TheSecondWar.pl

Łukasz

Autor

(1129)

1905

wrzesień

05
- Traktat z Portsmouth5 września 1905 Rosja i Japonia zawarły w Portsmouth pokój. Japonia dostała wolną rękę w Korei, Port Arthur, kolej w południowej Mandżurii i pół Sachalinu.

1910

sierpień

22
- Aneksja Korei przez Japonię22 sierpnia 1910 w Seulu premier Yi Wan-yong i generał Terauchi podpisali traktat o aneksji Korei. Ogłoszony 29 sierpnia, zakończył byt Cesarstwa Koreańskiego.

1917

marzec

12
- Rewolucja lutowa12 marca 1917 garnizon Piotrogrodu przyłączył się do strajkujących. W ciągu kilku dni upadła monarchia, a władzę podzieliły Rząd Tymczasowy i Rada.

1918

październik

28
- Początek rewolucji w Niemczech28 października 1918 Niemcy stały się monarchią parlamentarną, a admirałowie szykowali flotę do ostatniego boju. Bunt marynarzy wywołał rewolucję.

listopad

13
- Początek wojny węgiersko-rumuńskiej13 listopada 1918 w Belgradzie Węgry podpisały konwencję wojskową z aliantami, a rumuńskie patrole przechodziły Karpaty. Zaczynała się walka o Siedmiogród.

1919

styczeń

18
- Otwarcie konferencji pokojowej w Paryżu18 stycznia 1919 w gmachu francuskiego MSZ przy Quai d'Orsay prezydent Poincaré otworzył konferencję pokojową. Pokonanych i Rosji przy stole nie było.

luty

marzec

czerwiec

28
- Kluczowe wydarzenieTraktat wersalski28 czerwca 1919 w Sali Lustrzanej Wersalu Niemcy podpisały pokój. Straciły ziemie i kolonie, zostały rozbrojone, a art. 231 obarczył je winą za wojnę.

sierpień

01
- Upadek Węgierskiej Republiki Rad1 sierpnia 1919, gdy Rumuni szli na Budapeszt, rząd Béli Kuna ustąpił, a on sam uciekł do Austrii. Władzę objął socjaldemokrata Gyula Peidl.

wrzesień

listopad

27
- Traktat z Neuilly27 listopada 1919 Bułgaria podpisała w Neuilly pokój z ententą. Straciła Trację Zachodnią i dostęp do Morza Egejskiego, a jej armię zmniejszono do 20 tysięcy.

1920

luty

24
- Powstanie NSDAP24 lutego 1920 w monachijskiej Hofbräuhaus Hitler odczytał 25-punktowy program, a DAP przyjęła nazwę Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników.

marzec

13
- Pucz Kappa13 marca 1920 brygada Ehrhardta zajęła Berlin, a Kapp ogłosił się kanclerzem. Wojsko nie broniło rządu, lecz strajk generalny obalił puczystów po 4 dniach.

czerwiec

04
- Traktat z Trianon4 czerwca 1920 Węgry podpisały w Wersalu pokój z Ententą. Straciły dwie trzecie ziem królestwa, a ponad trzy miliony Węgrów znalazło się za granicą.

październik

09
- Bunt Żeligowskiego9 października 1920 dywizja gen. Żeligowskiego, pozorując bunt z rozkazu Piłsudskiego, zajęła Wilno. Spór o miasto podzielił Polskę i Litwę do 1938 roku.

listopad

15
- Utworzenie Wolnego Miasta Gdańska15 listopada 1920 proklamowano Wolne Miasto Gdańsk pod opieką Ligi Narodów. Niemieckie miasto z prawami Polski w porcie nie zadowoliło nikogo.

