Sunjong

Sunjong był ostatnim monarchą Korei i ostatnim władcą z dynastii Joseon, która rządziła krajem od 1392 roku. Na tron wprowadzili go w 1907 roku Japończycy, gdy zmusili do ustąpienia jego ojca, cesarza Gojonga. Panował trzy lata, ale nigdy nie rządził: od pierwszych dni o wszystkim decydował japoński generalny rezydent, a w 1910 roku jego imieniem zlikwidowano państwo. Po aneksji żył jeszcze szesnaście lat w swoim pałacu w Seulu jako „król Yi”, wasal cesarza Japonii. Jego pogrzeb w 1926 roku stał się okazją do jednego z wielkich wystąpień przeciw japońskim rządom. Losy Sunjonga pokazują, jak Japonia wchłonęła Koreę bez wojny, z zachowaniem pozorów prawa i tronu, i w ten sposób zbudowała pierwszą wielką kolonię na kontynencie, skąd w latach 30. ruszyła dalej.

Następca tronu

Urodził się 25 marca 1874 roku w pałacu Changdeokgung w Seulu jako Yi Cheok, syn króla Gojonga i królowej Min. Był jedynym z jej dzieci, które dożyło dorosłości, i jedynym prawowitym synem króla, który przeżył dzieciństwo. Matka, walcząca o władzę z teściem, regentem Heungseon Daewongunem, w 1875 roku doprowadziła do ogłoszenia go następcą tronu i uzyskała dla tej decyzji zgodę cesarza Chin, wówczas zwierzchnika Korei. W 1882 roku poślubił pannę z rodu Min, krewną matki.

Dzieciństwo i młodość przypadły na lata, w których o Koreę walczyły Chiny, Japonia i Rosja. 8 października 1895 roku, gdy japońscy zamachowcy wtargnęli do pałacu Gyeongbokgung i zamordowali królową Min, dwudziestojednoletni następca tronu został pobity, a jego żonę zrzucono ze schodów. W lutym 1896 roku uciekł wraz z ojcem do poselstwa rosyjskiego, a gdy w październiku 1897 roku Gojong proklamował Cesarstwo Koreańskie, Yi Cheok został następcą tronu cesarskiego.

11 września 1898 roku na zlecenie odsuniętego od dworu tłumacza Kim Hong-ryuka, który szukał zemsty, do kawy podanej cesarzowi i następcy tronu dosypano opium. Gojong wyczuł dziwny smak i wypluł napój, ale jego syn wypił sporo. Przeżył, lecz stracił zęby i do końca życia cierpiał na choroby żołądka i nerek. Część współczesnych, w tym cudzoziemcy bywający na dworze, opisywała go jako człowieka słabego fizycznie i umysłowo. Nie doczekał się dzieci. Jego pierwsza żona zmarła w 1904 roku, a na przełomie 1906 i 1907 roku poślubił młodą Yun Jeung-sun, przyszłą cesarzową Sunjeong.

Cesarz z woli rezydenta

Po zwycięskiej wojnie z Rosją Japonia narzuciła Korei w listopadzie 1905 roku protektorat i ustanowiła w Seulu generalnego rezydenta, którym został Hirobumi Itō. Gdy w czerwcu 1907 roku Gojong wysłał tajnych emisariuszy na konferencję pokojową w Hadze, Itō i rząd premiera Yi Wan-yonga zmusili cesarza do ustąpienia. 19 lipca 1907 roku Gojong ogłosił, że syn będzie sprawował władzę w jego imieniu, a Japończycy uznali to za abdykację. Następnego dnia odbyła się ceremonia przekazania tronu, na której nie pojawił się ani ojciec, ani syn. Dlatego źródła podają jako początek panowania Sunjonga 19 albo 20 lipca. Uroczysta intronizacja odbyła się 27 sierpnia w pałacu Deoksugung, a nowy cesarz przyjął dewizę panowania Yunghui („wzniosła pomyślność”).

Pierwsze dni panowania zdecydowały o losie państwa. 24 lipca 1907 roku rząd podpisał z Itō układ, który podporządkował generalnemu rezydentowi ustawodawstwo i nominacje urzędników, a 1 sierpnia rozwiązano koreańskie wojsko. W listopadzie Sunjong przeniósł się do pałacu Changdeokgung, z dala od ojca, a w grudniu jego przyrodni brat i nowy następca tronu, dziesięcioletni Yi Un, został zabrany do Japonii „na naukę”, pod opiekę samego Itō. W kraju trwała wojna partyzancka „armii sprawiedliwych”, krwawo tłumiona przez wojsko japońskie. W styczniu i lutym 1909 roku Itō zabrał cesarza w podróże po prowincjach, by pokazać ludności, że monarcha popiera nowy porządek. W lipcu 1909 roku Korea oddała Japończykom sądownictwo.

