Bitwa o Singapur

Wieczorem 8 lutego 1942 roku pierwsze japońskie łodzie desantowe odbiły od brzegu Johoru i ruszyły przez wąską cieśninę ku północno-zachodniemu wybrzeżu wyspy Singapur. Tydzień później, 15 lutego, w pierwszy dzień chińskiego Nowego Roku, generał porucznik Arthur Percival pojechał pod białą flagą do fabryki samochodów Forda na wzgórzach Bukit Timah i podpisał tam bezwarunkową kapitulację przed dowódcą japońskiej 25 Armii, generałem porucznikiem Tomoyukim Yamashitą. Skończyła się w ten sposób kampania malajska i dwudziestoletnia historia twierdzy, którą Wielka Brytania budowała jako zwornik obrony całego Dalekiego Wschodu, Australii i Nowej Zelandii. Około 80 tysięcy żołnierzy brytyjskich, indyjskich, australijskich i malajskich złożyło broń przed armią, która przeprawiła się na wyspę w sile około 30 tysięcy ludzi i w ostatnich dniach bitwy oszczędzała już pociski. Premier Winston Churchill nazwał upadek Singapuru najgorszą katastrofą i największą kapitulacją w historii Wielkiej Brytanii. Dla Azji był to znak, że europejskie imperia można pokonać.

Nazwa i daty

W literaturze anglojęzycznej mówi się zarówno o bitwie o Singapur (Battle of Singapore), jak i o upadku Singapuru (Fall of Singapore); polska Wikipedia używa pierwszej nazwy. W Japonii walki na wyspie były ostatnim etapem „operacji malajskiej”. Bitwa o Singapur w ścisłym znaczeniu obejmuje tylko walki na samej wyspie, od wieczoru 8 lutego, gdy japońska piechota zaczęła przeprawę przez cieśninę Johor, do wieczoru 15 lutego 1942 roku, gdy o 20.30 zgodnie z warunkami kapitulacji ustał ogień. Wcześniejsze walki na Półwyspie Malajskim, od desantu pod Kota Bharu 8 grudnia 1941 roku do odwrotu na wyspę 31 stycznia 1942 roku, należą do szerszej kampanii malajskiej.

Godziny podano według czasu miejscowego, używanego przez Brytyjczyków. Japończycy liczyli czas według Tokio, o półtorej godziny wcześniejszego, dlatego te same wydarzenia mają w źródłach obu stron różne godziny. Dotyczy to także podpisania kapitulacji: według większości relacji brytyjskich nastąpiło ono około 18.10, choć niektóre opracowania podają godzinę wcześniejszą lub późniejszą. Japońska artyleria i lotnictwo ostrzeliwały wyspę już od początku lutego, a wojska japońskie wkroczyły do śródmieścia dopiero w kolejnych dniach po kapitulacji, ale za ramy bitwy przyjmuje się przeprawę i złożenie broni.

Tło

Twierdza, której zabrakło floty

Po I wojnie światowej rząd brytyjski uznał Japonię za najpoważniejsze zagrożenie dla imperium na Dalekim Wschodzie i postanowił zbudować w Singapurze wielką bazę floty. Wyspa, rządzona wprost z Londynu jako część Straits Settlements, panowała nad drogą z Oceanu Indyjskiego na Pacyfik i była najważniejszym portem regionu. Traktat waszyngtoński z 1922 roku zabraniał umacniania Hongkongu, ale Singapuru nie dotyczył. Budowę, wielokrotnie wstrzymywaną z oszczędności, ukończono w 1938 roku; baza w Sembawang na północnym wybrzeżu wyspy miała największy wówczas suchy dok świata. Całość opierała się na tak zwanej strategii singapurskiej: w razie wojny z Japonią z Europy miała przypłynąć główna flota, a garnizon musiał wytrwać do jej przybycia.

