Nicolangelo Carnimeo

Nicolangelo Carnimeo był włoskim generałem, którego nazwisko łączy się z jedną bitwą: obroną Keren w Erytrei zimą i wiosną 1941 roku. Przez większą część kariery był zwykłym oficerem piechoty, bez rozgłosu i bez doświadczenia kolonialnego. Do Afryki Wschodniej trafił dopiero w 1940 roku, a kilka miesięcy później, jako świeżo mianowany generał brygady, dowodził obroną górskiej pozycji, na której przez osiem tygodni zatrzymywał dwie dywizje indyjskie generała Williama Platta. Bitwa pod Keren zakończyła się klęską Włoch i utratą Erytrei, ale zarówno włoscy, jak i brytyjscy autorzy uznali ją za jeden z najlepszych występów włoskiego wojska w całej wojnie. Po wojnie Carnimeo, prawnik z wykształcenia, wrócił do zawodu i zasiadał w Radzie Stanu, najwyższym sądzie administracyjnym Włoch.

Młodość i pierwsze wojny

Urodził się 6 lipca 1887 roku w Bari w Apulii. Ukończył studia prawnicze oraz nauki polityczne i społeczne. Według części danych biograficznych kształcił się na Uniwersytecie Turyńskim i we florenckim Istituto Cesare Alfieri, szkole kształcącej dyplomatów i urzędników państwowych. W 1909 roku otrzymał nominację oficerską w piechocie armii Królestwa Włoch.

Pierwszą wojną, w której walczył, była wojna włosko-turecka w latach 1911–1912, w której Włochy odebrały Imperium Osmańskiemu Trypolitanię i Cyrenajkę, późniejszą Libię. Następnie przeszedł I wojnę światową na froncie włoskim. Dostępne źródła nie podają szczegółów jego służby z tych lat. Po 1918 roku pozostał w wojsku zawodowym.

Między wojnami

W okresie międzywojennym przeszedł zwykłą drogę oficera piechoty. Według wykazów generałów II wojny światowej w październiku 1934 roku objął, najpierw jako pełniący obowiązki, a od grudnia jako pułkownik, dowództwo 5 Pułku Bersalierów, formacji lekkiej piechoty. Dowodził nim do października 1936 roku. Potem przez ponad dwa lata był przydzielony do korpusu armijnego w Bolzano w Górnej Adydze, a od lutego 1939 roku dowodził 15 Sektorem Obrony Terytorialnej. W maju 1940 roku, tuż przed przystąpieniem Włoch do wojny, awansował na generała brygady ze starszeństwem od 1 stycznia tego roku.

Gdy 10 czerwca 1940 roku Włochy wypowiedziały wojnę Francji i Wielkiej Brytanii, Carnimeo był przydzielony do XVIII Korpusu. Pod koniec lipca przeniesiono go do dyspozycji Ministerstwa Afryki Włoskiej, a stamtąd skierowano do Włoskiej Afryki Wschodniej, kolonii odciętej od metropolii przez brytyjską kontrolę nad Kanałem Sueskim.

Erytrea

W Erytrei Carnimeo objął dowództwo dywizji kolonialnej, złożonej z brygad erytrejskich askarysów pod włoskimi oficerami, oraz X Dowództwa Obrony Terytorialnej. Źródła różnią się co do numeru dywizji: brytyjska historia oficjalna pisze o 1 Dywizji Kolonialnej, która osłaniała wybrzeże Morza Czerwonego i drogę z Karory, a włoskie i niektóre anglojęzyczne opracowania o 2 Dywizji Kolonialnej. Jesienią 1940 roku, poza walkami o fort Gallabat w listopadzie, na froncie północnym panował względny spokój. Wicekról Amedeo d’Aosta i dowódca sektora północnego, generał Luigi Frusci, spodziewali się jednak brytyjskiego uderzenia z Sudanu i przygotowywali obronę wyżyny erytrejskiej.

Uderzenie przyszło w styczniu 1941 roku. Wojska Platta weszły do opuszczonej Kassali, a po kilku dniach walk zdobyły Agordat i Barentu. Za nimi jedyna droga do Asmary prowadziła przez wąwóz Dongolaas pod Keren, otoczony granitowymi szczytami. Frusci postanowił stoczyć tam decydującą bitwę, a gdy na początku lutego pod Keren nadeszły pierwsze oddziały indyjskie, Carnimeo, którego dwie brygady nadciągały od strony Karory, otrzymał dowództwo całego frontu. Pod jego rozkazami znalazły się 11 Pułk Grenadierów Sabaudzkich i batalion alpinów przerzucone z Addis Abeby, bataliony czarnych koszul, resztki brygad rozbitych pod Agordatem i kolejne brygady kolonialne, które ściągano ze wszystkich stron. Jego najbliższym współpracownikiem był Orlando Lorenzini, dowódca 2 Brygady Kolonialnej, weteran wojen w Libii i Etiopii, otoczony przez askarysów legendą „lwa Sahary”.