Koniec cesarstwa

Po zabójstwie Itō w Harbinie w październiku 1909 roku Japonia postanowiła zakończyć sprawę. Nowy generalny rezydent, generał Masatake Terauchi, przedstawił w sierpniu 1910 roku rządowi Yi Wan-yonga projekt traktatu. 22 sierpnia w pałacu Changdeokgung odbyła się narada w obecności cesarza, po której Sunjong wystawił premierowi pełnomocnictwo do zawarcia umowy. Tego samego dnia Yi Wan-yong i Terauchi podpisali traktat o aneksji Korei, ogłoszony 29 sierpnia. Opublikowany wtedy reskrypt Sunjonga, który wzywał poddanych do spokoju i posłuszeństwa nowej władzy, nosi cesarską pieczęć, ale nie ma jego osobistego podpisu. Koreańscy historycy widzą w tym dowód, że monarcha nie wyraził zgody. Pełnomocnictwo z 22 sierpnia jest natomiast podpisane, co zwolennicy tezy o nieważności traktatu tłumaczą przymusem. W 1926 roku emigracyjna prasa koreańska w Stanach Zjednoczonych opublikowała przypisywane mu ostatnie słowa, w których miał oświadczyć, że nigdy nie zgodził się na aneksję. Autentyczność tego tekstu nie jest pewna.

„Król Yi”

Na mocy traktatu dawny cesarz otrzymał tytuł „króla Yi z pałacu Changdeok”, a jego ojciec „starszego króla Yi”. Rodzina dawnych władców stała się w japońskim cesarstwie domem książęcym, utrzymywanym z budżetu i nadzorowanym przez specjalny urząd. Sunjong mieszkał dalej w Changdeokgung, otoczony urzędnikami japońskimi i koreańskimi. Japońskie relacje opisują go jako człowieka pedantycznego, wstającego i jedzącego co do minuty, który popołudniami grał w bilard, a wieczorami słuchał gramofonu. W czerwcu 1917 roku musiał pojechać do Japonii i złożyć wizytę cesarzowi Yoshihito. Odwiedził tam przyrodniego brata, który w 1920 roku poślubił japońską księżniczkę.

W styczniu 1919 roku zmarł Gojong. W Seulu szybko rozeszła się pogłoska, że został otruty, a jego pogrzeb stał się okazją do wybuchu Ruchu 1 Marca, ogólnonarodowych pokojowych demonstracji za niepodległością, które wojsko i policja japońska stłumiły, zabijając wielu uczestników. W kwietniu tego roku działacze niepodległościowi utworzyli w Szanghaju Koreański Rząd Tymczasowy, który nie uznawał aneksji.

Śmierć i pogrzeb

Sunjong zmarł 25 kwietnia 1926 roku w pałacu Changdeokgung, w wieku 52 lat (część źródeł podaje 24 kwietnia). Władze japońskie nadały mu na pogrzeb stopień marszałka armii japońskiej i urządziły pogrzeb państwowy według ceremoniału dawnego dworu, chcąc uniknąć powtórki z 1919 roku. 10 czerwca 1926 roku na trasie konduktu żałobnego uczniowie i studenci rzucali ulotki i wznosili okrzyki na cześć niepodległości. Policja aresztowała ponad sto osób, ale Ruch 10 Czerwca nie przybrał rozmiarów wystąpień sprzed siedmiu lat. Sunjonga pochowano w grobowcu Yureung w Namyangju pod Seulem, obok obu żon. Druga z nich, cesarzowa Sunjeong, przeżyła go o czterdzieści lat i doczekała końca japońskich rządów.

Znaczenie

Sunjong nie był aktorem wydarzeń, lecz ich narzędziem. Japonia potrzebowała go, by aneksja wyglądała na dobrowolne przekazanie władzy przez prawowitego monarchę, a nie na podbój. Zachowanie tronu, choć bez władzy, ułatwiło przejęcie kraju bez wojny i pozwoliło przedstawić je mocarstwom jako układ dwóch cesarzy. Ten sam schemat, posłuszny monarcha z dawnej dynastii na tronie, japońskie wojsko i doradcy za jego plecami, Japonia zastosowała w 1932 roku w Mandżurii, osadzając na czele państwa marionetkowego Mandżukuo ostatniego cesarza Chin, Puyi. W Korei Sunjong pozostał symbolem utraconej państwowości, a spór o to, czy naprawdę oddał władzę, jest do dziś częścią sporu o ważność traktatu z 1910 roku.