Walki o Wyspy Marshalla

Nazwa i daty

Walkami o Wyspy Marshalla (ang. Marshall Islands campaign) nazywa się amerykańską ofensywę desantową z przełomu stycznia i lutego 1944 roku, w której siły środkowego Pacyfiku admirała Chestera Nimitza odebrały Japończykom najważniejsze atole archipelagu. Główna część kampanii nosiła kryptonim „Flintlock” (skałkowy zamek) i obejmowała zajęcie atoli Majuro i Kwajalein; jej przedłużeniem była operacja „Catchpole” – zdobycie atolu Eniwetok (Enewetak) na północno-zachodnim skraju archipelagu. Osłaniało je wielkie uderzenie lotniskowców na japońską bazę Truk w Karolinach, operacja „Hailstone”.

Ramy bitwy wyznaczają daty 31 stycznia i 23 lutego 1944 roku. Pierwsza data to dzień „D” operacji „Flintlock”: rano 31 stycznia na małe wysepki atolu Kwajalein wyszły pierwsze oddziały amerykańskie, a zespół admirała Harry’ego Hilla zajmował bez walki Majuro (kompania rozpoznawcza marines wylądowała tam już w nocy z 30 na 31 stycznia). Druga data to koniec oczyszczania wysepki Parry na Eniwetoku, którą marines zdobyli wieczorem 22 lutego. Lotniskowce kontradmirała Marca Mitschera uderzały na Wyspy Marshalla od 29 stycznia, a pancerniki i krążowniki ostrzeliwały je od nocy z 29 na 30 stycznia – to przygotowanie do bitwy, nie jej początek. Według chronologii amerykańskiej historii oficjalnej Korpusu Piechoty Morskiej atol Kwajalein uznano za zabezpieczony 8 lutego, choć sama wyspa Kwajalein padła już 4 lutego. Mniejsze atole, na których nie było Japończyków lub było ich niewielu, Amerykanie zajmowali jeszcze w marcu i kwietniu 1944 roku, a silnie obsadzone Wotje, Maloelap, Mili i Jaluit ominęli – te działania nie należą już do bitwy.

Tło

Wyspy Marshalla – kilkadziesiąt niskich atoli koralowych rozrzuconych w dwóch łańcuchach, Ratak i Ralik, na przestrzeni ponad tysiąca kilometrów – należały przed 1914 rokiem do Niemiec. W pierwszych miesiącach I wojny światowej zajęła je Japonia, a po wojnie zarządzała nimi jako częścią Mandatu Południowego Pacyfiku Ligi Narodów. W latach trzydziestych Japończycy zamknęli wyspy dla cudzoziemców; Amerykanie podejrzewali, że wbrew postanowieniom mandatu powstają tam umocnienia, ale niewiele o nich wiedzieli. Archipelag był dla Japonii zewnętrznym pierścieniem obrony, a przedwojenne amerykańskie plany wojny z Japonią od lat dwudziestych przewidywały, że flota będzie musiała przejść przez Wyspy Marshalla w drodze na zachód. W pierwszych miesiącach wojny amerykańskie lotniskowce tylko je nękały – najsłynniejszym przykładem były rajdy na Wyspy Marshalla i Gilberta z 1 lutego 1942 roku.

W 1943 roku Połączone Kolegium Szefów Sztabów zgodziło się, że obok natarcia generała Douglasa MacArthura przez Nową Gwineę i Wyspy Salomona Stany Zjednoczone poprowadzą drugą ofensywę – przez środkowy Pacyfik, siłami Floty Pacyfiku Nimitza. Za pierwszy krok uznano Wyspy Gilberta, potrzebne jako baza lotnicza do rozpoznania i bombardowania Marshallów. W listopadzie 1943 roku 2 Dywizja Marines zdobyła Betio na atolu Tarawa w krwawej bitwie o Tarawę, a wojska lądowe zajęły Makin. Walki o Wyspy Marshalla planowano od lata 1943 roku jako następny skok: pierwsze plany zakładały zdobycie atoli Wotje i Maloelap na wschodzie archipelagu, a dopiero potem Kwajalein.

