TheSecondWar.pl
Oś czasu
Bitwy
Postacie
Miejsca
Serie
Słownik
en
Oś czasu
Bitwy
Postacie
Miejsca
Serie
Słownik
← Oś czasu
Natalia
Autor
(823)
1895–1938
95
1939
72
1940
93
1941
118
1942
125
1943
98
1944
128
1945
94
1895
październik
08
Kluczowe wydarzenie
Zabójstwo królowej Min
8 października 1895 o świcie japońscy zamachowcy wtargnęli do pałacu w Seulu i zamordowali królową Min, żonę Gojonga i główną przeciwniczkę Japonii w Korei.
1917
listopad
07
Kluczowe wydarzenie
Rewolucja październikowa
7 listopada 1917 bolszewicy Lenina niemal bez walki przejęli Piotrogród i obalili Rząd Tymczasowy. Zaczęła się droga do wojny domowej i Związku Radzieckiego.
1918
październik
28
Rewolucja astrów
28 października 1918 policja strzelała do demonstrantów na Moście Łańcuchowym w Budapeszcie. Trzy dni później władzę na Węgrzech objął Mihály Károlyi.
listopad
11
Kluczowe wydarzenie
Rozejm w Compiègne
11 listopada 1918 rano w wagonie Focha w lesie Compiègne Niemcy podpisali rozejm z Ententą. O 11.00 na froncie zachodnim ucichły działa.
grudzień
27
Wybuch powstania wielkopolskiego
27 grudnia 1918, dzień po przyjeździe Paderewskiego, przed hotelem Bazar w Poznaniu padły strzały. Do nocy Polacy zajęli dworzec, pocztę i część fortów.
1919
styczeń
04
Powstanie Spartakusa
4 stycznia 1919 Ebert odwołał szefa policji w Berlinie. Wybuchło powstanie, które Freikorpsy stłumiły w tydzień. 15 stycznia zabito Liebknechta i Luksemburg.
31
Bitwa na George Square
31 stycznia 1919 policja w Glasgow rozbiła wiec strajkujących o 40-godzinny tydzień pracy. Szeryf odczytał Riot Act i wezwał wojsko, które przybyło nocą.
marzec
02
Założenie Kominternu
2 marca 1919 na Kremlu zebrał się kongres komunistów z wielu krajów. 4 marca powołał III Międzynarodówkę, która miała zbudować światową republikę rad.
maj
15
Grecki desant w Smyrnie
15 maja 1919 wojska greckie za zgodą mocarstw wylądowały w Smyrnie. Strzelanina i zabójstwa Turków tego dnia rozpaliły turecki opór.
czerwiec
21
Samozatopienie floty niemieckiej w Scapa Flow
21 czerwca 1919 na rozkaz admirała Ludwiga von Reutera załogi zatopiły 52 internowane okręty niemieckie w Scapa Flow, by nie wydać ich zwycięzcom.
sierpień
03
Rumuni wkraczają do Budapesztu
Wieczorem 3 sierpnia 1919 do Budapesztu wjechała rumuńska kawaleria generała Rusescu, a 4 sierpnia główne siły. Wojna węgiersko-rumuńska dobiegła końca.
08
Koniec Węgierskiej Republiki Ludowej
8 sierpnia 1919 premier István Friedrich, który dwa dni wcześniej obalił rząd Peidla, podpisał się już jako szef rządu Republiki Węgierskiej, a nie ludowej.
wrzesień
12
D'Annunzio zajmuje Fiume
12 września 1919 poeta Gabriele D'Annunzio na czele zbuntowanych żołnierzy i ochotników zajął Fiume i ogłosił jego przyłączenie do Włoch wbrew rządowi w Rzymie.
