Kampania na Nowej Brytanii

Nazwa i daty

Kampanią na Nowej Brytanii (ang. New Britain campaign) nazywa się walki wojsk amerykańskich, australijskich i nowogwinejskich z Japończykami na Nowej Brytanii – największej wyspie Archipelagu Bismarcka, na której północno-wschodnim krańcu leżał Rabaul, główna japońska baza na południowo-zachodnim Pacyfiku. Wyspa ma kształt półksiężyca długości około 600 kilometrów; jej wnętrze wypełniają wulkaniczne góry wysokie na ponad 1800 metrów, porośnięte lasem deszczowym, a wybrzeża – dżungla, bagna namorzynowe i rafy koralowe, które ograniczały liczbę miejsc nadających się do desantu. Przed wojną mieszkało tu ponad sto tysięcy Nowogwinejczyków i niespełna pięć tysięcy Europejczyków i Azjatów; Rabaul był stolicą administrowanego przez Australię Terytorium Nowej Gwinei.

Pierwszą częścią kampanii była amerykańska operacja Dexterity, prowadzona przez sztab generała Douglasa MacArthura w ramach operacji Cartwheel – planu okrążenia i obezwładnienia Rabaulu. Składały się na nią desant pod Arawe na południowym wybrzeżu (kryptonim Director, 15 grudnia 1943), główne lądowanie na przylądku Gloucester na zachodnim krańcu wyspy (Backhander, 26 grudnia 1943) i desant pod Talaseą na półwyspie Willaumez (Appease, 6 marca 1944). Drugą część – od października 1944 roku do końca wojny – stanowiły działania australijskiej 5 Dywizji, która przejęła wyspę od Amerykanów i ograniczyła się do zamknięcia japońskiego garnizonu w Rabaulu.

Za początek kampanii angielska Wikipedia i większość opracowań uznają 15 grudnia 1943 roku, dzień lądowania amerykańskiej kawalerii pod Arawe. Za datę końcową przyjmuje się 21 sierpnia 1945 roku: po ogłoszeniu przez cesarza Hirohito decyzji o kapitulacji walki na wyspie ustały, a Australijczycy ograniczyli się do patroli. Formalną kapitulację japońskich sił w Rabaulu przyjęto dopiero 6 września 1945 roku, kilka dni po podpisaniu aktu kapitulacji Japonii w Zatoce Tokijskiej. Kampania była więc długa, ale – inaczej niż na Guadalcanalu czy Bougainville – tylko jej pierwsze tygodnie przyniosły ciężkie walki. Przez większość czasu obie strony stały naprzeciw siebie na przeciwnych końcach wyspy, a o jej losie decydowało lotnictwo i blokada morska.

Tło

Japończycy zajęli Rabaul w styczniu 1942 roku, rozbijając niewielki australijski garnizon Lark Force. Część żołnierzy przedarła się przez dżunglę i została ewakuowana, ale około 900 trafiło do niewoli, a ponad 500 europejskich cywilów internowano. 1 lipca 1942 roku większość z nich zginęła, gdy statek „Montevideo Maru”, wywożący ich z Rabaulu, storpedował u wybrzeży Luzonu amerykański okręt podwodny – według angielskiej Wikipedii zginęło 849 jeńców i 208 cywilów. Mieszkańców wyspy okupanci rządzili przez wiejskich naczelników; tych, którzy odmówili współpracy, karano, a kilku zabito. Chińską społeczność zmuszano do pracy, część kobiet zgwałcono lub zmuszono do prostytucji w wojskowych domach publicznych.

Rabaul stał się wielką bazą. Do połowy 1943 roku Japończycy zbudowali wokół miasta cztery lotniska z osłoniętymi stanowiskami dla 265 myśliwców i 166 bombowców, port z warsztatami remontowymi i ogromne składy zaopatrzenia. Stąd startowały samoloty walczące nad Guadalcanalem i Nową Gwineą, stąd wychodziły konwoje – jak ten rozbity w bitwie na Morzu Bismarcka. Na reszcie wyspy Japończycy mieli niewiele: lotnisko polowe w Gasmacie na południowym wybrzeżu, lotniska na przylądku Gloucester i przystanie dla barek, które nocami przemykały wzdłuż brzegów między Rabaulem a Nową Gwineą. W głębi wyspy działali australijscy obserwatorzy wybrzeża i patrole Allied Intelligence Bureau, które zbierały informacje, ratowały zestrzelonych lotników i uzbrajały nowogwinejskich partyzantów; Japończycy polowali na nich i mścili się na wioskach, które im pomagały.

