Chester Nimitz

Chester Nimitz objął dowództwo amerykańskiej Floty Pacyfiku w ostatnim dniu 1941 roku, trzy tygodnie po tym, jak japońskie lotniskowce zniszczyły jej pancerniki w Pearl Harbor. Przejmował flotę pokonaną, słabszą od japońskiej w każdej klasie okrętów i pozbawioną zaufania do siebie. Pół roku później, w czerwcu 1942 roku, jego lotniskowce, ustawione dzięki pracy kryptologów dokładnie tam, gdzie przeciwnik się ich nie spodziewał, zatopiły pod Midway cztery lotniskowce Chūichiego Nagumo. Przez następne trzy lata Nimitz kierował wojną na ogromnym obszarze od Aleutów po Wyspy Salomona i od Hawajów po Okinawę, a 2 września 1945 roku podpisał w imieniu Stanów Zjednoczonych akt kapitulacji Japonii. Był dowódcą innego typu niż jego głośniejsi współcześni: spokojnym, uważnie słuchającym podwładnych i lojalnym wobec nich organizatorem, który wybierał ludzi, dawał im swobodę i brał na siebie ryzyko ich decyzji.

Teksański wnuk niemieckiego marynarza

Chester William Nimitz urodził się 24 lutego 1885 roku we Fredericksburgu w Teksasie, w miasteczku założonym przez niemieckich osadników. Jego ojciec, Chester Bernhard, zmarł kilka miesięcy przed jego narodzinami. Chłopca wychowywali matka, która kilka lat później poślubiła brata zmarłego męża, i przede wszystkim dziadek, Charles Henry (Carl Heinrich) Nimitz, były marynarz niemieckiej floty handlowej, który prowadził we Fredericksburgu hotel w kształcie statku. W domu mówiono po niemiecku i Nimitz pozostał dwujęzyczny do końca życia. Dziadkowi przypisywał radę, którą powtarzał potem jako admirał: morze, jak samo życie, jest surowym nauczycielem, a najlepiej radzić sobie z nimi, ucząc się wszystkiego, co można, robiąc swoje najlepiej, jak się da, i nie martwiąc się tym, na co nie ma się wpływu.

Chciał zostać oficerem armii, ale w West Point nie było wolnych miejsc. Kongresmen z jego okręgu miał za to miejsce w Akademii Marynarki Wojennej w Annapolis i obiecał je najlepszemu kandydatowi. Nimitz wygrał egzamin i w 1901 roku wstąpił do Akademii, którą ukończył w styczniu 1905 roku jako siódmy na 114 absolwentów.

Okręty podwodne i silniki Diesla

Pierwsze lata służby spędził na Dalekim Wschodzie. Na pancerniku „Ohio” popłynął do Japonii, gdzie w 1905 roku, po zwycięskiej wojnie z Rosją, był wśród młodych amerykańskich oficerów zaproszonych na przyjęcie wydane na cześć zwycięzców spod Cuszimy; poznał tam admirała Heihachirō Tōgō, którego szanował przez całe życie. W 1908 roku jako dwudziestotrzyletni chorąży dowodził na Filipinach niszczycielem „Decatur” i wprowadził go na mieliznę. Sąd wojenny udzielił mu nagany, która nie przeszkodziła w dalszej karierze, a sam Nimitz uważał ją potem za ważną lekcję.

Od 1909 roku służył na okrętach podwodnych, dowodząc kolejno kilkoma z nich, i stał się jednym z najlepszych w marynarce znawców napędu. Należał do zwolenników zastąpienia w okrętach podwodnych niebezpiecznych silników benzynowych silnikami Diesla. W 1913 roku wysłano go do Niemiec i Belgii, by poznał produkcję silników wysokoprężnych w zakładach MAN, a po powrocie nadzorował budowę napędu zbiornikowca „Maumee”. Podczas jednej z prób stracił część palca. W tym samym roku ożenił się z Catherine Vance Freeman, z którą miał czworo dzieci.