Najsłynniejszą częścią twierdzy były baterie nadbrzeżne, w tym pięć dział kalibru 381 milimetrów. Po wojnie powtarzano, że „patrzyły w złą stronę”, na morze, i dlatego były bezużyteczne wobec ataku z lądu. To uproszczenie. Większość ciężkich dział, w tym trzy działa baterii Johore w Changi, mogła obracać się w stronę lądu i w lutym 1942 roku strzelała do Japończyków w Johorze. Problem polegał na czym innym: miały głównie pociski przeciwpancerne, przeznaczone do przebijania pancerzy okrętów, które wbijały się w miękki grunt i niewiele szkodziły piechocie. Prawdziwą słabością Singapuru nie był kierunek dział, lecz to, że cała koncepcja zakładała flotę i lotnictwo, których w 1941 roku nie było. Zatopienie „Prince of Wales” i „Repulse” 10 grudnia 1941 roku odebrało Brytyjczykom resztkę siły morskiej, a japońskie lotnictwo panowało nad Malajami od pierwszych dni wojny.

Już w latach 1936–1938 dowódca na Malajach, generał major William Dobbie, i jego szef sztabu, ówczesny pułkownik Arthur Percival, ostrzegali, że Japończycy mogą wylądować na wschodnim wybrzeżu półwyspu i w Tajlandii, a potem podejść do Singapuru lądem, od północy. Tak się stało. Po siedmiu tygodniach walk, w których japońska 25 Armia rozbiła kolejno wojska Wspólnoty pod Jitrą, nad rzeką Slim, pod Gemas i nad rzeką Muar, w nocy z 30 na 31 stycznia 1942 roku ostatnie oddziały przeszły przez groblę łączącą wyspę z lądem, a saperzy wysadzili w niej wyrwę. Północne wybrzeże wyspy, od strony cieśniny, nigdy nie zostało porządnie umocnione. Według relacji głównego inżyniera Dowództwa Malajów, brygadiera Ivana Simsona, Percival pod koniec grudnia 1941 roku odrzucił jego propozycję budowy umocnień polowych na tym brzegu, tłumacząc, że źle wpłynęłyby na morale żołnierzy i ludności cywilnej. Relacja ta pochodzi od jednej strony i bywa kwestionowana, ale faktem jest, że gdy wojska wróciły na wyspę, czekały na nie co najwyżej pojedyncze stanowiska.

Tydzień przed szturmem

Wysadzenie grobli dało obrońcom nieco ponad tydzień. Na wyspie, długiej na około 40 i szerokiej na około 20 kilometrów, stłoczyło się blisko milion ludzi: mieszkańcy miasta, w większości Chińczycy, uciekinierzy z Malajów i wojsko. Przez groblę biegł też rurociąg, który dostarczał miastu znaczną część wody z Johoru; po jego przerwaniu Singapur zależał od trzech zbiorników w środkowej części wyspy, MacRitchie, Peirce i Seletar, oraz od sieci rur, którą każde bombardowanie rozrywało w nowych miejscach. Ostatnie myśliwce RAF stacjonowały na lotnisku Kallang pod miastem, bo pozostałe lotniska na północy wyspy leżały w zasięgu japońskiej artylerii, a większość lotnictwa już wcześniej odesłano na Sumatrę.

Do Singapuru wciąż płynęły posiłki. 53 Brygada brytyjskiej 18 Dywizji Piechoty przybyła 13 stycznia i od razu poszła do walki w Johorze, główne siły dywizji wylądowały 29 stycznia, a ostatni konwój 5 lutego. Japońskie bombowce zatopiły wtedy u wejścia do portu transportowiec „Empress of Asia”; żołnierzy niemal wszystkich uratowano, ale przepadła znaczna część uzbrojenia. Dywizja, złożona z batalionów terytorialnych ze wschodniej Anglii, była w pełnym składzie, lecz po trzech miesiącach na morzu, nieprzyzwyczajona do klimatu i bez żadnego doświadczenia bojowego. Przypłynęły też tysiące niedoszkolonych uzupełnień australijskich i indyjskich, z których część nigdy nie strzelała z karabinu.