Zdobycie Rabaulu było celem aliantów od połowy 1942 roku. Japońska ofensywa na Port Moresby, zatrzymana na szlaku Kokoda i pod Buną i Goną, opóźniła te plany. Wiosną 1943 roku Kolegium Połączonych Szefów Sztabów zatwierdziło operację Cartwheel: siły admirała Williama Halseya miały iść przez Wyspy Salomona ku Bougainville, a siły MacArthura – zająć wyspy Woodlark i Kiriwinę, półwysep Huon na Nowej Gwinei i zachodnią część Nowej Brytanii. W czerwcu 1943 roku szefowie sztabów uznali jednak, że szturm na Rabaul nie jest potrzebny: bazę można zneutralizować bombardowaniami i blokadą. MacArthur początkowo protestował, ale decyzję potwierdziła w sierpniu konferencja w Quebecu.

Jesienią 1943 roku alianci wykonali kolejne kroki. Po zdobyciu Lae Australijczycy wylądowali pod Finschhafen, po zachodniej stronie Cieśniny Vitiaz, oddzielającej Nową Gwineę od Nowej Brytanii. Od 12 października Rabaul bombardowały samoloty 5 Armii Lotniczej generała George’a Kenneya, w listopadzie uderzyły na niego lotniskowce, a od 1 listopada Amerykanie budowali lotniska na Bougainville. Japońska flota przestała używać Rabaulu jako bazy. Do pełnego okrążenia brakowało jeszcze opanowania drugiego brzegu Cieśniny Vitiaz – i to było zadaniem kampanii na Nowej Brytanii.

Plany i siły

22 września 1943 roku kwatera główna MacArthura wydała rozkaz operacji Dexterity. Wykonać ją miały siły zadaniowe Alamo – w praktyce sztab amerykańskiej 6 Armii generała Waltera Kruegera – które miały opanować całą zachodnią część wyspy, od przylądka Gloucester po linię Gasmata–Talasea. Generał Kenney był przeciwny: uważał, że budowa lotnisk na przylądku Gloucester potrwa zbyt długo, a istniejące bazy wystarczą do bombardowania Rabaulu. Krueger i dowódcy marynarki MacArthura przekonywali jednak, że bez kontroli nad obydwoma brzegami Cieśniny Vitiaz konwoje płynące dalej na zachód wzdłuż Nowej Gwinei będą zagrożone. W listopadzie zrezygnowano z desantu w Gasmacie – leżała zbyt blisko lotnisk Rabaulu, Japończycy ją wzmacniali, a teren był bagnisty. 21 listopada postanowiono zamiast tego wylądować pod Arawe, gdzie miała powstać baza kutrów torpedowych, a sam desant miał odciągnąć uwagę Japończyków od głównego uderzenia. Termin pierwszej operacji wyznaczono na 15 grudnia, drugiej – na 26 grudnia.

Do Arawe skierowano siły zadaniowe Director generała brygady Juliana Cunninghama, zbudowane wokół 112 Pułku Kawalerii – jednostki z Teksasu, która oddała konie i walczyła jako piechota – wzmocnionej artylerią, saperami i kompanią amfibii piechoty morskiej. Główne zadanie powierzono 1 Dywizji Piechoty Morskiej generała dywizji Williama Rupertusa, weteranom Guadalcanalu, którzy od roku odpoczywali i uzupełniali stany w Australii. Rozpoznania dostarczały patrole piechoty morskiej i Alamo Scouts, wysadzane na wyspę z kutrów torpedowych od września do grudnia. Na skali przedsięwzięcia zaważyło jednak niedoszacowanie przeciwnika: alianci długo sądzili, że na całej wyspie jest kilkadziesiąt tysięcy Japończyków, podczas gdy w rzeczywistości było ich niemal dwukrotnie więcej.