Pierwsza wojna i lata międzywojenne

Gdy Stany Zjednoczone przystąpiły w 1917 roku do pierwszej wojny światowej, Nimitz był zastępcą dowódcy i głównym mechanikiem „Maumee”. Okręt zaopatrywał w paliwo amerykańskie niszczyciele płynące przez Atlantyk i to na nim przeprowadzono jedne z pierwszych w US Navy prób tankowania okrętów w ruchu, na pełnym morzu. Ta umiejętność, rozwijana potem przez całe lata międzywojenne, miała w czasie wojny na Pacyfiku pozwolić amerykańskim flotom działać przez tygodnie z dala od baz. W 1918 roku Nimitz był szefem sztabu dowódcy sił podwodnych Floty Atlantyku.

Po wojnie zbudował niemal od zera bazę okrętów podwodnych w Pearl Harbor, a w latach 1922–1923 studiował w Naval War College, gdzie, jak wszyscy słuchacze tej uczelni, wielokrotnie rozgrywał na mapach wojnę z Japonią. Przypisuje się mu współudział w opracowaniu szyku kołowego, w którym okręty eskorty otaczały w kilku pierścieniach jednostki główne; w czasie wojny stał się on podstawowym szykiem amerykańskich zespołów lotniskowców. W 1926 roku utworzył na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley jedną z pierwszych jednostek szkolenia oficerów rezerwy marynarki. W latach trzydziestych dowodził krążownikiem „Augusta”, okrętem flagowym Floty Azjatyckiej, był zastępcą szefa Biura Nawigacji, które odpowiadało za kadry marynarki, oraz dowódcą zespołów krążowników i pancerników. W czerwcu 1939 roku został szefem Biura Nawigacji. Na tym stanowisku poznał dobrze Waszyngton, Kongres i prezydenta Franklina Delano Roosevelta, który go cenił. Na początku 1941 roku Roosevelt proponował mu dowództwo Floty Stanów Zjednoczonych, ale Nimitz odmówił, uważając, że jest zbyt młody stopniem w porównaniu z wieloma starszymi admirałami. Stanowisko objął wtedy Husband Kimmel.

Dowódca Floty Pacyfiku

Po ataku na Pearl Harbor 7 grudnia 1941 roku Roosevelt i sekretarz marynarki Frank Knox postanowili odwołać Kimmela. Według często przytaczanej relacji prezydent polecił Knoxowi, by powiedział Nimitzowi, że ma jechać do Pearl Harbor i zostać tam, aż wojna zostanie wygrana. Nimitz przyleciał na Hawaje w dzień Bożego Narodzenia i 31 grudnia 1941 roku objął dowództwo na pokładzie okrętu podwodnego „Grayling” – wszystkie pancerniki w porcie leżały na dnie albo były uszkodzone. Z kontradmirała awansował od razu na pełnego admirała.

Zastał bazę w szoku: wyspa Wake właśnie padła po odwołaniu wyprawy odsieczy, a oficerowie sztabu Kimmela czekali na dymisje. Nimitz nikogo nie zwolnił. Zatrzymał sztab poprzednika, w tym oficera wywiadu komandora porucznika Edwina Laytona, i oświadczył, że ma do nich pełne zaufanie. Od pierwszych tygodni musiał przy tym lawirować między naciskami swojego przełożonego w Waszyngtonie, admirała Ernesta Kinga, który domagał się działań zaczepnych, a słabością własnych sił. Posłał lotniskowce do rajdów na Wyspy Marshalla i Gilberta i inne japońskie placówki, które podnosiły morale i uczyły marynarkę nowej wojny, a w kwietniu przygotował wyprawę Doolittle’a na Tokio.

30 marca 1942 roku amerykańscy szefowie sztabów podzielili Pacyfik między niego a generała Douglasa MacArthura. Nimitz, jako naczelny dowódca Obszarów Oceanu Spokojnego, dowodził wszystkimi siłami sojuszniczymi, morskimi, lądowymi i lotniczymi, na środkowym, północnym i południowym Pacyfiku, a MacArthur na południowo-zachodnim. Ten podział przetrwał do końca wojny, a wraz z nim rywalizacja obu dowództw o zasoby i kierunek głównego uderzenia.

