Lądowanie na Kwajalein

31 stycznia 1944 roku Amerykanie rozpoczęli operację „Flintlock” – zdobywanie Wysp Marshalla, pierwszego terytorium, którym Japonia władała już przed wojną. Tego dnia oddział rozpoznawczy piechoty morskiej i batalion piechoty armii zajęły bez walki atol Majuro na wschodzie archipelagu, a na atolu Kwajalein, w jego sercu, 4 Dywizja Piechoty Morskiej i 7 Dywizja Piechoty armii zdobyły dziewięć małych wysepek sąsiadujących z głównymi celami desantu – wyspami Roi-Namur na północy i wyspą Kwajalein na południu. Na wysepkach ustawiono artylerię, która następnego dnia miała wesprzeć główne lądowanie. Poprzedziły to trzy doby nalotów i ostrzału: samoloty z lotniskowców kontradm. Marca Mitschera uderzyły na bazy japońskie na Wyspach Marshalla 29 stycznia, a 30 stycznia do bombardowania przyłączyły się pancerniki i krążowniki.

Spotykany w chronologiach zapis, że ostrzał z okrętów i naloty z lotniskowców „rozpoczęły się 30 stycznia”, wymaga więc uściślenia: uderzenia lotnictwa pokładowego Task Force 58 zaczęły się dzień wcześniej, 29 stycznia, a amerykańskie bombowce z baz lądowych atakowały Wyspy Marshalla od wielu tygodni. 30 stycznia rozpoczął się natomiast ostrzał artylerii okrętowej. Sam desant na główne wyspy atolu Kwajalein nastąpił 1 lutego.

Mandat zamknięty dla świata

Wyspy Marshalla, rozrzucone na setkach tysięcy kilometrów kwadratowych środkowego Pacyfiku, były do 1914 roku kolonią niemiecką. Na początku I wojny światowej zajęła je Japonia, a po wojnie otrzymała jako część Mandatu Południowego Pacyfiku Ligi Narodów. W latach trzydziestych Japończycy zamknęli mandat dla cudzoziemców, a w Stanach Zjednoczonych powszechnie podejrzewano, że wbrew postanowieniom mandatu budują tam fortyfikacje. Na atolach powstały lotniska i bazy, z których w grudniu 1941 roku wyruszyły siły uderzające na wyspę Wake. Na Kwajalein, jednym z największych atoli świata, mieściło się dowództwo 6 Sił Bazowych kontradm. Monzō Akiyamy, odpowiedzialnych za obronę archipelagu.

Amerykańscy planiści wojenni od lat dwudziestych zakładali w kolejnych wersjach planu wojny z Japonią, że droga przez środkowy Pacyfik prowadzić będzie przez Wyspy Marshalla. Pierwsze amerykańskie uderzenie na nie nastąpiło już 1 lutego 1942 roku, gdy samoloty z lotniskowców „Enterprise” i „Yorktown” zaatakowały m.in. Kwajalein – był to jednak tylko rajd. Na prawdziwą ofensywę Stany Zjednoczone były gotowe dopiero pod koniec 1943 roku, gdy do floty weszły dziesiątki nowych lotniskowców, pancerników i okrętów desantowych. Pierwszym krokiem było zajęcie w listopadzie 1943 roku Wysp Gilberta – Tarawy i Makinu – skąd można było zbudować lotniska i rozpoznać Wyspy Marshalla z powietrza.

Prosto w serce

Pierwotne plany zakładały zdobywanie archipelagu stopniowo, od wschodnich atoli najbliższych Wyspom Gilberta – Mili, Maloelap i Wotje – na których Japończycy mieli lotniska i najsilniejsze garnizony. Po doświadczeniach Tarawy admirał Chester Nimitz, dowodzący siłami na środkowym Pacyfiku, zmienił koncepcję. Zdjęcia lotnicze i przechwycone depesze pokazywały, że Japończycy wzmacniają właśnie wschodnie atole, a Kwajalein, położony głębiej, pozostaje słabiej broniony. Według powszechnie przytaczanej relacji na naradzie w Pearl Harbor w połowie grudnia 1943 roku dowódca 5 Floty wiceadm. Raymond Spruance, dowódca sił desantowych kontradm. Richmond Kelly Turner i dowódca V Korpusu Desantowego gen. mjr Holland Smith opowiedzieli się przeciw skokowi na Kwajalein, obawiając się japońskiego lotnictwa z omijanych atoli za plecami. Nimitz pozostał przy swoim: celem miał być Kwajalein. Wschodnie atole – Wotje, Maloelap, Mili i Jaluit – postanowiono ominąć i obezwładnić z powietrza. Dla zabezpieczenia kotwicowiska i budowy lotniska miano zająć słabo bronione Majuro.

