Ye Ting

Ye Ting był jednym z najzdolniejszych chińskich dowódców swojego pokolenia i jedną z najbardziej tragicznych postaci chińskiej rewolucji. W 1926 roku jego pułk otwierał drogę wyprawie północnej Kuomintangu, w 1927 roku dowodził wojskiem w dwóch komunistycznych powstaniach, które dały początek chińskiej Armii Czerwonej. Potem na blisko dziesięć lat zerwał z partią i żył na emigracji. W 1937 roku, jako człowiek do przyjęcia zarówno dla Czang Kaj-szeka, jak i dla komunistów, objął dowództwo Nowej 4 Armii, utworzonej z komunistycznych partyzantów w ramach frontu jedności przeciw Japonii. W styczniu 1941 roku, gdy wojska rządowe rozbiły sztab tej armii w południowym Anhui, trafił do niewoli i przesiedział w więzieniach ponad pięć lat. Zginął w katastrofie lotniczej miesiąc po uwolnieniu.

Młodość i szkoła wojskowa

Urodził się 10 września 1896 roku (według części źródeł 10 kwietnia) we wsi Zhoutian w powiecie Guishan, dziś dzielnicy Huiyang miasta Huizhou w prowincji Guangdong, w hakkaskiej rodzinie chłopskiej. Nazywał się pierwotnie Ye Weixun. Imię Ting przyjął za radą nauczyciela, a w ruchu rewolucyjnym używał też imienia Xiyi. Ojciec w młodości pracował na plantacjach na Malajach, a po powrocie dzierżawił ziemię i uprawiał drzewa owocowe. W 1911 roku, pod wrażeniem powstania w Kantonie, Ye Ting namówił kolegów ze szkoły w Huizhou, by obcięli warkocze, symbol posłuszeństwa wobec dynastii mandżurskiej, i za to wyrzucono go ze szkoły. Po rewolucji ojciec ożenił go, by się ustatkował.

Wybrał jednak wojsko. Od 1912 roku uczył się w wojskowej szkole w Kantonie, potem w szkole przygotowawczej w Wuchangu, a w latach 1916–1918 w akademii wojskowej w Baoding, najważniejszej szkole oficerskiej ówczesnych Chin. Czytał tam „Nową Młodzież”, pismo, które kształtowało poglądy całego pokolenia późniejszych rewolucjonistów. Po studiach odrzucił propozycję watażków z Kuangsi, którzy chcieli zrobić go urzędnikiem w rodzinnym powiecie, i w 1919 roku wstąpił do armii kantońskiej Sun Jat-sena oraz do Kuomintangu.

U boku Sun Jat-sena

W 1920 roku, w wojnie z watażkami z Kuangsi, rozbił siły czterokrotnie liczniejsze od własnych i zdobył pierwszą sławę. W 1921 roku dowodził batalionem pułku ochrony kwatery Suna w Kantonie. Gdy w czerwcu 1922 roku generał Chen Jiongming zbuntował się przeciw Sunowi i ostrzelał jego siedzibę, oddział Ye Tinga osłaniał ucieczkę żony Suna, Song Qingling. W czasie pierwszego frontu jedności wyjechał w 1924 roku do Moskwy na Komunistyczny Uniwersytet Pracujących Wschodu. Tam przyjął marksizm i w grudniu 1924 roku został kandydatem na członka Komunistycznej Partii Chin, a potem uczył się sztuki wojennej w Instytucie Czerwonej Profesury.

Żelazna armia

We wrześniu 1925 roku wrócił do Kantonu i objął dowództwo 34 Pułku 12 Dywizji 4 Armii Narodowej Armii Rewolucyjnej. Pułk, przemianowany na Samodzielny, stał się pierwszą jednostką, w której komuniści skupili swoich oficerów i żołnierzy. Ye Ting wprowadził w nim surowe szkolenie i nauczanie polityczne, a bicie żołnierzy i kradzieże ostro karał. W maju 1926 roku Samodzielny Pułk wyruszył jako straż przednia wyprawy północnej przeciw watażce Wu Peifu. W czerwcu zdobył Youxian w Hunanie. W sierpniu, w bitwie o most Tingsi w Hubei, Ye Ting znalazł ścieżkę na tyły nieprzyjaciela i uderzeniem z tyłu rozstrzygnął walkę, a kilka dni później jego pułk jako pierwszy zaatakował pozycje Wu przy moście Hesheng. Jesienią brał udział w oblężeniu Wuchangu, zdobytego 10 października. 4 Armię nazwano wtedy „żelazną”, a Ye Tinga – jednym z najsłynniejszych dowódców wyprawy.