Na Nowej Brytanii i sąsiedniej Nowej Irlandii stacjonowało bowiem – według australijskiej historii oficjalnej, na której opiera się angielska Wikipedia – ponad sto tysięcy japońskich żołnierzy, marynarzy i pracowników cywilnych. Podlegali dowództwu 8 Armii Rejonowej generała Hitoshiego Imamury w Rabaulu; marynarką dowodził wiceadmirał Jin’ichi Kusaka. Japońska kwatera główna uznała we wrześniu 1943 roku, że Archipelag Bismarcka leży poza nową „absolutną strefą obronną”, i nakazała tamtejszym siłom tylko opóźniać aliantów. Imamura, spodziewając się desantu w zachodniej części wyspy, wysłał tam posiłki: 17 Dywizję generała porucznika Yasushiego Sakaia, przewiezioną w październiku z Chin (w drodze straciła od ataków okrętów podwodnych i lotnictwa – zależnie od źródła – od 1,2 do 1,4 tysiąca ludzi), i grupę generała majora Iwao Matsudy, opartą na niepełnej 65 Brygadzie i 53 Pułku Piechoty. Rabaul pozostał jednak najsilniej bronionym punktem – Japończycy do końca wojny spodziewali się, że alianci go zaatakują.

Przebieg: desant pod Arawe (15 grudnia 1943 – luty 1944)

Siły zadaniowe Director zaokrętowały się 13 grudnia na wyspie Goodenough. Lotnictwo przez kilka tygodni bombardowało całą Nową Brytanię, ale okolice Arawe celowo oszczędzano do ostatniego dnia, by nie zdradzić miejsca desantu. Około trzeciej nad ranem 15 grudnia okręty stanęły u półwyspu Arawe, przy przylądku Merkus. Dwa pomocnicze oddziały ruszyły w ciemności na gumowych pontonach. Szwadron, który miał zablokować przybrzeżną ścieżkę koło wioski Umtingalu, wpadł pod ogień karabinów maszynowych i działka – z piętnastu pontonów zatonęło dwanaście, zginęło lub zaginęło kilkunastu żołnierzy. Drugi oddział zdobył wysepkę Pilelo, gdzie zniszczył japońską radiostację; wkrótce stanęła tam australijska stacja radarowa.

Główny desant po 6.25 przebiegł chaotycznie – fale łodzi pomieszały się i przybijały do brzegu jednocześnie – ale Japończyków w pobliżu było niewielu. Kawalerzyści szybko zajęli półwysep i plantację Amalut, a po południu zbudowali linię obrony w poprzek nasady półwyspu. Odpowiedziało lotnictwo Rabaulu: w kolejnych dniach dziesiątki, a 21 grudnia co najmniej 150 japońskich samolotów atakowało przyczółek i konwoje z zaopatrzeniem, zatapiając lub uszkadzając kilka jednostek. Generał Sakai uznał, że desant nie jest głównym uderzeniem, ale wysłał pod Arawe batalion majora Masamitsu Komoriego i batalion 141 Pułku Piechoty z przylądka Bushing. Komori, przekonany, że Amerykanów jest niewielu, pod koniec grudnia kilkakrotnie atakował; ataki odparto ogniem moździerzy.

Japończycy okopali się kilkaset metrów od amerykańskiej linii. Cunningham uważał, że cel desantu został już osiągnięty, i nie chciał ponosić zbędnych strat; dopiero po przybyciu posiłków – kompanii 158 Pułku Piechoty i kompanii czołgów piechoty morskiej – 16 stycznia 1944 roku, po nalocie bombowców B-24 i ostrzale artylerii, Amerykanie uderzyli z czołgami na czele i zdobyli japońskie pozycje. Kosztowało to 22 zabitych i 64 rannych; Amerykanie ocenili straty przeciwnika na 139 zabitych. Komori wycofał się ku lotnisku, którego alianci nie zamierzali zdobywać, a jego oddział, nękany głodem i czerwonką, pod koniec lutego dołączył do ogólnego odwrotu. Planowanej bazy kutrów torpedowych ostatecznie nie rozbudowano – uznano ją za zbędną, poprzestając na skromnym punkcie zaopatrzenia na Pilelo. Łącznie walki kosztowały aliantów – według angielskiej Wikipedii – 118 zabitych, 352 rannych i czterech zaginionych.