1921

kwiecień

24
- Wybory w Wolnym Państwie Fiume24 kwietnia 1921 mieszkańcy Fiume wybrali Zgromadzenie Konstytucyjne. Wygrali autonomiści Riccarda Zanelli, przeciwnicy aneksji, a faszyści spalili urny.

lipiec

13
- Wielki głód w Rosji13 lipca 1921 Maksim Gorki wezwał świat do ratowania głodującej Rosji. Klęska na Powołżu, skutek suszy i rekwizycji, zabiła według szacunków około 5 mln ludzi.

sierpień

29
- Traktat pokojowy USA z Węgrami29 sierpnia 1921 w Budapeszcie USA zawarły osobny pokój z Węgrami. Przejęły prawa z traktatu z Trianon, ale nie wzięły odpowiedzialności za granice.

październik

05
- Powstanie SA5 października 1921 „sekcja gimnastyczno-sportowa” NSDAP przyjęła nazwę Sturmabteilung (SA). Z bojówki do ochrony wieców wyrosła armia brunatnych koszul.

1922

luty

06
- Traktat waszyngtoński6 lutego 1922 USA, Wielka Brytania, Japonia, Francja i Włochy podpisały w Waszyngtonie traktat morski, który ograniczył ich floty pancerników.

kwiecień

16
- Traktat w Rapallo16 kwietnia 1922 Niemcy i Rosja Radziecka, wyrzutkowie powojennej Europy, nawiązały w Rapallo stosunki i zrzekły się roszczeń. Zachód i Polska się zaniepokoiły.

październik

1923

styczeń

11
- Okupacja Zagłębia Ruhry11 stycznia 1923 wojska Francji i Belgii wkroczyły do Zagłębia Ruhry, by wymusić na Niemcach reparacje. Berlin odpowiedział biernym oporem.

lipiec

24
- Traktat z Lozanny24 lipca 1923 w Lozannie Turcja zawarła pokój z mocarstwami i Grecją. Traktat zastąpił pokój z Sèvres i uznał suwerenność nowego państwa tureckiego.

sierpień

31
- Incydent na Korfu31 sierpnia 1923 włoska flota ostrzelała Korfu i wysadziła desant. Mussolini zemścił się za zabójstwo generała Telliniego i rzucił wyzwanie Lidze Narodów.

listopad

08
- Kluczowe wydarzeniePucz monachijski8 listopada 1923 Hitler ogłosił w piwiarni Bürgerbräukeller „rewolucję narodową”. Następnego dnia policja bawarska rozbiła pochód puczystów pod Feldherrnhalle.

1924

styczeń

21
- Śmierć Lenina21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą zmarł Lenin. Jego ciało złożono w mauzoleum, a w partii zaczęła się walka o władzę, którą wygrał Stalin.

marzec

16
- Włochy anektują Fiume16 marca 1924 król Wiktor Emanuel III uroczyście ogłosił w Fiume jego przyłączenie do Włoch. Mussolini wymusił na Jugosławii podział Wolnego Państwa.

kwiecień

06
- Wybory parlamentarne we Włoszech w 1924 roku6 kwietnia 1924 lista Mussoliniego zdobyła około 65% głosów i 374 z 535 mandatów. Wybory pod rządami ustawy Acerbo odbyły się w atmosferze przemocy i nadużyć.

sierpień

16
- Przyjęcie planu Dawesa16 sierpnia 1924 w Londynie przyjęto plan Dawesa. Rozłożył niemieckie reparacje na raty, dał Niemcom pożyczkę i otworzył drogę do wyjścia z Zagłębia Ruhry.

1925

styczeń

20
- Radziecko-japońska konwencja podstawowa20 stycznia 1925 w Pekinie Japonia i ZSRR nawiązały stosunki. Japonia oddała północny Sachalin za koncesje naftowe, Moskwa uznała traktat z Portsmouth.

maj

12
- Hindenburg prezydentem Niemiec12 maja 1925 feldmarszałek Paul von Hindenburg, wybrany 26 kwietnia w drugiej turze, przysiągł w Reichstagu wierność konstytucji republiki, której nie cenił.

lipiec

18
- Wydanie „Mein Kampf”18 lipca 1925 ukazał się pierwszy tom „Mein Kampf”, napisanej w więzieniu książki Hitlera. Zapowiadał w niej wojnę o przestrzeń życiową i walkę z Żydami.