W 1927 roku dowodził 24 Dywizją, a potem był zastępcą dowódcy 11 Armii lewicowego rządu w Wuhanie. W maju 1927 roku rozbił zbuntowane przeciw temu rządowi wojska Xia Douyina. Po masakrze szanghajskiej i zerwaniu z komunistami także przez Wuhan komuniści postanowili utworzyć własne wojsko. 1 sierpnia 1927 roku Ye Ting był głównym dowódcą wojskowym powstania w Nanchangu, obok He Longa, Zhu De i Liu Bochenga. Powstańcy opanowali miasto, ale po kilku dniach musieli je opuścić, a w październiku zostali rozbici w Guangdongu. Ye Ting wywiózł do Hongkongu ciężko chorego Zhou Enlaia. 11 grudnia 1927 roku stanął na czele wojsk komunistycznych w powstaniu w Kantonie. Radził, by po pierwszym sukcesie wyprowadzić oddziały z miasta, ale przedstawiciel Kominternu Heinz Neumann ostro go za to skrytykował. Po trzech dniach powstanie utopiono we krwi, a Ye Ting w przebraniu uciekł do Hongkongu.

Dziesięć lat poza partią

Partia uczyniła go jednym z winnych klęski. W 1928 roku w Moskwie, dokąd pojechał na VI Zjazd partii, krytykowali go Li Lisan i Wang Ming, a Komintern uznał go za niepewnego. Ye Ting zerwał wtedy z partią i wyjechał do Niemiec. Żył skromnie w Berlinie i Wiedniu, tłumacząc niemieckie teksty, studiował inżynierię wojskową i zbliżył się do tak zwanej trzeciej partii lewicowych działaczy Kuomintangu. Po zajęciu Mandżurii przez Japonię w 1931 roku wrócił do Azji i zamieszkał w Makau. W 1933 roku pomagał buntownikom z Fujianu, którzy założyli rząd przeciw Czangowi, a po ich klęsce należał w Hongkongu do antyjapońskiej ligi generała Li Jishena. Czang kilka razy próbował go pozyskać, ale Ye Ting odmawiał.

Dowódca Nowej 4 Armii

Po wybuchu wojny z Japonią w 1937 roku Zhou Enlai zaproponował mu dowództwo oddziałów utworzonych z komunistycznych partyzantów z południa, którzy zostali tam w 1934 roku, gdy reszta Armii Czerwonej wyruszyła w Długi Marsz. Nazwę Nowa 4 Armia, nawiązującą do „żelaznej” armii z 1926 roku, wymyślił podobno sam Ye Ting. 28 września 1937 roku rząd ogłosił jego nominację, zanim komuniści zdążyli się wypowiedzieć. W listopadzie Ye pojechał do Yan’anu, gdzie Mao Zedong przyjął go serdecznie, a on sam przyznał się do błędu, jakim było odejście z partii. Zgodził się dowodzić armią jako bezpartyjny pod kierownictwem partii. Armia, licząca początkowo około 10 tysięcy ludzi, podlegała 3 Strefie Wojennej rządu i od 1938 roku miała sztab w Yunling w południowym Anhui.

Ye Ting był jednak dowódcą bez pełnej władzy. Jako bezpartyjny nie uczestniczył w naradach partyjnego kierownictwa armii, w którym rządził jego zastępca, komunista Xiang Ying. Obaj różnili się w sprawach strategii i w zwykłych sprawach życia codziennego. Ye Ting dwukrotnie, w 1938 i 1939 roku, rezygnował i wyjeżdżał na południe, a za każdym razem Zhou Enlai namawiał go do powrotu. W 1939 roku za jego dowództwa stracono Gao Jingtinga, dowódcę 4 Oddziału na północ od Jangcy, oskarżonego o nieposłuszeństwo. Ocena tej sprawy i roli, jaką odegrał w niej Ye Ting, do dziś budzi spory. Jesienią 1940 roku jego oddziały w Anhui odparły japońską operację przeciw bazom armii, za co dostał gratulacje od Czanga. W listopadzie 1940 roku, po bitwie pod Huangqiao, stanął nominalnie na czele wspólnego dowództwa wojsk komunistycznych w środkowych Chinach, choć faktycznie kierował nim Chen Yi.