Przebieg: przylądek Gloucester (26 grudnia 1943 – styczeń 1944)

Główny desant, nazywany przez opracowania bitwą o przylądek Gloucester, poprzedziły tygodnie nalotów, które zniszczyły większość umocnień wokół dwóch japońskich lotnisk na zachodnim krańcu wyspy. Lotniska bronił głównie 1 batalion 53 Pułku Piechoty pułkownika Kōkiego Sumiyi, wsparty artylerią i oddziałami tyłowymi; reszta grupy Matsudy stała dalej na wschód, nad zatoką Borgen. Japończycy opierali obronę na wzgórzach – Target Hill i wzgórzu 660 – oraz na ścieżkach, którymi mogli przerzucać odwody, a bagnistych plaż koło przylądka Silimati prawie nie umocnili.

Rankiem 26 grudnia, po ostrzale z amerykańskich i australijskich okrętów i nalocie bombowców na Target Hill, 7 Pułk Piechoty Morskiej wylądował na dwóch Żółtych Plażach koło przylądka Silimati, około ośmiu kilometrów na południowy wschód od lotnisk. Dym z bombardowania zasłonił brzeg i część łodzi przybiła w złym miejscu, ale oporu prawie nie było. Batalion 1 Pułku wylądował jednocześnie na Zielonej Plaży pod Tauali, po drugiej stronie półwyspu, i przeciął przybrzeżną drogę; odparł tam później nocny atak, w którym zginęło 89 Japończyków. Za 7 Pułkiem ruszyła reszta 1 Pułku, idąc wzdłuż wybrzeża na północ, ku lotniskom. Po południu nadleciały samoloty z Rabaulu – rano zmylił je desant pod Arawe – i zatopiły niszczyciel USS „Brownson”, na którym zginęło ponad sto osób. Wieczorem i nocą piechota morska odparła pierwsze japońskie kontrataki.

Teren okazał się gorszym przeciwnikiem niż Japończycy. Za plażami ciągnęły się bagna, w które zapadali się ludzie i pojazdy, a monsunowy deszcz – od 27 grudnia do 21 stycznia średnio około 250 milimetrów tygodniowo – zamienił jedyną ścieżkę w błoto. Żołnierze nazywali okolicę „zielonym piekłem”. 28 grudnia Amerykanie przełamali, przy pomocy czołgów, japońską zaporę na drodze do lotnisk, tracąc dziewięciu zabitych; Japończycy stracili tam co najmniej 266 ludzi. 29 grudnia wylądował 5 Pułk, który obszedł obronę od południowego zachodu. Wieczorem większość lotniska była w rękach Amerykanów, a do 30 grudnia piechota morska opanowała oba pasy startowe i grzbiet Razorback na południe od nich.

W pierwszej połowie stycznia 1944 roku 5 i 7 Pułk przesunęły się na południe, ku zatoce Borgen, by odepchnąć japońską artylerię od lotniska. 2–4 stycznia toczyły ciężkie walki nad potokiem nazwanym przez żołnierzy Suicide Creek („Potok Samobójców”), gdzie ukryte w dżungli bunkry 53 Pułku zdobyto dopiero z pomocą czołgów, a 3 stycznia odparto kontratak 141 Pułku pod Target Hill. Następnie piechota morska zdobyła grzbiet Aogiri – nazwany później Walt’s Ridge od dowódcy batalionu podpułkownika Lewisa Walta – i odparła nocne ataki Japończyków. 16 stycznia, po trzech dniach walk, zajęła wzgórze 660. Według angielskiej Wikipedii zginęło tam około 50 żołnierzy piechoty morskiej i ponad 200 Japończyków. Matsuda wycofał się z około 1100 ludźmi, zostawiając swoje stanowisko dowodzenia; zorganizowany opór w zachodniej części wyspy ustał.