Tarawa zmieniła te plany. Na naradzie 7 grudnia 1943 roku Nimitz zaproponował, by ominąć wschodnie atole i uderzyć od razu na Kwajalein, w samym środku archipelagu. Dowódca 5 Floty, wiceadmirał Raymond Spruance, dowódca sił desantowych kontradmirał Richmond Kelly Turner i dowódca V Korpusu Desantowego generał dywizji Holland Smith byli przeciw – obawiali się, że samoloty z nieopanowanych atoli zagrożą liniom zaopatrzenia. Według późniejszej relacji Turnera Nimitz wysłuchał sprzeciwu na trzech kolejnych naradach i nie zmienił zdania. Ostateczną decyzję podjął 12 grudnia na rozmowie ze Spruance’em: uderzyć na Kwajalein i równocześnie na Majuro, prawie nieobsadzone, a dobre jako kotwicowisko dla floty. Termin, pierwotnie wyznaczony na 1 stycznia 1944 roku, przesunięto na koniec miesiąca.

Śmiałość planu opierała się w znacznej mierze na wywiadzie. Amerykanie czytali japońską łączność radiową i wiedzieli, że po upadku Wysp Gilberta Japończycy wzmacniali przede wszystkim wschodnie atole – Wotje, Maloelap, Mili i Jaluit – bliższe Amerykanom, a Kwajalein obsadzony był słabiej, w dużej części personelem pomocniczym.

Siły i lekcje Tarawy

Wyspy Marshalla podlegały japońskiej 4 Flocie wiceadmirała Masamiego Kobayashiego, dowodzącej z Truku. Według części opracowań na całym archipelagu było w styczniu 1944 roku około 28 tysięcy japońskich żołnierzy, marynarzy i robotników, rozproszonych po kilkunastu atolach. Na Kwajalein, jednym z największych atoli koralowych świata, stacjonowała 6 Baza Floty kontradmirała Monzō Akiyamy, kwatera główna obrony całego archipelagu, a w północnej części atolu, na połączonych groblą wysepkach Roi i Namur, mieściło się lotnisko i dowództwo 24 Flotylli Powietrznej wiceadmirała Michiyukiego Yamady, który od grudnia 1943 roku kierował japońskim lotnictwem na Wyspach Marshalla. Obrońców Kwajalein amerykańska historia oficjalna liczy na około 8 tysięcy – nieco ponad 3,5 tysiąca na Roi-Namur i około 4,5 tysiąca w południowej części atolu – ale tylko część z nich stanowiły oddziały bojowe; resztę tworzyły obsługi lotnisk, marynarze i robotnicy, wśród nich wielu Koreańczyków. Obrona była rozciągnięta wzdłuż brzegów, bez głębi: wąskie wysepki atolu nie dawały na nią miejsca. 4 stycznia 1944 roku na Eniwetok przybyła z Mandżurii, przez Truk, 1 Brygada Desantowa generała Yoshimiego Nishidy; część jej batalionów rozesłano na inne atole, ale na Eniwetoku zostało ich dość, by zbudować tam obronę na nowo.

Amerykanie przygotowali operację tak, by nie powtórzyć Tarawy, gdzie w 76 godzin zginęło około tysiąca marines. Desant Turnera i Smitha liczył – według amerykańskiego historyka Gordona Rottmana – ponad 46 tysięcy żołnierzy. Północny zespół uderzeniowy kontradmirała Richarda Conolly’ego wiózł na Roi-Namur nową 4 Dywizję Marines generała dywizji Harry’ego Schmidta, która szła do pierwszej walki; południowy zespół Turnera – 7 Dywizję Piechoty generała dywizji Charlesa Corletta, która w maju 1943 roku walczyła na Attu. Odwód stanowiły 22 Pułk Marines i 106 Pułk Piechoty z 27 Dywizji, przeznaczone później na Eniwetok.

Zmieniono niemal wszystko, co na Betio zawiodło. Ostrzał okrętowy trwał nie kilka godzin, lecz kilka dni; pancerniki podchodziły bliżej i strzelały także pociskami przeciwpancernymi, które przebijały betonowe schrony. Dywizja Schmidta dostała 240 gąsienicowych transporterów amfibijnych LVT i 75 opancerzonych LVT(A) z działkami, tak by cała fala szturmowa mogła przejść przez rafę bez brodzenia. Pierwszego dnia zajmowano wysepki sąsiadujące z głównymi celami i ustawiano na nich artylerię polową, która mogła potem wspierać szturm z bliska. Po raz pierwszy w natarciu na środkowym Pacyfiku użyto specjalnych okrętów dowodzenia z pełnym wyposażeniem łączności, a improwizowane zespoły płetwonurków – zalążek późniejszych Underwater Demolition Teams – rozpoznawały rafy i podejścia do plaż. Dla operacji zgromadzono też 5 Flotę z zespołem szybkich lotniskowców Mitschera (Task Force 58): sześć dużych i sześć lekkich lotniskowców, osłanianych przez nowe szybkie pancerniki.