Morze Koralowe i Midway

Wiosną 1942 roku Nimitz postawił na wywiad radiowy. Kryptolodzy z komórki Hypo komandora porucznika Josepha Rocheforta odczytywali coraz większą część japońskiej korespondencji i Nimitz, w przeciwieństwie do wielu oficerów w Waszyngtonie, zaufał ich ocenom. Gdy w kwietniu ustalili, że Japończycy szykują desant na Port Moresby, wysłał na Morze Koralowe dwa lotniskowce pod dowództwem Franka Jacka Fletchera. Bitwa na Morzu Koralowym kosztowała Amerykanów „Lexingtona”, ale zatrzymała japoński desant i wyłączyła z następnej operacji dwa japońskie lotniskowce.

Następnym celem, jak ustalił Rochefort, było Midway. Nimitz uwierzył w to, zanim przekonał się Waszyngton, i postawił na jedną kartę wszystko, co miał. W kilka dni przygotował obronę: wzmocnił garnizon i lotnictwo atolu, kazał w trzy doby naprawić uszkodzony „Yorktown”, a na miejsce chorego Halseya wyznaczył Raymonda Spruance’a. W instrukcji dla dowódców nakazał kierować się „zasadą skalkulowanego ryzyka”. Bitwa pod Midway, która zaczęła się 3 czerwca, przyniosła 4 czerwca zniszczenie trzech lotniskowców Nagumo w ciągu kilku minut, a po południu także czwartego, „Hiryū”. Do końca bitwy Amerykanie stracili „Yorktowna” i niszczyciel „Hammann”. W komunikacie z 6 czerwca Nimitz napisał, że Pearl Harbor zostało „częściowo pomszczone”, i dodał, że Amerykanie są już mniej więcej w połowie drogi, „midway”, do celu.

Guadalcanal i długa kampania

Po Midway Nimitz i King przeforsowali pierwszą amerykańską ofensywę: w sierpniu 1942 roku piechota morska wylądowała na Guadalcanalu. Walki o wyspę trwały pół roku i kosztowały flotę dziesiątki okrętów. W październiku, gdy sytuacja wydawała się krytyczna, Nimitz odwołał przygnębionego i wyczerpanego wiceadmirała Roberta Ghormleya i oddał dowództwo na południowym Pacyfiku Williamowi Halseyowi, co natychmiast podniosło ducha żołnierzy. W kwietniu 1943 roku, gdy kryptolodzy odczytali plan inspekcji admirała Isoroku Yamamoto, Nimitz zgodził się na próbę zestrzelenia jego samolotu; 18 kwietnia amerykańskie myśliwce zabiły Yamamoto nad Bougainville.

Od jesieni 1943 roku, gdy z amerykańskich stoczni zaczęły napływać nowe lotniskowce, Nimitz poprowadził ofensywę przez środkowy Pacyfik. W listopadzie 1943 roku jego siły zdobyły Wyspy Gilberta z krwawo okupioną Tarawą, na początku 1944 roku – atole Wysp Marshalla, a w lutym lotniskowce zniszczyły w operacji Hailstone japońską bazę na Truk. Latem 1944 roku przyszła kolej na Mariany: Saipan, Guam i Tinian, a w bitwie na Morzu Filipińskim w czerwcu 1944 roku japońskie lotnictwo morskie poniosło klęskę, z której się już nie podniosło. Strategia „żabich skoków” polegała na zdobywaniu wybranych wysp i omijaniu wielu silnie bronionych baz, które odcięte od zaopatrzenia traciły znaczenie. W październiku 1944 roku flota Nimitza współdziałała z MacArthurem przy lądowaniu na Filipinach i w bitwie w zatoce Leyte zniszczyła resztę japońskiej floty jako siły zdolnej do walki.

W grudniu 1944 roku Kongres ustanowił stopień admirała floty i Nimitz otrzymał go jako jeden z trzech pierwszych oficerów marynarki, obok Williama Leahy’ego i Kinga. W styczniu 1945 roku przeniósł kwaterę główną z Pearl Harbor na Guam, bliżej frontu. Jego siły zdobyły Iwo Jimę i Okinawę, w najkrwawszych bitwach wojny na Pacyfiku, a amerykańskie okręty podwodne, które od pierwszego dnia wojny prowadziły nieograniczoną wojnę przeciw japońskiej żegludze, zatopiły znaczną część japońskiej floty handlowej. 2 września 1945 roku w Zatoce Tokijskiej, na pokładzie pancernika „Missouri”, Nimitz podpisał w imieniu Stanów Zjednoczonych akt kapitulacji Japonii.