1926

styczeń

wrzesień

08
- Niemcy wstępują do Ligi Narodów8 września 1926 Zgromadzenie Ligi Narodów w Genewie przyjęło Niemcy i dało im stałe miejsce w Radzie. Było to ukoronowanie polityki Stresemanna i Locarno.

1927

kwiecień

12
- Masakra szanghajska12 kwietnia 1927 wojsko Czang Kaj-szeka i szanghajscy gangsterzy rozbili komunistyczne bojówki robotnicze. Zaczęła się czystka, która zakończyła sojusz z KPCh.

maj

20
- Traktat z Dżuddy20 maja 1927 Wielka Brytania uznała pełną niepodległość królestwa Hidżazu i Nadżdu pod rządami Ibn Su’uda. Arabia Saudyjska powstała pod tą nazwą w 1932.

czerwiec

07
- Zabójstwo Piotra Wojkowa7 czerwca 1927 na dworcu w Warszawie biały emigrant Borys Kowerda zastrzelił posła ZSRR Piotra Wojkowa, współodpowiedzialnego za zabicie rodziny carskiej.

1928

maj

03
- Incydent jinański3 maja 1928 w Jinanie starli się żołnierze japońscy i wojska Czang Kaj-szeka. Japończycy zajęli miasto, a zginęły tysiące Chińczyków, głównie cywilów.

sierpień

02
- Traktat włosko-etiopski2 sierpnia 1928 Włochy i Etiopia zawarły w Addis Abebie traktat o przyjaźni i arbitrażu na 20 lat. Siedem lat później Mussolini napadł na Etiopię.

październik

01
- Pierwsza pięciolatka1 października 1928 ruszyła pierwsza pięciolatka. Stalin budował przemysł ciężki i zbrojeniowy kosztem wsi, a kolektywizacja doprowadziła do głodu.

listopad

06
- Hoover wygrywa wybory prezydenckie6 listopada 1928 republikanin Herbert Hoover wysoko pokonał Ala Smitha. Rok później krach na Wall Street zaczął wielki kryzys, który zmienił świat.

1929

marzec

28
- Koniec incydentu jinańskiego28 marca 1929 Japonia i rząd w Nankinie zawarły porozumienie w sprawie Jinanu. Japończycy w maju wycofali wojska z Szantungu, a sprawę ofiar odłożono na zawsze.

kwiecień

03
- Persja przystępuje do protokołu Litwinowa3 kwietnia 1929 Persja przystąpiła do protokołu Litwinowa i wyrzekła się wojny z ZSRR, który w 1941 roku razem z Brytyjczykami wkroczył na jej terytorium.

czerwiec

07
- Ratyfikacja traktatów laterańskich7 czerwca 1929 Mussolini i kardynał Gasparri wymienili w Watykanie dokumenty ratyfikacyjne traktatów laterańskich. W południe narodziło się Państwo Watykańskie.

lipiec

24
- Pakt Brianda-Kellogga wchodzi w życie24 lipca 1929 Herbert Hoover ogłosił w Białym Domu wejście w życie paktu Brianda-Kellogga. Wiązał wtedy 46 państw, a w Mandżurii trwał już spór o kolej.

1930

wrzesień

14
- Kluczowe wydarzenieWybory do Reichstagu w 1930 roku14 września 1930 NSDAP zdobyła 18,3 procent głosów i 107 mandatów. Partia Hitlera z marginesu stała się drugą siłą w Reichstagu, a republika straciła większość.

1931

wrzesień

18
- Kluczowe wydarzenieIncydent mukdeński18 września 1931 oficerowie Armii Kwantuńskiej wysadzili tor kolejowy pod Mukdenem, oskarżyli o to Chińczyków i jeszcze tej nocy zaatakowali chińskie koszary.