Przygotowanie: lotniskowce i okręty

Już od listopada 1943 roku bombowce B-24 amerykańskiej 7 Armii Lotniczej, startujące z Wysp Ellice, a potem z lotnisk na Wyspach Gilberta, atakowały Mili, Maloelap i Wotje. 4 grudnia lotniskowce kontradmirała Charlesa Pownalla uderzyły na Kwajalein i Wotje; tej nocy japoński samolot storpedował lotniskowiec „Lexington”, który jednak wrócił do Pearl Harbor o własnych siłach. W styczniu naloty z lądu stały się codziennością: miały zniszczyć japońskie lotnictwo i zarazem zmylić przeciwnika co do prawdziwego celu.

29 stycznia 1944 roku, dwa dni przed dniem „D”, do akcji weszły wszystkie cztery grupy lotniskowców Mitschera. Według amerykańskiej historii oficjalnej grupa kontradmirała Alfreda Montgomery’ego (lotniskowce „Essex”, „Intrepid” i „Cabot”) zestrzeliła nad Roi 11 z ostatnich 20 myśliwców, które poderwał Yamada, i zniszczyła lotnisko; grupy kontradmirałów Frederica Shermana, Johna Reevesa i Samuela Gindera uderzyły na wyspę Kwajalein, na Taroę na atolu Maloelap i na Wotje. Od nocy z 29 na 30 stycznia szybkie pancerniki i krążowniki ostrzeliwały Roi-Namur, Taroę i Wotje, a 30 stycznia ostrzał i naloty objęły już cały atol Kwajalein. Japońskie lotnictwo na Wyspach Marshalla przestało praktycznie istnieć jeszcze przed desantem – jedyny poważniejszy kontratak lotniczy nastąpił dopiero 12 lutego, gdy nocny nalot bombowców – prawdopodobnie z Saipanu, przez Truk – zniszczył znaczną część zapasów zgromadzonych na Roi.

Przebieg: Majuro i Kwajalein (31 stycznia – 8 lutego)

W nocy z 30 na 31 stycznia kompania rozpoznawcza V Korpusu Desantowego wysadziła się z niszczyciela transportowego „Kane” na Majuro. Miejscowy mieszkaniec, mówiący po angielsku, powiedział marines, że Japończycy opuścili atol – zostali na nim tylko jeden podoficer marynarki i kilku cywilów, których wkrótce ujęto. Rano 31 stycznia do laguny wpłynął zespół Hilla z 2 batalionem 106 Pułku Piechoty; ostrzał głównej wyspy przerwano, gdy wyszło na jaw, że nie ma do kogo strzelać. Majuro zajęto bez strat, a jego obszerna laguna w ciągu kilku dni stała się wysuniętym kotwicowiskiem 5 Floty.

Tego samego dnia na atolu Kwajalein Amerykanie zajmowali małe wysepki. Na północy marines 4 Dywizji opanowali pięć wysepek wokół Roi-Namur i ustawili na nich artylerię; zamieszanie przy przeładunku transporterów, wiatr i wysoka fala opóźniały kolejne fale, ale opór był znikomy. Na południu 7 Dywizja Piechoty zajęła cztery wysepki przy wyspie Kwajalein, na jednej z nich, Enubuj, ustawiła artylerię dywizyjną – cztery dywizjony haubic 105 mm i dywizjon haubic 155 mm.

1 lutego rozpoczęły się główne desanty. Na Roi, wysepce zajętej niemal w całości przez lotnisko, 23 Pułk Marines przeszedł przez wyspę w kilka godzin; wieczorem Roi było w rękach Amerykanów, a większość obrońców zginęła wcześniej od ostrzału – oficer jednego z batalionów ocenił, że na jego odcinku z około 400 zabitych Japończyków 250 padło od bombardowania. Gęsto zabudowany i zarośnięty Namur kosztował więcej. 24 Pułk Marines natrafił na schrony i bunkry, a o 13.05 marines, którzy wrzucili ładunki wybuchowe do wielkiego betonowego bunkra, wysadzili skład głowic torpedowych. Słup dymu wzniósł się na kilkaset metrów, na wysepkę spadł grad betonu i odłamków; wybuch i dwie mniejsze eksplozje zabiły około 20 marines i raniły około setki. Namur uznano za zdobyty przed południem 2 lutego. Dowództwo japońskie na obu wysepkach przestało istnieć wcześniej: według amerykańskiej historii oficjalnej Yamada i wielu oficerów sztabu zginęło jeszcze w czasie bombardowania budynku dowództwa.