Opanowanie przylądka Gloucester i półwyspu Huon dało aliantom kontrolę nad obydwoma brzegami Cieśniny Vitiaz. Inżynierowie, walcząc z ulewami, zbudowali na miejscu japońskiego lotniska pas o długości około 1600 metrów, ale baza nie odegrała wielkiej roli: z powodu krótkiego, śliskiego pasa amerykańskich myśliwców P-38 nie dało się tam utrzymać i wiosną 1944 roku stacjonowały tu głównie dywizjony Kittyhawków australijskiego lotnictwa. Amerykański historyk John Miller pisał w oficjalnej historii armii, że przylądek Gloucester „nigdy nie stał się ważną bazą lotniczą”.

Przebieg: Talasea i japoński odwrót (styczeń – kwiecień 1944)

W połowie stycznia generał Sakai poprosił o zgodę na wycofanie się z zachodniej części wyspy; Imamura udzielił jej 21 stycznia. Resztki 17 Dywizji i grupy Matsudy, wyniszczone głodem, malarią i czerwonką, ruszyły wzdłuż północnego wybrzeża na wschód, ku przylądkowi Hoskins i Rabaulowi, a patrole piechoty morskiej szły ich śladem, staczając dziesiątki drobnych potyczek. W lutym Amerykanie zajęli wyspę Rooke w Cieśninie Vitiaz, której garnizon już się wycofał.

6 marca 1944 roku zespół bojowy 5 Pułku Piechoty Morskiej wylądował na zachodnim brzegu półwyspu Willaumez, przy plantacji Volupai, i ruszył przez przesmyk ku pasowi startowemu w Talasei. Operacja miała odciąć cofających się Japończyków, ale niewielki oddział osłonowy zatrzymał Amerykanów na tyle długo, że główne siły zdążyły się prześlizgnąć. 9 marca Talasea była w rękach Amerykanów; kosztowało to 17 zabitych i 114 rannych, Japończyków zginęło około 150. Dalej na wschód Amerykanie posuwali się już tylko patrolami; 7 maja 1944 roku żołnierze armii, którzy zluzowali już wtedy piechotę morską, zajęli opuszczone lotnisko na plantacji Hoskins.

W tym czasie Rabaul był już tylko cieniem bazy. Od stycznia 1944 roku bombardowały go także samoloty z lotnisk na Bougainville; miasto zostało całkowicie zniszczone, a w porcie i na lotniskach zginęło wiele okrętów i samolotów. Od lutego Japończycy przestali wysyłać do Rabaulu statki, 19 lutego tamtejsze lotnictwo po raz ostatni próbowało przechwycić aliancką wyprawę, a 20 lutego jednostki lotnicze odwołano na Truk. Zajęcie przez Amerykanów Wysp Admiralicji i przez Halseya wyspy Emirau na północ od Nowej Irlandii zamknęło pierścień. Mimo to garnizon – liczony na około 98 tysięcy ludzi, z setkami dział i zapasami ukrytymi w wulkanicznych jaskiniach – pozostał nietknięty, a 14 marca 1944 roku kwatera główna nakazała Imamurze „utrzymać rejon Rabaulu tak długo, jak to możliwe”, by wiązać siły aliantów.

W kwietniu 1944 roku 1 Dywizję Piechoty Morskiej, która straciła na Nowej Brytanii 310 zabitych i 1083 rannych, zluzowała przybyła z Guadalcanalu amerykańska 40 Dywizja Piechoty generała Rappa Brusha. Piechota morska popłynęła na Wyspy Russella, skąd we wrześniu ruszyła na Peleliu. Przez następne miesiące obie strony trzymały się przeciwnych krańców wyspy, a w jej środkowej części działali tylko partyzanci prowadzeni przez Australijczyków z Allied Intelligence Bureau, którzy wypchnęli japońskie placówki do Ulamony na północnym i Kamandranu na południowym wybrzeżu. Latem 1944 roku sztab Imamury uznał, że skoro alianci kierują się na Filipiny, szturm na Rabaul stał się mało prawdopodobny.

