Gorō Miura

Gorō Miura był jednym z tych japońskich wojskowych epoki Meiji, którzy wyrośli w wojnach domowych lat sześćdziesiątych XIX wieku i przenieśli ich obyczaje do polityki państwa, które właśnie zaczynało budować imperium. Przeszedł do historii przede wszystkim jako człowiek, który jako poseł Japonii w Seulu przygotował zabójstwo królowej Min 8 października 1895 roku. Choć japońskie śledztwo wykazało jego winę, sąd w Hiroszimie uwolnił go wraz ze wspólnikami, a on sam przez następne trzydzieści lat pozostawał szanowaną postacią japońskiego życia publicznego. Jego kariera jest przykładem bezkarności, z jaką mogli działać japońscy wojskowi i nacjonaliści za granicą. Ta bezkarność odegrała potem fatalną rolę w Mandżurii.

Samuraj z Chōshū

Urodził się 1 stycznia 1847 roku (według kalendarza księżycowego 15 dnia 11 miesiąca trzeciego roku ery Kōka) w Hagi, stolicy domeny Chōshū, jako syn samuraja niskiej rangi. Nazwisko Miura przyjął później. Uczył się w szkole domeny Meirinkan, a w latach sześćdziesiątych wstąpił do Kiheitai, oddziałów ochotniczych Chōshū złożonych z samurajów i ludzi z gminu, które stały się zalążkiem nowoczesnej armii japońskiej. Walczył przeciw siłom szogunatu w latach 1866–1868, a w wojnie boshin brał udział w walkach w prowincji Echigo na północy.

Po upadku szogunatu Chōshū i Satsuma objęły kierownictwo nowego państwa, a Miura zrobił szybką karierę w tworzonej armii. W 1876 roku pomagał tłumić bunt byłych samurajów w swoim rodzinnym Hagi. W czasie buntu Satsumy w 1877 roku dowodził 3 Brygadą, walczył pod Tabaruzaką i uczestniczył w ostatnim szturmie na Shiroyamę, w którym zginął przywódca buntu Takamori Saigō. W 1878 roku otrzymał stopień generała porucznika.

Generał w opozycji

Mimo pochodzenia z Chōshū Miura nie należał do stronnictwa, które pod wodzą Aritomo Yamagaty zdominowało armię i politykę. W 1881 roku wraz z trzema innymi generałami domagał się zwołania parlamentu i wystąpił przeciw aferze z wyprzedażą majątku Urzędu Kolonizacji Hokkaido. W latach 1882–1885 kierował szkołą oficerską armii. W 1884 roku towarzyszył Iwao Ōyamie w podróży do Europy, by badać zachodnie armie, i wrócił jako zwolennik wzorów francuskich, gdy Yamagata stawiał na pruskie. W tym samym roku otrzymał tytuł wicehrabiego.

Po powrocie stał się jednym z przywódców Getsuyōkai, stowarzyszenia oficerów, które propagowało mniejszą, obronną armię i krytykowało kierownictwo wojska. Yamagata i jego ludzie zablokowali jego awans. W 1887 roku Miurę przeniesiono na prowincję, do Kumamoto, a w 1888 roku przeniesiono w stan spoczynku. Od 1888 do 1892 roku kierował szkołą dla dzieci arystokracji Gakushūin, a w latach 1890–1891 zasiadał w Izbie Parów.

Poseł w Seulu

Latem 1895 roku rząd japoński mianował Miurę posłem w Korei, w miejsce Kaoru Inoue. Wybór był zaskakujący, bo Miura nie miał doświadczenia dyplomatycznego i, jak sam twierdził, trzy razy odmawiał. Do Seulu przybył na początku września. Sytuacja Japonii w Korei była wtedy zła. Po traktacie z Shimonoseki Rosja, Francja i Niemcy zmusiły Japonię do oddania Chinom półwyspu Liaotung, a królowa Min wykorzystała to, by odsunąć od władzy projapońskich ministrów i zbliżyć się do Rosji.

Miura uznał, że jedynym wyjściem jest usunięcie królowej. Według zeznań Kenzō Adachiego, wydawcy japońskiej gazety w Seulu, poseł zapytał go około 19 września, czy zna młodych ludzi gotowych na „polowanie na lisa”. Adachi zwerbował japońskich awanturników zwanych sōshi. Plan zatwierdzono 3 października w poselstwie, z udziałem sekretarza poselstwa Sugimury Fukashiego i doradcy dworu koreańskiego Ryūnosuke Okamoty. Spiskowcy wciągnęli do akcji ojca króla, Heungseon Daewonguna, wroga królowej, i koreańskie oddziały hullyeondae szkolone przez Japończyków, by zamach wyglądał na koreański przewrót. Gdy 7 października dowiedzieli się, że dwór zamierza rozwiązać hullyeondae, przyspieszyli akcję.

