna do władzy. Stary książę miał uwiarygodnić projapoński rząd. Przyjął tę rolę, ale nie zamierzał być marionetką. Sprzeciwiał się reformom kabo i według ustaleń historyków potajemnie porozumiewał się z dowódcami chińskimi i z powstańcami Donghak przeciw Japończykom. Jesienią 1894 roku nowy poseł japoński Kaoru Inoue odsunął go od rządów i zmusił do obietnicy, że nie będzie się mieszał do polityki. Wiosną 1895 roku aresztowano jego wnuka Yi Jun-yonga, oskarżonego o spisek przeciw królowi, a sam Daewongun znalazł się w praktyce pod nadzorem w swojej podmiejskiej rezydencji.

Właśnie dlatego jesienią 1895 roku zwrócił się do niego japoński poseł Gorō Miura, który przygotowywał zamach na królową. Japończycy chcieli, by zamach wyglądał na przewrót Daewonguna i zbuntowanych koreańskich żołnierzy. Rola samego Daewonguna jest od ponad stu lat przedmiotem sporu. Według źródeł japońskich, m.in. relacji doradcy Ryūnosuke Okamoty, 5 października zgodził się na udział w przewrocie w zamian za warunki postawione przez Japończyków. Część historyków koreańskich uważa, że w nocy z 7 na 8 października został wywieziony do pałacu siłą. Wiadomo, że przed świtem 8 października japońska grupa zabrała go z rezydencji w Gongdeok-ri i że wkroczył do pałacu razem z napastnikami. Królowa została zamordowana, a Daewongun objął władzę w imieniu syna. Dwa dni później w imieniu króla wydano edykt degradujący zmarłą królową.

Ostatnie lata

Triumf trwał krótko. 11 lutego 1896 roku Gojong uciekł do poselstwa rosyjskiego, a projapoński rząd upadł. Daewongun utracił resztki wpływów i do śmierci żył na uboczu. W styczniu 1898 roku zmarła jego żona, a on sam zmarł 22 lutego 1898 roku w wieku 77 lat. Gojong, który nie wybaczył ojcu udziału w zamachu na królową, nie przyszedł na jego pogrzeb. Według relacji płakał jednak tak głośno, że było go słychać za murami pałacu. W 1907 roku, po abdykacji Gojonga, nowy cesarz Sunjong nadał dziadkowi pośmiertny tytuł daewonwang, czyli wielkiego króla-ojca.

Znaczenie

Daewongun jest w Korei postacią sporną. Jedni widzą w nim reformatora, który oczyścił państwo z korupcji, wzmocnił monarchię i obronił kraj przed obcymi. Inni uważają, że jego polityka izolacji zmarnowała decydującą dekadę, w której Japonia stawała się nowoczesnym mocarstwem, a Korea mogła jeszcze nadrobić zaległości. Nie ulega wątpliwości, że jego wieloletnia wojna z synową podzieliła dwór na stronnictwa szukające pomocy za granicą. W 1882 roku z tego powodu do Korei weszły wojska chińskie, a w 1894 roku japońskie. W 1895 roku Japończycy wykorzystali go do zabójstwa królowej. Dziesięć lat po jego śmierci Korea była japońskim protektoratem, a po aneksji w 1910 roku stała się kolonią i bazą, z której Japonia ruszyła w 1931 roku na Mandżurię.