Styl dowodzenia

Nimitz nie szukał rozgłosu i rzadko pokazywał się prasie. Unikał pochopnych dymisji, na które naciskał King, i dawał podwładnym dużą swobodę, wymagając zarazem wyników. Umiał współpracować z ludźmi tak różnymi jak ostrożny, chłodny Spruance i porywczy Halsey, a z MacArthurem, mimo rywalizacji, zachował poprawne stosunki. Podejmował też trudne decyzje: przyjmował na siebie ryzyko Midway, a gdy w grudniu 1944 roku flota Halseya weszła w tajfun i straciła trzy niszczyciele i kilkaset ludzi, zgodził się z sądem dochodzeniowym, który obciążył Halseya błędem w ocenie, ale go nie odwołał. Historycy, także ci krytyczni wobec innych admirałów tej wojny, zgodnie zaliczają go do najlepszych dowódców po stronie aliantów.

Po wojnie

15 grudnia 1945 roku Nimitz zastąpił Kinga na stanowisku szefa operacji morskich, najwyższym w US Navy. Przez dwa lata kierował demobilizacją wojennej floty i bronił jej pozycji w sporach o zjednoczenie sił zbrojnych. Poparł projekt kapitana Hymana Rickovera budowy okrętu podwodnego o napędzie jądrowym, który doprowadził do powstania „Nautilusa”. W 1946 roku przekazał trybunałowi w Norymberdze oświadczenie, w którym potwierdził, że amerykańska marynarka od pierwszego dnia wojny z Japonią prowadziła na Pacyfiku nieograniczoną wojnę podwodną. Pomogło to obronie wielkiego admirała Karla Dönitza: trybunał stwierdził wprawdzie, że Dönitz naruszył prawo wojny podwodnej, ale wobec praktyki aliantów nie wziął tego pod uwagę przy wymiarze kary. Dönitz został skazany na dziesięć lat więzienia za inne czyny.

W grudniu 1947 roku Nimitz zakończył urzędowanie, ale jako admirał floty formalnie pozostał w czynnej służbie do śmierci. Zamieszkał z żoną w Berkeley. W latach 1949–1953 był wyznaczonym przez ONZ administratorem planowanego plebiscytu w Dżammu i Kaszmirze; plebiscyt nigdy się nie odbył, bo Indie i Pakistan nie porozumiały się co do jego warunków. Wspierał pojednanie z Japonią, między innymi zbieranie funduszy na odbudowę pancernika „Mikasa”, okrętu flagowego Tōgō spod Cuszimy. Razem z historykiem Elmerem B. Potterem opracował historię wojen morskich „Sea Power”.

Pod koniec 1965 roku przeszedł udar, powikłany zapaleniem płuc. Zmarł 20 lutego 1966 roku w swojej rezydencji na wyspie Yerba Buena w Zatoce San Francisco, cztery dni przed 81. urodzinami. Pochowano go na cmentarzu wojskowym Golden Gate w San Bruno, obok żony i przyjaciół z czasów wojny, admirałów Spruance’a, Richmonda Turnera i Charlesa Lockwooda, jak wspólnie ustalili za życia.

Znaczenie

Nimitz był człowiekiem, który przeprowadził Stany Zjednoczone od klęski w Pearl Harbor do kapitulacji Japonii. Nie wygrał tej wojny sam: wygrały ją amerykański przemysł, kryptolodzy, piloci i marynarze, ale to on w najtrudniejszych miesiącach 1942 roku podejmował decyzje, od których zależało, czy przewaga przemysłowa zdąży zadziałać. Zaufanie do wywiadu, gotowość do skalkulowanego ryzyka pod Midway i umiejętność wybierania ludzi zrobiły z niego jednego z najskuteczniejszych dowódców drugiej wojny światowej. Jego nazwisko nosi pierwszy z amerykańskich lotniskowców o napędzie jądrowym, a w hotelu jego dziadka we Fredericksburgu mieści się dziś Narodowe Muzeum Wojny na Pacyfiku.