Przebieg: faza australijska (październik 1944 – sierpień 1945)

Jesienią 1944 roku 40 Dywizję zabrano na Filipiny, a odpowiedzialność za Nową Brytanię przejęli Australijczycy – rząd w Canberze chciał, by terytoria australijskie odbijali własni żołnierze. Zadanie otrzymała 5 Dywizja generała dywizji Alana Ramsaya, która wcześniej walczyła na półwyspie Huon. Australijski wywiad oceniał siły przeciwnika na około 38 tysięcy ludzi; w rzeczywistości – według australijskiej historii oficjalnej – Imamura miał około 69 tysięcy żołnierzy zdolnych do walki (53 tysiące z armii i 16 tysięcy marynarzy), czyli niemal dwa razy więcej. Trafnie natomiast przewidziano, że Japończycy pozostaną w umocnieniach wokół Rabaulu. Garnizon, odcięty od dostaw, uprawiał ryż i warzywa; miał tylko dwa sprawne samoloty i około 150 barek. Ramsay dostał rozkaz, by trzymać Japończyków pod naciskiem, ale nie angażować dużych sił.

Na początku października 1944 roku australijski 36 Batalion wylądował na przylądku Hoskins, a na początku listopada reszta 6 Brygady wylądowała w zatoce Jacquinot na południowym wybrzeżu, gdzie do maja 1945 roku budowano port, lotnisko i szpital. Wsparcie lotnicze zapewniały dwa nowozelandzkie dywizjony myśliwców Corsair, a transport przybrzeżny – amerykańskie, potem australijskie barki desantowe. Z braku statków przerzut dywizji ciągnął się aż do kwietnia 1945 roku. Od grudnia 1944 roku Australijczycy posuwali się wzdłuż obu wybrzeży – barkami, od zatoki do zatoki – ku linii między zatokami Open i Wide, która odcinała półwysep Gazelle. Na północy, wzmocnieni przez 1 Batalion Piechoty Nowej Gwinei, doszli do Baia nad zatoką Open; na południu 15 lutego 1945 roku zajęli Kamandran.

Jedyne poważniejsze walki stoczono w marcu i kwietniu 1945 roku w rejonie Waitavalo–Tol nad zatoką Wide, gdzie batalion japoński bronił się na grzbietach góry Sugi. 5 marca 19 Batalion sforsował rzekę Wulwut, a 18 marca 14/32 Batalion zdobył wzgórze Bacon; deszcze, moździerze i bunkry sprawiły, że zajęcie całego rejonu trwało do kwietnia. Potem Australijczycy ograniczyli się do patroli wzdłuż szyi półwyspu Gazelle, by uniemożliwić wypad z Rabaulu. Zwiadowcy z 2/2 Szwadronu Komandosów, którzy podeszli blisko twierdzy, ocenili, że teren jest tak trudny, iż duże japońskie siły nie zdołałyby się nim przemieścić. W kwietniu 1945 roku Ramsaya zastąpił generał Horace Robertson, a w sierpniu generał Kenneth Eather. Gdy 15 sierpnia Japonia ogłosiła kapitulację, walki na wyspie ustały.

Kapitulacja Rabaulu

6 września 1945 roku, cztery dni po podpisaniu aktu kapitulacji Japonii, generał Imamura i wiceadmirał Kusaka podpisali na pokładzie brytyjskiego lotniskowca HMS „Glory” u wybrzeży Nowej Brytanii kapitulację wszystkich sił japońskich na Nowej Gwinei, Nowej Brytanii, Nowej Irlandii, Bougainville i okolicznych wyspach wobec dowódcy australijskiej 1 Armii, generała porucznika Vernona Sturdee’ego. Tego samego dnia 29/46 Batalion australijskiej 4 Brygady wkroczył do Rabaulu. Z japońskich obozów na wyspie uwolniono ponad osiem tysięcy jeńców – w dużej części żołnierzy indyjskich wziętych do niewoli w Malajach i Singapurze oraz Chińczyków i Indonezyjczyków przywiezionych do pracy przymusowej. Wielu ich towarzyszy nie przeżyło głodu, chorób i egzekucji. Imamurę australijski sąd wojskowy skazał w 1947 roku na dziesięć lat więzienia za zbrodnie popełnione przez podległe mu wojska.