1920
styczeń
21
Koniec konferencji pokojowej w Paryżu
21 stycznia 1920 przy Quai d'Orsay zebrała się ostatni raz z udziałem Clemenceau rada konferencji pokojowej. Sprawy bieżące przejęła Konferencja Ambasadorów.
marzec
15
Powstanie w Zagłębiu Ruhry
15 marca 1920 pod Wetter robotnicy rozbili oddział Freikorpsu. Strajk przeciw puczowi Kappa stał się powstaniem, krwawo stłumionym na początku kwietnia.
sierpień
10
Traktat z Sèvres
10 sierpnia 1920 rząd sułtana podpisał w Sèvres pokój dzielący Imperium Osmańskie. Ruch Mustafy Kemala go odrzucił i obalił zbrojnie.
listopad
02
Roosevelt przegrywa wybory na wiceprezydenta
2 listopada 1920 demokraci James Cox i Franklin D. Roosevelt przegrali z Hardingiem i Coolidge'em. Wybory stały się plebiscytem przeciw polityce Wilsona.
grudzień
24
Krwawe Boże Narodzenie w Fiume
W Wigilię 1920 roku wojsko włoskie uderzyło na legionistów D'Annunzia, którzy odrzucili traktat z Rapallo. Po pięciu dniach walk Komendant złożył władzę.
1921
marzec
07
Bunt w Kronsztadzie
7 marca 1921 Armia Czerwona zaczęła szturm Kronsztadu, gdzie marynarze zażądali wolnych rad bez bolszewików. Bunt zdławiono 18 marca, a potem przyszły represje.
18
Pokój ryski
18 marca 1921 w Rydze Polska zawarła pokój z Rosją i Ukrainą Radziecką. Traktat zakończył wojnę i wyznaczył granicę wschodnią, którą ZSRR złamał w 1939 roku.
sierpień
25
Odrębne traktaty pokojowe USA z Niemcami i Austrią
24 i 25 sierpnia 1921 Stany Zjednoczone zawarły osobny pokój z Austrią i Niemcami. Wzięły z traktatów paryskich prawa zwycięzcy, bez Ligi Narodów.
listopad
09
Powstanie Narodowej Partii Faszystowskiej
9 listopada 1921 kongres w rzymskim teatrze Augusteo przekształcił ruch Fasci di combattimento w Narodową Partię Faszystowską z Mussolinim jako wodzem.
1922
marzec
01
Początek tajnej współpracy wojskowej Niemiec i Rosji Radzieckiej
Wiosną 1922 do Rosji Radzieckiej jechali pierwsi oficerowie Reichswehry. Tak zaczęła się współpraca, w której Niemcy w głębi Rosji omijali zakazy Wersalu.
listopad
01
Zniesienie sułtanatu osmańskiego
1 listopada 1922 Wielkie Zgromadzenie Narodowe w Ankarze zniosło sułtanat. Dynastia Osmanów straciła władzę, a Mehmed VI uciekł na brytyjskim okręcie.
1923
styczeń
26
Pierwszy front jedności w Chinach
26 stycznia 1923 Sun Jat-sen i radziecki wysłannik Adolf Ioffe ogłosili w Szanghaju wspólną deklarację. Otworzyła drogę do sojuszu Kuomintangu z komunistami.
czerwiec
14
Hiperinflacja w Niemczech
14 czerwca 1923 kurs dolara w Berlinie po raz pierwszy przekroczył 100 tysięcy marek. Jesienią za dolara płacono biliony, a oszczędności Niemców przepadły.
wrzesień
27
Koniec incydentu na Korfu
27 września 1923 Włosi opuścili Korfu. Dzień wcześniej Rada Ambasadorów przyznała im 50 mln lirów od Grecji, choć jej winy nie dowiedziono.
październik
23
Powstanie hamburskie
23 października 1923 komuniści w Hamburgu zaatakowali posterunki policji. Miał to być „niemiecki październik”, a skończył się klęską po dwóch dniach.
29
Proklamacja Republiki Tureckiej
29 października 1923 Wielkie Zgromadzenie Narodowe w Ankarze ogłosiło Turcję republiką, a jej pierwszym prezydentem wybrało Mustafę Kemala.
1924
luty
01
Wielka Brytania uznaje ZSRR
1 lutego 1924 pierwszy rząd Partii Pracy uznał de iure Związek Radziecki. Wielka Brytania jako pierwsze z mocarstw zwycięskich przerwała izolację Moskwy.
kwiecień
01
Wyrok na Hitlera
1 kwietnia 1924 sąd w Monachium skazał Hitlera za pucz na pięć lat twierdzy, najniższą możliwą karę. Ludendorffa uniewinniono, a Hitler wyszedł już w grudniu.
czerwiec
10
Zabójstwo Giacoma Matteottiego
10 czerwca 1924 faszystowska bojówka porwała w Rzymie i zabiła socjalistę Giacoma Matteottiego. Kryzys, który wywołała zbrodnia, Mussolini zakończył dyktaturą.
sierpień
18
Początek wycofywania wojsk francuskich
18 sierpnia 1924, dwa dni po konferencji londyńskiej, Francuzi opuścili badeńskie Offenburg i Appenweier. Zagłębie Ruhry opróżniali stopniowo, do sierpnia 1925.