1932

styczeń

marzec

01
- Proklamacja Mandżukuo1 marca 1932 w okupowanej przez Japonię Mandżurii proklamowano „niepodległe” państwo Mandżukuo. Na jego czele stanął ostatni cesarz Chin, Puyi.

maj

sierpień

30
- Göring przewodniczącym Reichstagu30 sierpnia 1932 nowy Reichstag wybrał Hermanna Göringa na przewodniczącego. NSDAP, największa partia w izbie, objęła trzeci urząd w państwie głosami Centrum.

listopad

1933

styczeń

01
- Początek obrony Wielkiego MuruWieczorem 1 stycznia 1933 japoński garnizon w Shanhaiguan sprowokował strzelaninę. 3 stycznia Japończycy zdobyli twierdzę na wschodnim krańcu Wielkiego Muru.

luty

marzec

kwiecień

01
- Bojkot żydowskich sklepów1 kwietnia 1933 bojówki SA stanęły przed żydowskimi sklepami w całych Niemczech. Była to pierwsza ogólnokrajowa akcja nazistowskiego państwa przeciw Żydom.

maj

lipiec

14
- NSDAP jedyną partią w Niemczech14 lipca 1933 rząd Hitlera uchwalił ustawę, według której NSDAP była jedyną partią w Niemczech. Tego dnia przyjął też ustawę o przymusowej sterylizacji.

sierpień

25
- Umowa HaawaraW sierpniu 1933 syjoniści i ministerstwo gospodarki Rzeszy zawarli umowę o transferze, dzięki której Żydzi wyjeżdżający do Palestyny ocalali część majątku.

wrzesień

12
- Szilard i reakcja łańcuchowa12 września 1933 w Londynie węgierski fizyk Leó Szilárd wpadł na pomysł jądrowej reakcji łańcuchowej, na którym potem oparto prace nad bombą atomową.

listopad

1934

luty

09
- Pakt bałkański9 lutego 1934 w Atenach Grecja, Jugosławia, Rumunia i Turcja wzajemnie zagwarantowały sobie granice bałkańskie. Bułgaria i Albania zostały poza Ententą.

kwiecień

20
- Himmler przejmuje policję politycznąWiosną 1934 Himmler kierował policją polityczną niemal wszystkich krajów Rzeszy poza Prusami. Gestapo przejął 20 kwietnia, całą policję dopiero w 1936.

maj

05
- Przedłużenie polsko-radzieckiego paktu o nieagresji5 maja 1934 w Moskwie Polska i ZSRR przedłużyły pakt o nieagresji do końca 1945 roku. Moskwa potwierdziła też, że nie kwestionuje polskiego Wilna.

lipiec

20
- SS niezależne od SA20 lipca 1934 Hitler w nagrodę za noc długich noży wyłączył SS spod władzy SA. SS została samodzielną organizacją w ramach NSDAP, podległą tylko jemu.

sierpień

02
- Hitler Führerem Rzeszy2 sierpnia 1934 zmarł prezydent Hindenburg. Na mocy ustawy z 1 sierpnia Hitler przejął jego władzę i jako „Führer i kanclerz Rzeszy” został głową państwa.
- Przysięga Wehrmachtu na wierność Hitlerowi2 sierpnia 1934, w dniu śmierci Hindenburga, żołnierze Reichswehry przysięgli bezwarunkowe posłuszeństwo nie konstytucji, lecz osobiście Adolfowi Hitlerowi.

październik

grudzień

1935

czerwiec

18
- Brytyjsko-niemiecki układ morski18 czerwca 1935 Wielka Brytania zgodziła się, by flota Niemiec osiągnęła 35 procent tonażu floty brytyjskiej, i sama uchyliła morskie limity Wersalu.

sierpień

31
- Ustawa o neutralności31 sierpnia 1935 Roosevelt podpisał pierwszą ustawę o neutralności. Zakazywała sprzedaży broni wszystkim walczącym, napastnikom i ofiarom jednakowo.

październik

03
- Kluczowe wydarzenieWłochy atakują Etiopię3 października 1935 wojska Mussoliniego bez wypowiedzenia wojny przekroczyły granicę Etiopii. Liga Narodów nałożyła sankcje, ale nie objęła nimi ropy naftowej.