Straty

Straty aliantów były, jak na skalę kampanii, niewielkie. 1 Dywizja Piechoty Morskiej straciła na Nowej Brytanii 310 zabitych i 1083 rannych, siły zadaniowe pod Arawe – 118 zabitych, 352 rannych i czterech zaginionych; doliczyć trzeba ponad stu zabitych na niszczycielu „Brownson” i na okrętach atakowanych przez lotnictwo Rabaulu. Australijczycy stracili w latach 1944–1945 tylko 53 zabitych i 140 rannych, a 21 żołnierzy zmarło z powodu chorób i wypadków. Liczby te podaje angielska Wikipedia za oficjalnymi historiami obu państw.

Japończycy, według własnych danych, stracili w walkach w zachodniej części wyspy do kwietnia 1944 roku 3868 zabitych, a amerykańskie szacunki mówią o ponad dwóch tysiącach zabitych tylko pod przylądkiem Gloucester w grudniu i styczniu. Znacznie więcej ludzi zabrały choroby i głód: łączne japońskie straty na Nowej Brytanii i pozostałych wyspach Archipelagu Bismarcka szacuje się na około 30 tysięcy zabitych i zmarłych, w większości z wycieńczenia i chorób w czasie odwrotu i oblężenia. Nieznana pozostaje liczba ofiar wśród mieszkańców wyspy – ginęli w nalotach, w represjach za pomoc aliantom, w walkach plemiennych, które wybuchły przy okazji partyzantki, oraz z głodu w zrujnowanych wioskach.

Znaczenie

Kampania na Nowej Brytanii zamknęła zachodnie ramię operacji Cartwheel. Razem z walkami na Bougainville, zajęciem Wysp Admiralicji i Emirau sprawiła, że Rabaul – twierdza, której zdobycie w 1942 roku wydawało się warunkiem wszelkich dalszych postępów na Pacyfiku – został okrążony i pozostawiony samemu sobie. Około stu tysięcy japońskich żołnierzy i marynarzy przesiedziało resztę wojny w podziemnych schronach, nie wpływając na jej przebieg, podczas gdy MacArthur szedł wzdłuż Nowej Gwinei na Filipiny, a admirał Chester Nimitz – przez Pacyfik Środkowy. Była to jedna z najbardziej udanych realizacji strategii „przeskakiwania wysp”: zamiast krwawego szturmu na umocnioną bazę wystarczyło zająć kilka przyczółków na jej przedpolu i odciąć ją od morza i powietrza.

Historycy spierają się jednak, czy same desanty w zachodniej części wyspy były konieczne. Autorzy oficjalnej historii piechoty morskiej, Henry Shaw i Douglas Kane, uważali, że Arawe ułatwiło lądowanie na przylądku Gloucester. Historyk marynarki Samuel Eliot Morison uznał desant pod Arawe za przedsięwzięcie „niewielkiej wartości”, a John Miller z oficjalnej historii armii stwierdził, że obie operacje „prawdopodobnie nie były niezbędne” ani do obezwładnienia Rabaulu, ani do marszu na Filipiny – choć przyniosły pewne korzyści przy stosunkowo niewielkich stratach. Te oceny w dużej mierze przyznają rację zastrzeżeniom, które Kenney zgłaszał od początku.

Australijską fazę kampanii oficjalny historyk Gavin Long ocenił jako niedostatecznie wspartą – zwłaszcza przez lotnictwo i flotę, których brak opóźnił skupienie 5 Dywizji – ale jej wynik nazwał znakomitym: niedoświadczona dywizja trzymała w szachu siły równe pięciu dywizjom, tracąc niewielu ludzi. Generał John Coates nazwał ją „klasycznym przykładem kampanii powstrzymującej”. Japońscy i australijscy historycy zwracają uwagę, że sukces ułatwiła ostrożność Imamury, który miał rozkaz oszczędzać siły do wspólnego działania z flotą, a bez floty i lotnictwa żadna ofensywa nie miała sensu. Dla Australii kampania była też odzyskiwaniem własnego terytorium: w Rabaulu, gdzie w 1942 roku rozbito Lark Force, w 1945 roku przyjęto kapitulację blisko stutysięcznej armii, a potem sądzono za zbrodnie popełnione na jeńcach i mieszkańcach wysp.