1925
kwiecień
04
Powstanie SS
4 kwietnia 1925 w Monachium powstała ośmioosobowa straż Hitlera. Jesienią przyjęła nazwę Schutzstaffel (SS), a za Himmlera stała się aparatem terroru.
grudzień
01
Kluczowe wydarzenie
Traktaty lokarneńskie
1 grudnia 1925 w Londynie podpisano układy z Locarno. Niemcy uznały granice z Francją i Belgią, ale granic z Polską i Czechosłowacją nie zagwarantowały.
1926
kwiecień
24
Traktat berliński Niemiec i ZSRR
24 kwietnia 1926 Niemcy i ZSRR zawarły układ o przyjaźni i neutralności. Po Locarno Berlin zapewnił Moskwę, że nie zrywa z polityką Rapallo.
grudzień
25
Śmierć cesarza Taishō
25 grudnia 1926 w Hayamie zmarł ciężko chory cesarz Yoshihito. Tron objął regent Hirohito, a Japonia weszła w erę Shōwa, która przyniosła wojnę.
1927
listopad
12
Trocki wykluczony z partii
W listopadzie 1927, po pochodach opozycji w 10. rocznicę rewolucji, Trockiego i Zinowjewa wykluczono z partii. Stalin wygrał walkę o schedę po Leninie.
grudzień
14
Traktat brytyjsko-iracki
14 grudnia 1927 w Londynie Wielka Brytania uznała Irak za niepodległe państwo i obiecała poprzeć jego wejście do Ligi Narodów w 1932. Mandat jednak trwał.
1928
maj
28
Powstanie chińskiej Armii Czerwonej
Wiosną 1928 oddziały Zhu De i Mao Zedonga połączyły się w górach Jinggang, a kierownictwo KPCh postanowiło nazwać swoje wojska Armią Czerwoną.
czerwiec
04
Zabójstwo Zhang Zuolina
4 czerwca 1928 oficerowie Armii Kwantuńskiej wysadzili pod Mukdenem pociąg Zhang Zuolina. Władca Mandżurii zginął, a jego syn przeszedł na stronę Nankinu.
sierpień
27
Pakt Brianda-Kellogga
27 sierpnia 1928 piętnaście państw podpisało w Paryżu traktat o wyrzeczeniu się wojny jako narzędzia polityki narodowej. Nie przewidywał żadnych sankcji.
1929
luty
09
Protokół Litwinowa
9 lutego 1929 w Moskwie ZSRR, Polska, Rumunia, Łotwa i Estonia podpisały protokół Litwinowa, wprowadzając między sobą pakt Brianda-Kellogga przed czasem.
11
Traktaty laterańskie
11 lutego 1929 Mussolini i kardynał Gasparri podpisali traktaty laterańskie. Kończyły one spór Włoch z papiestwem i tworzyły Państwo Watykańskie.
sierpień
31
Plan Younga
31 sierpnia 1929 w Hadze przyjęto plan Younga. Reparacje rozłożono do 1988 roku, a sprzymierzeni obiecali opuścić Nadrenię do 30 czerwca 1930.
październik
29
Kluczowe wydarzenie
Krach na Wall Street
29 października 1929, w czarny wtorek, giełda w Nowym Jorku przeżyła najgorszy dzień krachu. Zaczął się wielki kryzys, który pomógł Hitlerowi dojść do władzy.
1930
kwiecień
22
Londyński traktat morski
22 kwietnia 1930 pięć mocarstw podpisało w Londynie traktat morski. Ograniczał krążowniki, niszczyciele i okręty podwodne, a w Japonii wywołał kryzys.
czerwiec
30
Koniec okupacji Nadrenii
30 czerwca 1930 ostatni żołnierze francuscy opuścili strefę mogunecką. Okupacja Nadrenii skończyła się pięć lat przed terminem wyznaczonym w Wersalu.