Lekcje Tarawy

Krwawy szturm na Betio w listopadzie 1943 roku, gdzie w ciągu trzech dni zginęło około tysiąca marines, przeanalizowano w Pearl Harbor szczegółowo i bez taryfy ulgowej. Wnioski przełożono na przygotowania do „Flintlocka”. Przede wszystkim ostrzał miał być dłuższy, cięższy i celniejszy: okręty miały podchodzić bliżej brzegu, strzelać pociskami przeciwpancernymi do konkretnych, rozpoznanych bunkrów, a nie tylko zasypywać wyspę ogniem z daleka. Na Tarawie ostrzał trwał kilka godzin; na Kwajalein miał trwać kilka dni. Dowódca północnego zespołu desantowego, kontradm. Richard Conolly, który kazał swoim pancernikom podchodzić wyjątkowo blisko brzegu, zyskał wtedy przydomek „Close-in Conolly”.

Po drugie, zwiększono liczbę gąsienicowych transporterów pływających LVT – tzw. amtraków – które na Tarawie jako jedyne zdołały przejechać przez rafę. Tym razem cała pierwsza fala miała płynąć w amtrakach, a towarzyszyć jej miały opancerzone wersje uzbrojone w działka i haubice. Po trzecie, zaplanowano zajęcie przed głównym desantem sąsiednich wysepek i ustawienie na nich artylerii polowej, która mogła ostrzeliwać cele z bliska. Po raz pierwszy w walce użyto też zespołów saperów podwodnych (Underwater Demolition Teams), które rozpoznawali rafy i podejścia do plaż. Dowódcy desantu kierowali operacją z nowych okrętów dowodzenia, wyposażonych w rozbudowaną łączność – na Tarawie jej awarie na pancerniku „Maryland” sparaliżowały dowodzenie.

Siły były ogromne. Według amerykańskiej historii oficjalnej i opartych na niej opracowań w operacji wzięło udział kilkaset okrętów, a sam desant liczył ponad 40 tysięcy żołnierzy: 4 Dywizja Piechoty Morskiej gen. mjr. Harry’ego Schmidta, która szła do boju po raz pierwszy, oraz 7 Dywizja Piechoty gen. mjr. Charlesa Corletta, weteran walk na Attu, plus odwody. Naprzeciw nich, według najczęściej przytaczanych szacunków, stało na atolu Kwajalein około 8 tysięcy ludzi – około 5 tysięcy na wyspie Kwajalein i około 3 tysięcy na Roi-Namur – w tym znaczna część personelu lotniczego, robotników budowlanych i koreańskich robotników przymusowych, a nie żołnierzy piechoty.

Trzy doby ognia

Uderzenie zaczęło się 29 stycznia. Cztery grupy lotniskowców Task Force 58 – według amerykańskich danych dwanaście lotniskowców z około 700 samolotami – zaatakowały lotniska na Roi, Kwajalein, Maloelap i Wotje, a następnie Eniwetok. Japońskie lotnictwo na Wyspach Marshalla, osłabione już wcześniejszymi nalotami bombowców z Wysp Gilberta, zostało w ciągu dwóch dni praktycznie zniszczone; nad atolem Kwajalein Amerykanie panowali w powietrzu niepodzielnie. 30 stycznia do akcji weszły szybkie pancerniki, a następnie starsze pancerniki, krążowniki i niszczyciele zespołów desantowych, które ostrzeliwały Roi-Namur i wyspę Kwajalein, a także omijane atole Wotje i Maloelap. Żołnierz amerykański cytowany w oficjalnej historii armii mówił później, że wyspa Kwajalein wyglądała, „jakby ktoś podniósł ją na wysokość sześciu tysięcy metrów i upuścił”.

31 stycznia: Majuro i wysepki

Operacja „Flintlock” formalnie rozpoczęła się 31 stycznia od Majuro. Zespół kontradm. Harry’ego Hilla wysadził tam w nocy i rano kompanię rozpoznawczą V Korpusu Desantowego, a za nią 2 batalion 106 pułku piechoty z 27 Dywizji Piechoty. Rozpoznanie wykazało, że Japończycy wycofali swój niewielki garnizon z atolu jeszcze w 1943 roku; według amerykańskich relacji na wyspach pozostał jedynie japoński podoficer marynarki, którego wzięto do niewoli. Majuro zajęto bez strat. Jego obszerna laguna szybko stała się głównym kotwicowiskiem amerykańskiej floty na środkowym Pacyfiku, a na jednej z wysp zbudowano lotnisko.

Tego samego dnia na atolu Kwajalein żołnierze obu dywizji zajmowali wysepki leżące obok głównych celów, oznaczone w planach kryptonimami w alfabecie fonetycznym. Na północy oddziały 25 pułku piechoty morskiej opanowały wysepki nazwane Ivan, Jacob, Albert, Allen i Abraham, otaczające Roi-Namur; marines po raz pierwszy postawili stopę na ziemi, którą Japonia władała przed wojną. Na południu jednostki 7 Dywizji Piechoty zajęły wysepki Carlos, Carter, Cecil i Carlson w sąsiedztwie wyspy Kwajalein. Japońskie posterunki na nich były nieliczne, a opór – choć miejscami zacięty – szybko złamano. Wieczorem na wysepkach stały już baterie artylerii polowej, które przez noc razem z okrętami ostrzeliwały główne wyspy. Na wysepkach południowych wyładowano kilka dywizjonów haubic, w tym ciężkie haubice 155 mm, ustawione na wysepce Carlson w zasięgu całej wyspy Kwajalein.