Przed świtem 8 października sōshi, japońscy policjanci, żołnierze garnizonu i żołnierze koreańscy wdarli się do pałacu Gyeongbokgung i zabili królową, a jej ciało spalili. Jeszcze rano Miura przybył do pałacu i wraz z Daewongunem stanął przed Gojongiem. Potem przez wiele dni zaprzeczał udziałowi Japończyków. Mówił zagranicznym dyplomatom, że napastnikami byli przebrani Koreańczycy, a do Tokio telegrafował o bójce między koreańskimi oddziałami. W swoich wspomnieniach pisał później, że decyzję podjął „w czasie trzech zaciągnięć się papierosem” i że tylko Niebo może osądzić, czy postąpił słusznie.

Proces i uniewinnienie

Świadectwa cudzoziemców i śledztwo japońskiego konsula Uchidy Sadatsuchiego oraz przysłanego z Tokio Jutarō Komury nie pozostawiały wątpliwości co do roli posła. Rząd Hirobumiego Itō, obawiając się reakcji mocarstw, odwołał Miurę i kilkudziesięciu uczestników zamachu do kraju. Po przybyciu do Hiroszimy aresztowano ich pod zarzutem zabójstwa i spisku. 20 stycznia 1896 roku sędzia śledczy umorzył postępowanie wobec 48 oskarżonych cywilów, z Miurą na czele, uznając, że nie ma wystarczających dowodów, kto zabił królową, choć w uzasadnieniu przyznał, że część z nich postanowiła ją zabić i w tym celu wtargnęła do pałacu. Kilka dni wcześniej sąd wojskowy uniewinnił oficerów. Według części historyków na rozstrzygnięcie wpłynął rząd, inni uważają, że była to decyzja samego sędziego. Miurę i jego ludzi witano w Japonii jak bohaterów.

Szara eminencja

Miura nie wrócił do dyplomacji, ale nie zniknął z życia publicznego. Jego głos liczył się wśród polityków i dworu. 14 października 1910 roku, kilka tygodni po aneksji Korei, został członkiem Tajnej Rady, organu doradczego cesarza. W epoce Taishō występował jako przeciwnik rządów oligarchów z Chōshū i Satsumy i zwolennik rządów partyjnych. Działał za kulisami, a w prasie nazywano go szarą eminencją. Dwukrotnie, w 1916 i 1924 roku, pośredniczył w rozmowach przywódców partii opozycyjnych. Najważniejsze było spotkanie w styczniu 1924 roku w jego domu, na którym przywódcy trzech partii, Takaaki Katō, Korekiyo Takahashi i Tsuyoshi Inukai, porozumieli się w obronie rządów konstytucyjnych. Ich koalicja wygrała wybory i w czerwcu 1924 roku utworzyła rząd. Otwierało to krótki okres, w którym w Japonii rządziły partie polityczne.

Zmarł 28 stycznia 1926 roku na mocznicę, w wieku 79 lat. Pośmiertnie odznaczono go Orderem Wschodzącego Słońca z kwiatami paulowni. Przed śmiercią podyktował wspomnienia, wydane pod jego pseudonimem Kanju.

Znaczenie

Miura nie był typowym ekspansjonistą. W latach osiemdziesiątych opowiadał się za małą armią i przeciw militaryzmowi Yamagaty, a w latach dwudziestych wspierał rządy partyjne. Jednak to on, oficjalny przedstawiciel Japonii, zorganizował zabójstwo obcej królowej, a jego państwo puściło go wolno. Ten precedens, samowolna akcja przedstawiona jako dzieło miejscowych i pobłażliwość Tokio wobec sprawców, powtórzył się w Mandżurii. W 1928 roku oficerowie Armii Kwantuńskiej zabili mandżurskiego władcę Zhang Zuolina i nie ponieśli poważnej kary. W 1931 roku inni oficerowie tej samej armii przygotowali incydent mukdeński, który dał początek podbojowi Mandżurii. Rządy partyjne, w których powstaniu Miura miał swój udział, skończyły się w maju 1932 roku, gdy młodzi oficerowie marynarki zastrzelili premiera Inukaia.