1931
maj
19
Wodowanie okrętu Deutschland
19 maja 1931 w Kilonii zwodowano „Deutschland”, pierwszy duży niemiecki okręt po Wersalu. Miał 10 tysięcy ton na papierze i nieoczekiwanie silne działa.
wrzesień
19
Początek japońskiej inwazji na Mandżurię
19 września 1931 Armia Kwantuńska zajęła Mukden i miasta wzdłuż kolei. Rząd w Tokio ogłosił, że nie chce rozszerzenia walk, ale wojsko go nie słuchało.
1932
luty
27
Koniec walk w Mandżurii
Pod koniec lutego 1932 Armia Kwantuńska kontrolowała wszystkie wielkie miasta Mandżurii. Regularny opór Chin się załamał, ale partyzantka dopiero się rodziła.
kwiecień
10
Hindenburg ponownie prezydentem
10 kwietnia 1932 Paul von Hindenburg wygrał drugą turę wyborów z 53 procentami głosów. Hitler zdobył prawie 37 procent, a prezydent zawdzięczał wygraną lewicy.
lipiec
25
Polsko-radziecki pakt o nieagresji
25 lipca 1932 w Moskwie Polska i ZSRR podpisały pakt o nieagresji na trzy lata. ZSRR zerwał go 17 września 1939, gdy Armia Czerwona wkroczyła do Polski.
listopad
04
Pacyfikacja Mandżukuo
Jesienią 1932 Armia Kwantuńska prowadziła wielkie operacje przeciw chińskim armiom ochotniczym. „Zwalczanie bandytów” w Mandżukuo trwało do 1942 roku.
grudzień
03
Schleicher kanclerzem Niemiec
3 grudnia 1932 Hindenburg powołał na kanclerza generała Kurta von Schleichera. Chciał rozbić NSDAP i zyskać poparcie związków. Rządził niespełna dwa miesiące.
1933
styczeń
30
Kluczowe wydarzenie
Hitler kanclerzem Niemiec
30 stycznia 1933 Hindenburg mianował Hitlera kanclerzem Rzeszy. Konserwatyści Papena wierzyli, że go „obramują”. W kilka miesięcy zbudował dyktaturę.
marzec
04
Inauguracja Roosevelta i Nowy Ład
4 marca 1933 Roosevelt objął urząd prezydenta USA, mówiąc, że jedynym, czego trzeba się bać, jest sam strach. Zaczęło się sto dni Nowego Ładu.
23
Kluczowe wydarzenie
Ustawa o pełnomocnictwach
23 marca 1933 Reichstag 444 głosami przeciw 94 dał rządowi Hitlera prawo uchwalania ustaw bez parlamentu i wbrew konstytucji. Przeciw była tylko SPD.
27
Japonia występuje z Ligi Narodów
27 marca 1933 Japonia zawiadomiła Ligę Narodów o wystąpieniu z niej. Był to odwet za przyjęcie raportu, który odmawiał uznania Mandżukuo.
kwiecień
26
Powstanie Gestapo
26 kwietnia 1933 Göring wydzielił pruską policję polityczną jako Tajny Urząd Policji Państwowej. Pod Himmlerem i Heydrichem gestapo stało się symbolem terroru.
maj
15
Powstanie Luftwaffe
15 maja 1933 wojskowe sztaby lotnicze przeszły do ministerstwa Göringa. Ten dzień uznaje się za początek Luftwaffe, którą Hitler ujawnił światu w 1935 roku.
czerwiec
21
Delegalizacja partii w Niemczech
W czerwcu 1933 SA rozpętała krwawy tydzień w Köpenick, 22 czerwca zakazano SPD, a do 5 lipca rozwiązały się wszystkie inne partie. Została tylko NSDAP.
wrzesień
02
Włosko-radziecki pakt o przyjaźni
2 września 1933 faszystowskie Włochy i ZSRR zawarły w Rzymie pakt o przyjaźni, nieagresji i neutralności. Oba państwa obawiały się Niemiec Hitlera.
październik
19
Niemcy występują z Ligi Narodów
19 października 1933 Berlin formalnie wypowiedział członkostwo w Lidze Narodów. Hitler ogłosił to 14 października, zrywając też rozmowy rozbrojeniowe.
