Królowa Min

Królowa Min, żona króla Gojonga, przez ponad dwadzieścia lat była najpotężniejszą osobą na koreańskim dworze, potężniejszą, jak twierdziło wielu obserwatorów, od samego króla. Lawirując między Chinami, Japonią, Rosją i Stanami Zjednoczonymi, próbowała ocalić niezależność kraju i władzę swojego rodu, a zarazem ostrożnie go modernizować. Dla japońskich polityków i wojskowych, którzy po zwycięstwie nad Chinami w 1895 roku chcieli uczynić z Korei swoją strefę wpływów, stała się główną przeszkodą. 8 października 1895 roku japońscy zamachowcy zabili ją w jej pałacu, a ciało spalili. Na krótką metę jej śmierć nie uchroniła Japonii przed porażką w Korei, ale stała się jednym z pierwszych aktów długiej drogi, która wiodła przez aneksję Korei w 1910 roku do podboju Mandżurii w 1931 roku.

Za życia nie znano jej osobistego imienia. Królową Min nazywano ją od nazwy rodu, z którego pochodziła. Późniejsze opracowania podają imię Min Ja-yeong, ale jego autentyczność bywa kwestionowana. Tytuł cesarzowej Myeongseong nadano jej dopiero po śmierci.

Dzieciństwo i małżeństwo

Urodziła się 17 listopada 1851 roku w Yeoju w prowincji Gyeonggi, w arystokratycznym rodzie Min z Yeoheung. Ród ten dał wcześniej Korei dwie królowe i wielu wysokich urzędników, ale jej najbliższa rodzina nie była zamożna ani wpływowa. Ojciec, Min Chi-rok, zmarł w 1858 roku, gdy miała siedem lat, i wychowywała ją matka.

W 1864 roku na tron wstąpił jedenastoletni Gojong, a faktyczną władzę jako regent sprawował jego ojciec, Heungseon Daewongun. Gdy przyszło szukać dla młodego króla żony, regent chciał uniknąć powtórki z pierwszej połowy wieku, gdy krewni królowych z rodu Kim z Andong rządzili krajem ponad głowami królów. Matka Gojonga, która sama pochodziła z rodu Min, zaproponowała osieroconą dziewczynę bez ojca i braci. Daewongun przeprowadził z nią rozmowę i był zadowolony. W marcu 1866 roku czternastoletnia panna Min poślubiła o rok młodszego króla i została koronowana na królową. Regent miał później przyznać, że była to „kobieta wielkiej stanowczości i opanowania”. Jak napisali historycy, wyniósł na tron swoją najgroźniejszą przeciwniczkę.

Walka z teściem

Pierwsze lata małżeństwa były dla niej upokarzające. Król wolał towarzystwo nałożnicy, a gdy ta urodziła w 1868 roku syna, Daewongun okazywał wielką radość z narodzin wnuka. Królowa zamknęła się w swoich komnatach i czytała. Studiowała chińskie klasyki, historię i filozofię, czyli lektury zarezerwowane zwykle dla mężczyzn z warstwy yangban. W 1871 roku urodziła syna, który zmarł po kilku dniach. Według przekazów Daewongun zarzucał jej, że nie potrafi dać królowi zdrowego potomka, a ona podejrzewała, że do śmierci dziecka przyczynił się lek, który przysłał. Jedynym jej dzieckiem, które przeżyło, był urodzony w 1874 roku Yi Cheok, późniejszy cesarz Sunjong.

Królowa zbudowała tymczasem własne stronnictwo, złożone z członków jej rodu, urzędników odsuniętych przez regenta i konfucjańskich uczonych oburzonych jego polityką. W 1873 roku konfucjanista Choe Ik-hyeon złożył memoriał krytykujący rządy Daewonguna, a Gojong, który miał już 21 lat, ogłosił, że będzie rządził osobiście. Regent musiał ustąpić. Odtąd dworem rządziła królowa i jej krewni, którzy objęli najważniejsze urzędy. Teść nigdy jej tego nie wybaczył. W 1874 roku w domu jej przybranego brata Min Seung-ho wybuchła bomba, ukryta w przesyłce, która zabiła jego, jego syna i matkę królowej. Sprawców nie ustalono, ale podejrzenia padły na ludzi Daewonguna.