Bitwa pod Keren

Obrona Carnimea opierała się na prostej zasadzie: trzymać szczyty nad wąwozem i natychmiast kontratakować każdy, który przeciwnik zdobył. Włosi zasypali drogę w wąwozie głazami, a na szczytach i za grzbietami ustawili artylerię, moździerze i karabiny maszynowe. Gdy żołnierze indyjscy, wyczerpani wspinaczką, docierali na szczyt, spadały na nich granaty, ogień moździerzy z ukrytych stanowisk i kontrataki grenadierów i askarysów. W lutym obrońcy odparli dwie fale natarć 4 Indyjskiej Dywizji Piechoty, na Brig’s Peak, Sanchil i przełęcz Acqua Col, i zmusili Platta do przerwania działań na ponad miesiąc. Włoskie bataliony topniały przy tym do rozmiarów kompanii, a brytyjskie lotnictwo coraz mocniej bombardowało stanowiska, linie zaopatrzenia i Asmarę.

15 marca 1941 roku Platt rzucił do natarcia dwie dywizje. Pod Sanchil Włosi znów odparli atakujących, ale w nocy z 15 na 16 marca żołnierze 5 Indyjskiej Dywizji zdobyli fort Dologorodoc nad wąwozem. Między 18 a 22 marca Włosi siedmiokrotnie próbowali go odbić i ponieśli przy tym ciężkie straty. 17 marca od odłamka pocisku zginął Lorenzini. Według brytyjskiej historii oficjalnej do 20 marca stany włoskich oddziałów spadły o jedną trzecią. 25 marca Brytyjczycy opanowali wzgórza nad blokadą w wąwozie, a ich saperzy oczyścili drogę dla czołgów. W nocy z 26 na 27 marca, gdy dalsza obrona nie miała już sensu, Włosi sprawnie wycofali większość wojsk i dział, zostawiając tylko osłonę. Część grenadierów i bersalierów na grzbiecie Sanchil została odcięta i poddała się rano.

Bitwa trwała, licząc od pierwszych starć, 56 dni. Według brytyjskiej historii oficjalnej atakujący stracili 536 zabitych i 3229 rannych, a Włosi według raportów generała Frusciego około trzech tysięcy zabitych. 27 marca 1941 roku Carnimeo został za zasługi wojenne awansowany na generała dywizji. Po upadku Keren opór w Erytrei szybko się załamał: 1 kwietnia Brytyjczycy weszli do Asmary, a 8 kwietnia skapitulowała Massaua. Carnimeo dostał się do brytyjskiej niewoli i spędził resztę wojny w obozie dla jeńców.

Przeciwnicy nie szczędzili mu uznania. Brytyjscy autorzy chwalili obronę Keren, prowadzoną przez prawie dwa miesiące w gorszych warunkach i przy przewadze przeciwnika w powietrzu, a sam Carnimeo oddawał hołd odwadze żołnierzy indyjskich, z którymi walczył. W 1950 roku wydał w Neapolu książkę o bitwie, zatytułowaną „Cheren. 1 febbraio – 27 marzo 1941”.

Po wojnie

Po powrocie z niewoli Carnimeo pozostał w wojsku i doszedł do stopnia generała korpusu armijnego. Po przejściu w stan spoczynku wrócił do prawa, które studiował przed laty: został radcą Rady Stanu, najwyższego włoskiego sądu administracyjnego, i pracował w jej trzeciej sekcji doradczej w Rzymie. Anglojęzyczne źródła podają, że był też członkiem parlamentu Republiki Włoskiej, ale włoskie biografie o tym nie wspominają. 28 listopada 1957 roku otrzymał Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Włoskiej. Zmarł 10 sierpnia 1965 roku w Neapolu.

Znaczenie

Carnimeo był jednym z tych dowódców, których sławę przyniosła przegrana bitwa. We Włoszech obrona Keren stała się symbolem męstwa żołnierzy włoskich i erytrejskich askarysów w wojnie, która dla Włoch składała się głównie z klęsk, a Carnimeo i Lorenzini jej głównymi bohaterami. Dla przebiegu II wojny światowej znaczenie miało jednak co innego. Bitwa pod Keren była najcięższym starciem kampanii wschodnioafrykańskiej i kosztowała Brytyjczyków osiem tygodni w czasie, gdy Archibald Wavell potrzebował wojsk dla Grecji i dla obrony Libii przed wojskami Erwina Rommla. Opóźniła, ale nie zatrzymała upadku włoskiego imperium w Afryce Wschodniej: po Keren padły Asmara i Massaua, Morze Czerwone otwarto dla żeglugi, a 4 Indyjska Dywizja Piechoty mogła wrócić do Egiptu.