1934
styczeń
26
Polsko-niemiecka deklaracja o niestosowaniu przemocy
26 stycznia 1934 Polska i Niemcy zobowiązały się w Berlinie na dziesięć lat nie rozstrzygać sporów siłą. Hitler zerwał deklarację w kwietniu 1939 roku.
luty
12
Austriacka wojna domowa
12 lutego 1934 w Linzu socjaldemokratyczny Schutzbund stawił opór policji. W cztery dni wojsko i Heimwehra rozbiły powstanie, zginęło około 350 osób.
czerwiec
30
Kluczowe wydarzenie
Noc długich noży
30 czerwca 1934 Hitler kazał wymordować przywódców SA z Röhmem na czele oraz dawnych przeciwników, w tym Schleichera. Zginęło co najmniej 85–90 osób.
lipiec
25
Pucz lipcowy w Austrii
25 lipca 1934 austriaccy esesmani wdarli się do urzędu kanclerskiego w Wiedniu i zastrzelili Dollfußa. Pucz upadł, a Mussolini wysłał wojska nad Brenner.
wrzesień
18
ZSRR wstępuje do Ligi Narodów
18 września 1934 Zgromadzenie Ligi Narodów przyjęło ZSRR i dało mu stałe miejsce w Radzie. Moskwa stawiała na bezpieczeństwo zbiorowe przeciw Hitlerowi.
październik
09
Zamach w Marsylii
9 października 1934 w Marsylii macedoński zamachowiec współpracujący z ustaszami zastrzelił króla Jugosławii Aleksandra I. Zginął też minister Louis Barthou.
grudzień
05
Incydent w Ual-Ual
5 grudnia 1934 przy studniach Ual-Ual w Ogadenie starli się żołnierze etiopscy i Somalijczycy w służbie Włoch. Mussolini uczynił z tego pretekst do wojny.
1935
styczeń
13
Plebiscyt w Saarze
13 stycznia 1935 ponad 90 procent głosujących w Saarze opowiedziało się za powrotem do Niemiec. 1 marca obszar wrócił do Rzeszy jako pierwszy nabytek Hitlera.
wrzesień
15
Kluczowe wydarzenie
Ustawy norymberskie
15 września 1935 Reichstag zebrany na zjeździe NSDAP w Norymberdze uchwalił ustawy, które odebrały Żydom prawa obywatelskie i zakazały im małżeństw z Niemcami.
listopad
14
Wybory w Wielkiej Brytanii w 1935 roku
14 listopada 1935 rząd narodowy Stanleya Baldwina wygrał wybory, obiecując wierność Lidze Narodów i ograniczone zbrojenia. Były to ostatnie wybory przed 1945.
1936
luty
26
Incydent 26 lutego
26 lutego 1936 młodzi oficerowie armii zabili w Tokio trzech dostojników i zajęli centrum stolicy. Cesarz kazał stłumić bunt, który upadł 29 lutego.
marzec
25
Drugi londyński traktat morski
25 marca 1936 USA, Wielka Brytania i Francja podpisały drugi traktat londyński. Bez Japonii i Włoch ograniczał tylko wielkość okrętów, nie liczebność flot.
lipiec
18
Kluczowe wydarzenie
Wybuch wojny domowej w Hiszpanii
17 i 18 lipca 1936 generałowie zbuntowali się przeciw republice. Pucz udał się w Maroku i części kraju, ale upadł w Madrycie i Barcelonie. Hiszpania pękła.
sierpień
19
Pierwszy proces moskiewski
19–24 sierpnia 1936 w Moskwie sądzono Zinowjewa, Kamieniewa i 14 innych oskarżonych o spisek z Trockim i zabójstwo Kirowa. Wszystkich rozstrzelano.
listopad
03
Roosevelt ponownie wybrany
3 listopada 1936 Roosevelt pokonał Alfa Landona, wygrywając w 46 stanach z 48 i zdobywając 523 z 531 głosów elektorskich. Amerykanie poparli Nowy Ład.
