Nalot na Osakę 15 czerwca

Rankiem 15 czerwca 1945 roku nad Osaką, drugim co do wielkości miastem Japonii, pojawiło się po raz trzeci w ciągu dwóch tygodni kilkaset amerykańskich bombowców B-29 Superfortress. Według amerykańskich zestawień XXI Dowództwo Bombowe wysłało tego dnia 511 maszyn, z których 444 zrzuciły ponad 3100 ton bomb, głównie zapalających, na Osakę i sąsiednie Amagasaki. Spłonęło około 4,9 km² zabudowy Osaki i 1,5 km² Amagasaki. Był to ostatni z wielkich nalotów na największe miasta japońskie – po nim dowództwo gen. Curtisa LeMaya uznało, że pierwsza faza kampanii zapalającej jest zakończona, i skierowało bombowce przeciwko miastom średnim i małym.

Zdanie z chronologii wojny, że 15 czerwca „Osaka zostaje ciężko zbombardowana”, jest ścisłe. Warto tylko dodać, że był to jeden z całej serii nalotów na to miasto i że pod względem zniszczonej powierzchni nie był najcięższy – większe straty przyniosły naloty z marca i z 1 czerwca.

Osaka w kampanii zapalającej

Osaka liczyła przed wojną ponad 3 mln mieszkańców i była największym ośrodkiem przemysłowym zachodniej Japonii: portem, centrum przemysłu włókienniczego, metalowego i chemicznego, a także siedzibą jednego z największych zakładów zbrojeniowych armii – Arsenału Osakańskiego, położonego tuż obok zamku Ōsaka. Podobnie jak w innych miastach japońskich, produkcja przemysłowa była tu rozproszona po tysiącach małych warsztatów w dzielnicach mieszkalnych zbudowanych w większości z drewna. Właśnie ten układ amerykańscy planiści uznali w latach 1943–1944 za uzasadnienie nalotów zapalających na całe obszary miejskie.

Po raz pierwszy B-29 spaliły Osakę w nocy z 13 na 14 marca 1945 roku, w ramach marcowej serii nalotów, która rozpoczęła się od Tokio i objęła także Nagoję i Kobe. Według amerykańskich danych 274 bombowce zniszczyły wtedy około 21 km² miasta, a według danych japońskich zginęło blisko 4 tys. osób. Potem, przez kwiecień i początek maja, znaczna część sił LeMaya wspierała walki na Okinawie, bombardując lotniska na Kiusiu, z których startowali lotnicy kamikaze.

W połowie maja ofensywa przeciw wielkim miastom ruszyła na nowo. B-29 uderzyły na Nagoję, dwukrotnie na Tokio i na Jokohamę, a w czerwcu przyszła kolej na Osakę i Kobe. Dowództwo dysponowało już wtedy pięcioma skrzydłami bombowymi na Marianach, a od marca bombowce mogły lądować awaryjnie na Iwo Jimie, skąd startowały także myśliwce eskorty P-51 Mustang.

Czerwcowe naloty na Osakę

1 czerwca 1945 roku, w dzień, wystartowało przeciw Osace 521 bombowców z eskortą 148 myśliwców. W drodze nad Japonię myśliwce trafiły w gęste chmury i według amerykańskich danych 27 z nich zginęło w zderzeniach i wypadkach, zanim w ogóle dotarły do celu. Mimo to 458 bombowców zrzuciło ładunek na miasto, niszcząc około 8,2 km² zabudowy, przede wszystkim dzielnice portowe nad rzeką Aji. Według zestawień przytaczanych w literaturze zginęło 3960 osób. Po raz pierwszy nad Osaką pojawiły się też Mustangi, które ostrzeliwały cele naziemne.

5 czerwca 473 B-29 zbombardowały Kobe, tracąc 11 maszyn, a 7 czerwca 409 bombowców wróciło nad Osakę. Tym razem zrzucono, obok bomb zapalających, także ciężkie bomby burzące wymierzone w arsenał. Według japońskich opracowań wiele z nich spadło daleko od celu, na dzielnice mieszkalne; bezpośrednie trafienie w most Nagara, pod którym schroniło się kilkuset ludzi, wraz z ostrzałem z broni pokładowej zabiło według tych relacji około 400 osób. Spłonęło kolejne 5,7 km² miasta, a Amerykanie nie stracili żadnego bombowca.

15 czerwca: bombardowanie przez chmury

Nalot z 15 czerwca, w dokumentach amerykańskich misja nr 203, był wspólnym przedsięwzięciem czterech skrzydeł bombowych – 58, 73, 313 i 314. Wyznaczono pięć punktów celowania: dwa w Osace (w okolicach dworców Tsuruhashi i Tennōji oraz w dzielnicy Nishiyodogawa) i pozostałe w Amagasaki, przemysłowym mieście w prefekturze Hyōgo, przylegającym od zachodu do Osaki. Według japońskich danych bombardowanie trwało od 8.44 do 10.55 czasu miejscowego, a więc ponad dwie godziny.