Otwarcie kraju

Daewongun prowadził politykę całkowitego zamknięcia Korei. Królowa i jej stronnictwo uznały, że kraju nie da się dłużej izolować. W 1876 roku, po incydencie z japońską kanonierką u wyspy Ganghwa, Korea podpisała z Japonią traktat otwierający porty. W kolejnych latach podpisała traktaty z Chinami, Stanami Zjednoczonymi (1882), Wielką Brytanią i Niemcami (1883), Włochami i Rosją (1884) oraz Francją (1886). Królowa wspierała wysyłanie misji studyjnych do Japonii i Chin, a w 1883 roku misję do Stanów Zjednoczonych pod przewodnictwem swojego krewnego Min Yeong-ika. Za jej przyzwoleniem powstały pierwsza szkoła z nauczycielami angielskiego, pierwszy szpital zachodni, prowadzony przez amerykańskiego lekarza i misjonarza Horace’a Allena, i pierwsza szkoła dla dziewcząt, z której wyrósł uniwersytet Ewha. Zatrudniano amerykańskich instruktorów wojskowych, sprowadzano maszyny i budowano telegraf. Sama królowa pozostała buddystką przywiązaną także do szamańskich obrzędów, ale tolerowała misjonarzy chrześcijańskich, bo ceniła ich wiedzę.

Reformy miały też ciemną stronę. Ród Min był powszechnie oskarżany o korupcję, handel urzędami i zawłaszczanie dochodów państwa. W lipcu 1882 roku żołnierze starych oddziałów, którym od miesięcy nie wypłacano żołdu, a w końcu wydano zepsuty ryż, zbuntowali się, zabili kilku dygnitarzy z rodu Min i japońskich instruktorów, a potem wtargnęli do pałacu, szukając królowej. Bunt poparł Daewongun, który na krótko odzyskał władzę. Królowa uciekła w przebraniu, a z pałacu wyniósł ją oficer Hong Gye-hun. Ukrywała się na prowincji, gdy teść ogłosił jej śmierć i zarządził żałobę. Wezwała na pomoc Chiny. Chińskie wojska weszły do Seulu, aresztowały Daewonguna i wywiozły go do Chin, a królowa wróciła do pałacu.

W grudniu 1884 roku proreformatorska grupa młodych urzędników, którzy chcieli zerwać z Chinami i iść drogą Japonii, przy wsparciu japońskiego poselstwa dokonała puczu Gapsin. Zamordowano kilku ministrów, a parę królewską wzięto pod straż. Królowa potajemnie wezwała chiński garnizon, który dowodzony przez Yuan Shikaia po trzech dniach rozbił spiskowców i Japończyków. Od tej pory królowa nie ufała Japonii. Przez następne dziesięć lat opierała się na Chinach, których przedstawiciel Yuan Shikai miał w Seulu ogromne wpływy, a zarazem szukała przeciwwagi w Rosji i Stanach Zjednoczonych.

Wojna i trójinterwencja

W 1894 roku na południu kraju wybuchło powstanie chłopskie Donghak, wymierzone w uciskającą wieś administrację i w cudzoziemców. Rząd poprosił o pomoc Chiny, ale wojska wysłała także Japonia. 23 lipca 1894 roku Japończycy zajęli pałac, wzięli króla pod kontrolę i oddali władzę Daewongunowi, a stronnictwo królowej zostało odsunięte. Wybuchła wojna chińsko-japońska, w której Chiny poniosły klęskę. Pod nadzorem Japonii rząd koreański przeprowadzał reformy kabo, a poseł japoński Kaoru Inoue próbował pozyskać parę królewską, obiecując pożyczki i ochronę.