15
Legion Condor wchodzi do walki
W listopadzie 1936 Hitler wysłał do Hiszpanii Legion Condor Hugona Sperrlego. W połowie miesiąca jego samoloty walczyły już nad oblężonym Madrytem.
grudzień
11
Abdykacja Edwarda VIII
11 grudnia 1936 Edward VIII zrzekł się tronu, by poślubić rozwiedzioną Amerykankę Wallis Simpson. Królem został jego brat Albert jako Jerzy VI.
23
Włoscy żołnierze lądują w Kadyksie
23 grudnia 1936 w Kadyksie zeszło na ląd około 3000 włoskich czarnych koszul, pierwszy rzut korpusu, który wkrótce nazwano Corpo Truppe Volontarie.
1937
luty
21
Zakaz wysyłania ochotników do Hiszpanii
W nocy z 20 na 21 lutego 1937 wszedł w życie uzgodniony przez Komitet Nieinterwencji w Londynie zakaz wysyłania ochotników do Hiszpanii. Nikt go nie egzekwował.
maj
07
Myśliwce Legionu Condor w Hiszpanii
Wiosną 1937 myśliwska grupa Legionu Condor wprowadziła do walki w Hiszpanii Messerschmitty Bf 109, a jej piloci wypracowali nową taktykę walki powietrznej.
lipiec
07
Kluczowe wydarzenie
Incydent na moście Marco Polo
W nocy z 7 na 8 lipca 1937 strzały przy moście Marco Polo pod Pekinem wywołały starcie Chińczyków z Japończykami, z którego wyrosła ośmioletnia wojna.
sierpień
13
Początek bitwy o Szanghaj
13 sierpnia 1937 w Szanghaju wybuchły walki chińskiej armii z japońską piechotą morską. Wojna z północnych Chin przeniosła się do serca kraju.
listopad
05
Tajna narada w Kancelarii Rzeszy
5 listopada 1937 Hitler przedstawił dowódcom Wehrmachtu i Neurathowi plan zdobycia „przestrzeni życiowej” siłą, zaczynając od Austrii i Czechosłowacji.
26
Koniec bitwy o Szanghaj
26 listopada 1937 Chińczycy porzucili linię umocnień Wuxi–Jiangyin. Bitwa o Szanghaj skończyła się klęską Chin, a Japończycy ruszyli na Nankin.
grudzień
11
Włochy występują z Ligi Narodów
11 grudnia 1937 Wielka Rada Faszystowska postanowiła o wyjściu Włoch z Ligi Narodów. Mussolini ogłosił to z balkonu w Rzymie. Powodem była sprawa Etiopii.
13
Kluczowe wydarzenie
Masakra nankińska
13 grudnia 1937 Japończycy zajęli Nankin, stolicę Chin. Przez kolejne tygodnie mordowali jeńców i cywilów, gwałcili kobiety, rabowali i palili miasto.
1938
marzec
13
Kluczowe wydarzenie
Anschluss Austrii
13 marca 1938 rząd Seyss-Inquarta i Hitler w Linzu ogłosili przyłączenie Austrii do Rzeszy. Dzień wcześniej Wehrmacht przekroczył granicę bez jednego wystrzału.
maj
19
Upadek Xuzhou
19 maja 1938 Japończycy wkroczyli do opuszczonego Xuzhou. Zdobyli kluczowy węzeł kolejowy, ale główne siły chińskie wymknęły się z okrążenia.
sierpień
11
Koniec walk nad jeziorem Chasan
11 sierpnia 1938 nad jeziorem Chasan zaczął obowiązywać rozejm. ZSRR odzyskał sporne wzgórza ogromnym kosztem, a Japonia uznała, że nie warto o nie walczyć.
wrzesień
30
Kluczowe wydarzenie
Układ monachijski
W nocy z 29 na 30 września 1938 Hitler, Chamberlain, Daladier i Mussolini podpisali w Monachium układ oddający Niemcom Kraj Sudetów. Czechosłowacji nie pytano.
listopad
09
Kluczowe wydarzenie
Noc kryształowa
W nocy 9/10 listopada 1938 naziści spalili synagogi w całej Rzeszy, zniszczyli tysiące sklepów, zabili setki Żydów i wywieźli do obozów 30 tysięcy mężczyzn.