Nad celem zalegały gęste chmury, dlatego załogi zrzucały bomby, celując za pomocą radaru. Około 100 myśliwców P-51, które miały osłaniać wyprawę, zawróciło z powodu złej pogody. Japońska obrona nie zadała bombowcom poważnych strat: według amerykańskich zestawień dwa B-29 rozbiły się w wypadkach w pobliżu baz na Marianach (jeden przy starcie, drugi w morzu niedaleko Guamu), a 43 maszyny lądowały w drodze powrotnej na Iwo Jimie. Ponadto 25 bombowców, które nie dotarły nad cel główny, zaatakowało cele zastępcze.

Bombardowanie przez chmury było mniej precyzyjne niż nocne naloty z niskiego pułapu przy dobrej widoczności, więc zniszczenia rozłożyły się szerzej. Ucierpiały nie tylko Osaka i Amagasaki, lecz także Sakai, Fuse (dziś część Higashiōsaki), Toyonaka i Moriguchi. Według japońskich opracowań zginęło 477 osób – znacznie mniej niż 1 czerwca. Wynikało to po części z tego, że po wcześniejszych nalotach dzielnice centralne były już w dużej mierze wypalone i wyludnione, a setki tysięcy mieszkańców opuściły miasto. Według niektórych zestawień w czterech czerwcowych nalotach zniszczono w Osace łącznie ok. 300 tys. domów; dane te są jednak niepewne.

Koniec pierwszej fazy kampanii

Dla amerykańskiego dowództwa nalot z 15 czerwca zamykał pierwszy etap ofensywy zapalającej. Od marca do połowy czerwca B-29 zniszczyły w dużej części sześć największych miast Japonii – Tokio, Osakę, Nagoję, Jokohamę, Kobe i Kawasaki. Według amerykańskich danych spłonęło w nich ponad 270 km² zabudowy i ok. 1,5 mln domów, a w samych Tokio, Osace i Nagoi zniszczony obszar był większy niż łącznie we wszystkich miastach niemieckich zbombardowanych przez Amerykanów i Brytyjczyków. Liczbę zabitych w tych miastach od marca do czerwca historycy szacują, zależnie od źródła, na 112–127 tys. osób, a miliony ludzi straciły dach nad głową.

Na liście celów przygotowanej w następnych tygodniach, obejmującej według japońskich opracowań około 180 miast uszeregowanych według liczby ludności, Osakę oznaczono jako już zniszczoną. Już w nocy z 17 na 18 czerwca 477 bombowców uderzyło na cztery średnie miasta: Hamamatsu, Kagoshimę, Ōmutę i Yokkaichi. Miasta te były prawie nieobronione, a każde z nich atakowało jedno skrzydło bombowe tą samą metodą co wcześniej wielkie miasta. Ten schemat – naloty zapalające na kilka mniejszych miast naraz, a przy dobrej pogodzie precyzyjne ataki na wybrane zakłady przemysłowe – obowiązywał do końca wojny.

Osaka do sierpnia 1945

Osaka nie przestała jednak być celem. Kolejne naloty, 26 czerwca, 24 lipca i 14 sierpnia, wymierzono przede wszystkim w zakłady Sumitomo i w arsenał, a w nocy z 9 na 10 lipca B-29 spaliły sąsiednie Sakai, gdzie według danych japońskich zginęło ponad 1300 osób. Arsenał, który przez wiele miesięcy wychodził z nalotów bez większych szkód, został zniszczony dopiero 14 sierpnia, w przeddzień ogłoszenia kapitulacji Japonii. Ciężkie bomby trafiły wtedy także w teren zamku – spłonęło kilka zabytkowych wież i bram, choć główna wieża, odbudowana w 1931 roku z żelbetu, przetrwała – i w pobliską stację Kyōbashi, gdzie zginęło wielu podróżnych. Łączną liczbę ofiar cywilnych nalotów na Osakę szacuje się na ponad 10 tys. osób.

Znaczenie

Nalot z 15 czerwca nie był szczytowym momentem bombardowań Osaki, ale wyznaczył cezurę w całej kampanii. Do połowy czerwca Amerykanie osiągnęli cel, który planiści stawiali sobie od 1943 roku: zniszczyli w dużej części ośrodki przemysłowe największych japońskich miast, rozbijając sieć drobnych zakładów, od których zależała produkcja zbrojeniowa. Ofensywa przeniosła się na miasta średnie i małe, a jej koszt ponosiła przede wszystkim ludność cywilna. Zniszczenia z wiosny i lata 1945 roku pokazały wielu Japończykom, że armia i marynarka nie są już w stanie obronić wysp macierzystych, choć przywódcy państwa wciąż odrzucali myśl o kapitulacji. Wielkie miasta Japonii leżały w gruzach na kilka tygodni przed użyciem bomby atomowej – i to jest kontekst, w którym latem 1945 roku zapadały ostatnie decyzje wojny na Pacyfiku.