Pierwszego dnia nie wszystko poszło gładko. Silny wiatr i fala opóźniały i rozpraszały fale amtraków, a niedoświadczone załogi, szczególnie w 4 Dywizji Piechoty Morskiej, gubiły kierunek i zbierały się w nieładzie. Te same problemy miały się powtórzyć następnego dnia na Roi-Namur. Według amerykańskiej historii oficjalnej straty pierwszego dnia były jednak niewielkie w porównaniu z Tarawą.

Szturm na Roi-Namur i Kwajalein

Główny desant nastąpił 1 lutego. Na północy 23 i 24 pułk piechoty morskiej wylądowały od strony laguny na bliźniaczych wyspach Roi i Namur, połączonych grobelką i piaszczystą mierzeją. Roi, zajęte niemal w całości przez lotnisko, zdobyto jeszcze tego samego dnia. Na Namur, gęsto zabudowanym magazynami i schronami, walki trwały do 2 lutego. Tam też doszło do najtragiczniejszego wypadku operacji: marines wrzucili ładunek wybuchowy do betonowego bunkra, nie wiedząc, że składowano w nim głowice torped i bomby. Według amerykańskich danych eksplozja, która wyrzuciła w powietrze kolumnę dymu widoczną z odległych okrętów, zabiła około 20 marines i zraniła ponad stu.

Na południu 7 Dywizja Piechoty wylądowała 1 lutego o 9.30 na zachodnim krańcu wyspy Kwajalein, długiej na około cztery kilometry i szerokiej na kilkaset metrów. Japończycy, przekonani przed Tarawą, że Amerykanie nie przejdą przez rafę od strony laguny, ustawili najsilniejsze umocnienia na brzegu oceanicznym, a ich linia obrony nie miała głębi. Żołnierze armii posuwali się metodycznie, oczyszczając bunkier po bunkrze i odpierając nocne kontrataki; wyspę uznano za zdobytą 4 lutego. Kontradm. Akiyama zginął w walkach. Równolegle zajęto sąsiednie wyspy atolu, m.in. Ebeye.

Według danych przytaczanych za opracowaniami opartymi na amerykańskiej historii oficjalnej, zdobycie atolu Kwajalein kosztowało Amerykanów – zależnie od sposobu liczenia – od ponad 330 do blisko 500 zabitych i około 1300–1500 rannych. Japońska załoga zginęła niemal w całości: z około 8 tysięcy obrońców do niewoli trafiło około 250 ludzi, w dużej części koreańskich robotników. Z około 3 tysięcy ludzi na Roi-Namur przeżyło, według najczęściej przytaczanych danych, zaledwie kilkudziesięciu.

Znaczenie

Kwajalein okazał się przeciwieństwem Tarawy: wyspę bronioną przez podobną liczbę ludzi zdobyto za ułamek ceny. Potwierdziło to słuszność zmian wprowadzonych po listopadowym szturmie – długiego ostrzału, masowego użycia amtraków, artylerii na sąsiednich wysepkach. Sukces przyszedł tak szybko, że nie użyte odwody można było od razu skierować dalej: już 17 lutego Amerykanie wylądowali na atolu Eniwetok na zachodnim skraju archipelagu – o kilka miesięcy wcześniej, niż planowano – a w dniach 17–18 lutego lotniskowce Mitschera zadały ciężkie straty japońskiej bazie na atolu Truk w Karolinach, uważanej za „Gibraltar Pacyfiku”. Omijane atole Wotje, Maloelap, Mili i Jaluit pozostały w japońskich rękach do końca wojny, odcięte, bombardowane i dotknięte głodem.

Dla Japończyków utrata Wysp Marshalla oznaczała przełamanie zewnętrznego pierścienia obrony i wyciągnięcie wniosków, które później drogo kosztowały Amerykanów: zamiast bronić plaż, obrońcy Marianów, Peleliu czy Iwo Jimy mieli bronić się w głębi lądu, w systemach jaskiń i umocnień. Atole Kwajalein, Majuro i Eniwetok stały się natomiast bazami, z których w czerwcu 1944 roku flota amerykańska wyruszyła na Mariany. Wyspy Marshalla po wojnie pozostały pod zarządem Stanów Zjednoczonych jako terytorium powiernicze ONZ; na atolach Bikini i Eniwetok przeprowadzano próby jądrowe, a Kwajalein do dziś jest amerykańskim poligonem rakietowym.