Wiosną 1895 roku, po traktacie z Shimonoseki, Rosja, Francja i Niemcy zmusiły Japonię do zwrotu Chinom półwyspu Liaotung. Królowa, jak pisała podróżniczka Isabella Bird, która kilkakrotnie z nią rozmawiała, była kobietą „o niezwykłej inteligencji i sile” i „jej życie było bitwą”. Natychmiast wykorzystała słabość Japonii. Jej stronnictwo odzyskało wpływy, przywódca projapońskich reformatorów Pak Yeong-hyo uciekł w lipcu do Japonii, a dwór zbliżył się do rosyjskiego posła Karla Webera. Jesienią królowa przeforsowała rozwiązanie oddziałów hullyeondae, szkolonych przez Japończyków.

Zabójstwo

Nowy poseł japoński, generał w stanie spoczynku Gorō Miura, przybył do Seulu we wrześniu 1895 roku i szybko postanowił usunąć królową. Wraz z ludźmi z poselstwa, japońskimi awanturnikami zwanymi sōshi i koreańskimi żołnierzami hullyeondae przygotował zamach, w który wciągnięto także Daewonguna. Przed świtem 8 października 1895 roku napastnicy wdarli się do pałacu Gyeongbokgung. Zabili Hong Gye-huna, tego samego, który uratował królową w 1882 roku, i ministra dworu Yi Gyeong-jika, a w komnatach kobiecych szukali królowej, bijąc dwórki i wyrzucając je przez okna. Królową zabito w jej komnatach. Nie wiadomo z pewnością, kto zadał cios. Ciało spalono w pobliskim zagajniku. Miała 43 lata.

Dwa dni później w imieniu króla, wbrew jego woli, ogłoszono edykt, który obarczał ją winą za nieszczęścia kraju i degradował do stanu ludu. Odwołano go w listopadzie. Sprawcy japońscy, odwołani do kraju, zostali w styczniu 1896 roku uwolnieni przez sądy w Hiroszimie z powodu „niewystarczających dowodów”.

Cesarzowa Myeongseong

Po ucieczce do poselstwa rosyjskiego w lutym 1896 roku Gojong rozliczył się z ludźmi, których uważał za winnych śmierci żony. W 1897 roku nadał jej pośmiertne imię Myeongseong, a gdy w październiku ogłosił się cesarzem, podniósł ją do godności cesarzowej. 21 i 22 listopada 1897 roku urządził jej pogrzeb z wielką pompą: w kondukcie szły tysiące żołnierzy i niesiono tysiące latarni. Grobowiec Hongneung zbudowano w Seulu. Po śmierci Gojonga w 1919 roku jej szczątki przeniesiono do Namyangju i złożono obok męża.

Pamięć i spory

W Korei Południowej królowa Min jest dziś postacią z panteonu narodowego, symbolem oporu wobec Japonii i krzywd epoki kolonialnej. Jej śmierć stała się tematem powieści, filmów, seriali i musicalu „Ostatnia cesarzowa”. Historycy oceniają ją jednak różnie. Jedni widzą w niej zdolną i odważną polityczkę, która rozumiała, że kraj trzeba otworzyć, a zarazem nie dopuścić do jego podporządkowania jednemu mocarstwu. Inni przypominają, że jej rządy oznaczały nepotyzm i korupcję rodu Min, że to ona dwukrotnie sprowadzała do kraju obce wojska i że jej polityka lawirowania między mocarstwami nie przyniosła trwałego bezpieczeństwa. Nie zachowało się żadne pewne zdjęcie królowej. Wszystkie publikowane jako jej portrety budzą wątpliwości.

Jej zabójstwo jest ważne dla historii XX wieku nie tylko dlatego, że było zbrodnią. Pokazało, jak daleko gotowi byli posunąć się japońscy wojskowi i nacjonaliści działający poza krajem i jak łatwo przychodziło władzom w Tokio ich uniewinniać. Zabójca Hirobumiego Itō, An Jung-geun, wymienił w 1909 roku zabójstwo królowej na pierwszym miejscu swoich oskarżeń wobec Japonii. Japonia, która po 1895 roku na kilka lat straciła wpływy w Seulu, odzyskała je dzięki wojnie z Rosją i traktatowi z Portsmouth, a w 1910 roku anektowała Koreę. Z Korei i z południowej Mandżurii, w której zdobyła koleje i dzierżawę Kwantungu, japońskie wojsko wyruszyło w 1931 roku na podbój całej Mandżurii.