1936

styczeń

20
- Śmierć Jerzego V20 stycznia 1936 w Sandringham zmarł król Jerzy V. Tron objął jego najstarszy syn, który jako Edward VIII panował niespełna jedenaście miesięcy.

luty

06
- Zimowe igrzyska olimpijskie w Garmisch-Partenkirchen6 lutego 1936 Hitler otworzył zimowe igrzyska w Garmisch-Partenkirchen. Na czas zawodów zdjęto antysemickie tablice, a reżim pokazał światu łagodne oblicze.

marzec

07
- Kluczowe wydarzenieRemilitaryzacja Nadrenii7 marca 1936 Wehrmacht wkroczył do zdemilitaryzowanej Nadrenii, łamiąc traktaty wersalski i lokarneński. Francja i Wielka Brytania nie odpowiedziały siłą.

maj

05
- Włosi zajmują Addis Abebę5 maja 1936 marszałek Badoglio wkroczył z wojskiem do Addis Abeby. Mussolini ogłosił koniec wojny, ale Etiopia nie skapitulowała, a opór trwał do 1941 roku.

czerwiec

03
- Śmierć Walthera Wevera3 czerwca 1936 pod Dreznem zginął w katastrofie lotniczej gen. Walther Wever, pierwszy szef sztabu Luftwaffe i rzecznik bombowców dalekiego zasięgu.

sierpień

01
- Igrzyska olimpijskie w Berlinie1 sierpnia 1936 Hitler otworzył igrzyska XI Olimpiady w Berlinie. Reżim urządził wielki spektakl propagandowy, a Jesse Owens zdobył cztery złote medale.

październik

listopad

grudzień

1937

styczeń

20
- Druga kadencja Roosevelta20 stycznia 1937 Roosevelt złożył w deszczu przysięgę na drugą kadencję. Była to pierwsza inauguracja w tym dniu, przeniesionym przez 20. poprawkę.

kwiecień

26
- Bombardowanie Guerniki26 kwietnia 1937 samoloty Legionu Condor i lotnictwa włoskiego zbombardowały baskijskie miasto Guernica. Zginęło według większości badaczy 150–300 osób.

maj

28
- Neville Chamberlain premierem28 maja 1937 Stanley Baldwin ustąpił, a premierem został Neville Chamberlain, zdecydowany aktywnie uspokajać Europę ustępstwami wobec Niemiec i Włoch.

czerwiec

21
- Upadek rządu Léona Bluma21 czerwca 1937 Léon Blum podał się do dymisji, gdy Senat odmówił mu pełnomocnictw finansowych. Skończył się rok rządów Frontu Ludowego we Francji.

sierpień

08
- Japończycy zajmują Pekin8 sierpnia 1937 Japończycy uroczyście wkroczyli do Pekinu, opuszczonego przez chińską 29 Armię już 28–29 lipca. Okupacja dawnej stolicy trwała do 1945 roku.

październik

listopad

06
- Włochy przystępują do paktu antykominternowskiego6 listopada 1937 w Rzymie Ciano, Ribbentrop i ambasador Japonii podpisali protokół o przystąpieniu Włoch do paktu. Tak powstał trójkąt Berlin–Rzym–Tokio.

grudzień

1938

styczeń

26
- Incydent Allisona26 stycznia 1938 japoński żołnierz w Nankinie spoliczkował amerykańskiego dyplomatę Johna M. Allisona, który badał sprawę gwałtu. Japonia przeprosiła.

marzec

lipiec

wrzesień

27
- Apel Roosevelta do Hitlera27 września 1938, w szczycie kryzysu sudeckiego, Roosevelt drugi raz wezwał Hitlera do rokowań i zaproponował konferencję zainteresowanych państw.

październik

05
- Paszporty z literą J5 października 1938 Rzesza unieważniła paszporty Żydów. Nowe oznaczano czerwoną literą J, by Szwajcaria i inne kraje mogły łatwo odmawiać uchodźcom wjazdu.

listopad

07
- Zamach Grynszpana7 listopada 1938 w ambasadzie Niemiec w Paryżu 17-letni Herschel Grynszpan postrzelił dyplomatę Ernsta vom Ratha. Mścił się za wygnanie rodziny do Zbąszynia.