Na południu 7 Dywizja Piechoty wylądowała 1 lutego o 9.30 na zachodnim krańcu wyspy Kwajalein – wąskiego, około czterokilometrowego pasa lądu z lotniskiem. Ostrzał pancerników i krążowników oraz artylerii z Enubuj – według historii oficjalnej same baterie dywizji wystrzeliły na wyspę około 25 tysięcy pocisków – rozbił umocnienia plażowe; jeden z żołnierzy mówił potem, że wyspa wyglądała, jakby ją podniesiono na sześć kilometrów i upuszczono. Japończycy spodziewali się desantu od strony oceanu, a Amerykanie przyszli od laguny, na transporterach przez rafę. 184 i 32 Pułk Piechoty posuwały się jednak powoli: obrońcy bronili się w ruinach, schronach i lejach, każdej nocy próbowali kontrataków i infiltracji. Kontradmirał Akiyama zginął – według zeznań wziętego do niewoli członka jego sztabu – 2 lutego. Po południu 4 lutego wyspę uznano za zajętą. Równocześnie oczyszczano sąsiednie wysepki, między innymi Ebeye z bazą wodnosamolotów (3–4 lutego), a 8 lutego cały atol uznano za zabezpieczony.

Wynik zaskoczył samych Amerykanów. Z blisko 8,1 tysiąca obrońców Kwajalein przeżyło kilkaset – w większości robotnicy, często Koreańczycy – a obie dywizje straciły łącznie niespełna 500 zabitych, o połowę mniej niż marines na Betio. Rezerwy, które miały ewentualnie wesprzeć walki o Kwajalein, pozostały nietknięte. Nimitz przyleciał na Kwajalein 5 lutego i zatwierdził natychmiastowy atak na Eniwetok, planowany wcześniej dopiero na maj.

Przebieg: Truk i Eniwetok (17–23 lutego)

Eniwetok, leżący około 600 km na północny zachód od Kwajalein, miał lotnisko na wysepce Engebi i był potrzebny jako baza wysunięta w stronę Marianów i Karolinów. Operację „Catchpole” powierzono grupie taktycznej generała brygady marines Thomasa Watsona – 22 Pułkowi Marines i dwóm batalionom 106 Pułku Piechoty, łącznie około 10 tysięcy ludzi – pod osłoną okrętów kontradmirała Hilla. Amerykański wywiad oceniał obronę atolu na około 800 ludzi; dopiero dokumenty zdobyte na Kwajalein i zdjęcia lotnicze pokazały, że po przybyciu brygady Nishidy jest ich kilka razy więcej.

Desant osłaniało największe od początku wojny uderzenie amerykańskich lotniskowców. Truk w Karolinach, nazywany przez Amerykanów „japońskim Pearl Harbor” i „Gibraltarem Pacyfiku”, był od 1942 roku główną wysuniętą bazą Połączonej Floty, a jego lotniska zagrażały Eniwetokowi. Admirał Mineichi Koga, następca Isoroku Yamamoto, po przelocie amerykańskiego samolotu rozpoznawczego na początku lutego wycofał jednak większość okrętów – do Japonii i na Palau. 17 i 18 lutego trzy grupy lotniskowców Mitschera, z dziewięcioma lotniskowcami, przeprowadziły operację „Hailstone”. Samoloty i okręty zatopiły m.in. krążowniki lekkie „Katori” i „Naka”, cztery niszczyciele i około trzydziestu statków handlowych, w tym cenne tankowce – według większości szacunków około 200 tysięcy ton – oraz zniszczyły ponad 250 samolotów. Pancerniki i krążowniki Spruance’a, okrążając atol, dobijały uciekające okręty. W nocy z 17 na 18 lutego japoński samolot storpedował lotniskowiec „Intrepid”, który musiał wrócić do remontu. Truk przestał być bazą floty, a Japończycy wkrótce potem wycofali resztki lotnictwa z Rabaulu.

Na Eniwetoku 17 lutego Amerykanie zajęli małe wysepki przy wejściach do laguny i ustawili na nich artylerię. 18 lutego 22 Pułk Marines wylądował na Engebi i po kilku godzinach walki, kosztujących 85 zabitych, zdobył wysepkę. 19 lutego na główną wyspę Eniwetok, gdzie ostrzał był słabszy, wylądował 106 Pułk Piechoty; Japończycy, ukryci w okopach-norach i zamaskowanych schronach pod palmami, przepuszczali pierwsze fale i uderzali z tyłu, więc do walki wprowadzono batalion marines, a natarcie prowadzono także nocą. Wyspę uznano za zdobytą 21 lutego. 22 lutego, po silnym ostrzale pancerników, marines wylądowali na wysepce Parry, gdzie Nishida trzymał odwód brygady; wieczorem zorganizowany opór w zasadzie ustał, a 23 lutego zakończono oczyszczanie wysepki. Nishida zginął w walkach na Parry.