Incydent w Anhui i więzienie

Jesienią 1940 roku rząd zażądał, by armie komunistyczne przeszły na północ od Żółtej Rzeki, a komuniści zgodzili się przenieść na północ od Jangcy sztab Nowej 4 Armii. Ye Ting prowadził w tej sprawie rozmowy z dowództwem 3 Strefy Wojennej. Wymarsz kolumny sztabu, około 9 tysięcy ludzi, opóźniał się jednak do 4 stycznia 1941 roku, a jej trasę uzgodniono z Yan’anem, a nie z rządem. Pod Maolin wojska rządowe otoczyły kolumnę. W czasie incydentu Nowej 4 Armii Ye Ting chciał przebijać się zdecydowanie, ale Xiang Ying się wahał, a potem na pewien czas opuścił kolumnę. Gdy po tygodniu walk armia była rozbita, Ye Ting 14 stycznia poszedł do kwatery 108 Dywizji rządowej, by rozmawiać o warunkach, i został zatrzymany. 17 stycznia Czang Kaj-szek rozwiązał Nową 4 Armię i oddał go pod sąd wojskowy.

Do procesu nie doszło. Ye Ting siedział najpierw w Shangrao w Jiangxi, a pod koniec 1941 roku przewieziono go do Chongqingu. Odrzucił namowy, by przeszedł na stronę rządu, i napisał wiersz „Pieśń więźnia”, w którym pisał, że drzwi dla ludzi są zamknięte, a otwarta jest tylko dziura dla psów, przez którą nie wyjdzie. Tego wiersza w komunistycznych Chinach uczyły się na pamięć całe pokolenia uczniów. W 1943 roku, za sprawą generała Chen Chenga, przeniesiono go do Enshi w Hubei, a potem przez kilka miesięcy żył z rodziną pod nadzorem w Guilin i Liuzhou. Komuniści w każdych rozmowach z rządem domagali się jego uwolnienia. Po kapitulacji Japonii przewieziono go z powrotem do Chongqingu.

Uwolnienie i śmierć

Ye Ting wyszedł na wolność 4 marca 1946 roku, w czasie rozmów pokojowych między Kuomintangiem a komunistami, w zamian za generała Ma Fawu, zastępcę dowódcy rządowej 11 Strefy Wojennej, wziętego do niewoli przez komunistów. Następnego dnia poprosił o ponowne przyjęcie do partii komunistycznej i 7 marca kierownictwo partii się na to zgodziło. 8 kwietnia 1946 roku leciał z Chongqingu do Yan’anu amerykańskim samolotem transportowym. Na pokładzie byli także komunistyczni przywódcy Wang Ruofei, Bo Gu i Deng Fa, żona Ye Tinga Li Xiuwen, dwoje ich dzieci i amerykańska załoga. W gęstych chmurach samolot uderzył w górę Heicha w powiecie Xing w prowincji Shanxi i wszyscy zginęli. Komuniści podejrzewali sabotaż, a Zhou Enlai mówił później o udziale tajnych służb Kuomintangu, ale dochodzenie prowadzone przez komunistów wskazało na złą pogodę i niski lot, a dowodów zamachu nigdy nie przedstawiono. Ofiary katastrofy pochowano w Yan’anie.

Pamięć

W Chińskiej Republice Ludowej Ye Ting jest otoczony czcią jako jeden z twórców Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. W 1946 roku jego imieniem nazwano na kilka lat powiat Yancheng, gdzie w 1941 roku odbudowano Nową 4 Armię, a w 1989 roku Centralna Komisja Wojskowa zaliczyła go do grona wybitnych dowódców wojskowych partii. Marszałek Nie Rongzhen mówił, że gdyby Ye Ting żył, Nowa 4 Armia miałaby w 1955 roku dwóch marszałków. Jego syn Ye Zhengda został generałem i konstruktorem lotniczym. Dla historii drugiej wojny światowej w Azji jego los jest symbolem rozpadu frontu jedności: człowiek, którego obie partie przyjęły w 1937 roku jako pomost między nimi, został w 1941 roku więźniem jednej z nich, a jego armia ofiarą wojny, którą Chińczycy toczyli między sobą na oczach japońskiego najeźdźcy.