Straty

Liczby strat różnią się w zależności od źródła i tego, czy obejmują marynarkę. Amerykańska historia oficjalna Korpusu Piechoty Morskiej podaje, że na Kwajalein 4 Dywizja Marines straciła 313 zabitych i zmarłych z ran oraz 502 rannych, a 7 Dywizja Piechoty – 173 zabitych i 793 rannych; na Eniwetoku marines stracili 254 zabitych i 555 rannych, a 106 Pułk Piechoty – 94 zabitych i 311 rannych. Gordon Rottman podaje dla Eniwetoku 313 zabitych, 77 zaginionych i 879 rannych. Zsumowane dane historii oficjalnej dają dla całej kampanii ponad 800 zabitych i zmarłych z ran oraz około 2,2 tysiąca rannych Amerykanów; w części zestawień pojawia się 611 zabitych, 260 zaginionych i 2341 rannych.

Straty japońskie były niemal całkowite. Według amerykańskich danych na Kwajalein zginęło około 7,8 tysiąca obrońców, a do niewoli trafiło około 250 ludzi (Rottman: 166 na wyspie Kwajalein i 87 na Roi-Namur), w dużej części koreańskich robotników. Na Eniwetoku pochowano około 3,4 tysiąca Japończyków; jeńców było nieco ponad sto. Łącznie w walkach o Wyspy Marshalla zginęło więc ponad 11 tysięcy japońskich żołnierzy, marynarzy i robotników. Operacja „Hailstone” kosztowała Japończyków według szacunków ponad 4,5 tysiąca zabitych, Amerykanów – około 40 zabitych i 25 samolotów.

Znaczenie

Walki o Wyspy Marshalla pokazały, że wnioski z Tarawy zostały odrobione. Długi ostrzał, transportery gąsienicowe dla całych fal szturmowych, artyleria na sąsiednich wysepkach i sprawniejsze dowodzenie pozwoliły zdobyć trzy atole w niespełna cztery tygodnie i za cenę mniejszą niż sam Betio. Kwajalein był też pierwszym terytorium, które Japonia posiadała przed wojną, a które Amerykanie jej odebrali – przełamaniem zewnętrznego pierścienia japońskiej obrony. Szybkość zwycięstwa pozwoliła Nimitzowi przyspieszyć harmonogram o kilka miesięcy: Eniwetok zdobyto w lutym zamiast w maju, a uderzenie na Truk ujawniło, że baza, której obawiano się od początku wojny, jest w dużej mierze pusta. Amerykanie ominęli ją, podobnie jak wcześniej Rabaul na południu (operacje na Bougainville i Nowej Brytanii).

Silnie obsadzone wschodnie atole – Wotje, Maloelap, Mili i Jaluit – pozostawiono same sobie. Ich garnizony, bombardowane do końca wojny i odcięte od zaopatrzenia, cierpiały głód i choroby, a według powojennych relacji z głodu i chorób zmarła znaczna część żołnierzy. Mili jako pierwszy z ominiętych atoli skapitulował 22 sierpnia 1945 roku. Ten sposób prowadzenia wojny – zdobywać tylko to, co potrzebne, a resztę odcinać – stał się znakiem rozpoznawczym ofensywy na środkowym Pacyfiku.

Majuro i Kwajalein stały się wielkimi bazami floty i lotnictwa. Z laguny Majuro wychodziły odtąd szybkie lotniskowce, a przez Kwajalein i Eniwetok w czerwcu 1944 roku przeszły siły inwazji na Mariany – Saipan, Guam i Tinian. Japończycy wyciągnęli z porażki własny wniosek: obrona na samym brzegu, rozbijana ogniem okrętów, nie miała szans. Na Saipanie, Peleliu, Iwo Jimie i Okinawie bronili się już w głębi lądu, co uczyniło kolejne bitwy znacznie krwawszymi. Po wojnie atole Wysp Marshalla stały się terytorium powierniczym Stanów Zjednoczonych; na Bikini i Eniwetoku przeprowadzano próby jądrowe, a na Kwajalein do dziś działa amerykańska baza wojskowa.