Percival nie wiedział, gdzie spadnie uderzenie, i postanowił bronić całego wybrzeża, długiego na ponad sto kilometrów, zamiast trzymać silny odwód w głębi wyspy. Spodziewał się ataku na północnym wschodzie, gdzie leżała baza morska i gdzie cieśnina była szersza, ale gdzie Japończycy celowo pokazywali ruchy wojsk. Generał Archibald Wavell, dowódca nowego sojuszniczego dowództwa ABDA, któremu Percival podlegał od stycznia, uważał, że bardziej zagrożony jest zachód, poprzecinany ujściami rzek, gdzie cieśnina była najwęższa. Percival ustawił jednak świeżą 18 Dywizję na północnym wschodzie, a odcinek zachodni oddał osłabionej 8 Dywizji Australijskiej. Japońskie samoloty zwiadowcze, a przede wszystkim obserwatorzy na wieży pałacu sułtana Johoru, skąd widać było całą północną część wyspy, dostarczały Yamashicie dokładnego obrazu brytyjskich pozycji. Australijskie patrole, które w nocy z 6 na 7 lutego przepłynęły cieśninę, meldowały o dużej koncentracji wojsk naprzeciw zachodniego odcinka, ale Dowództwo Malajów nie zmieniło na tej podstawie ugrupowania.

Siły przeciwników

Percival dysponował według brytyjskiej historii oficjalnej około 85 tysiącami żołnierzy, ale około 15 tysięcy z nich służyło w jednostkach zaopatrzenia, łączności i administracji. Na wyspie było 49 batalionów piechoty: 21 indyjskich, 13 brytyjskich, sześć australijskich, cztery bataliony wojsk indyjskich księstw, dwa bataliony Pułku Malajskiego i trzy ochotnicze bataliony Straits Settlements. Tylko jeden batalion indyjski miał pełny stan; wiele innych, rozbitych na kontynencie, uzupełniono rekrutami. Brakowało sprzętu utraconego w czasie odwrotu, nie było ani jednego czołgu, a lotnictwo praktycznie przestało istnieć.

Obronę podzielono na trzy obszary. Obszar Północny, z bazą morską, objął III Korpus Indyjski generała porucznika Lewisa Heatha z 11 Dywizją Indyjską generała majora Bertholda Keya i 18 Dywizją generała majora Mertona Beckwitha-Smitha. Obszar Zachodni powierzono generałowi majorowi Henry’emu Gordonowi Bennettowi z dwiema brygadami 8 Dywizji Australijskiej i 44 Brygadą Indyjską. 22 Brygada brygadiera Harolda Taylora miała odcinek szerokości około szesnastu kilometrów między ujściem rzeki Kranji a zachodnim krańcem wyspy, broniony przez około trzy tysiące ludzi, a 27 Brygada brygadiera Duncana Maxwella krótki odcinek między rzeką Kranji a groblą. Obszar Południowy z miastem obsadzały pod generałem majorem Frankiem Simmonsem 1 i 2 Brygada Malajska oraz ochotnicy, a w odwodzie stała 12 Brygada Indyjska. Percival kazał Australijczykom bronić się na samym brzegu, co odbierało im głębię i odwody.

Yamashita miał do przeprawy trzy dywizje: 5 Dywizję generała porucznika Takurō Matsuiego, 18 Dywizję generała porucznika Renyi Mutaguchiego i Dywizję Gwardii generała porucznika Takumy Nishimury, wspierane przez czołgi i ciężką artylerię, razem około 30–35 tysięcy ludzi w pierwszej linii. Za nimi stały tyły 25 Armii, ale jej zaopatrzenie biegło przez cały półwysep i na wyspie nie mogło być obfite: po siedmiu tygodniach marszu brakowało amunicji artyleryjskiej i paliwa. Japończycy mieli natomiast całkowitą przewagę w powietrzu, doświadczenie z walk w Chinach i na Malajach, setki łodzi i barek dowiezionych przez dżunglę oraz dowódców przyzwyczajonych do tego, że obejście pozycji przeciwnika zawsze się opłaca. Szefem wydziału operacyjnego armii był podpułkownik Masanobu Tsuji, jeden z autorów planu kampanii.

Przebieg

Noc z 8 na 9 lutego: desant pod Sarimbun

8 lutego japońska artyleria i lotnictwo przez wiele godzin biły w pozycje 22 Brygady. Ogień był silniejszy niż wszystko, co Australijczycy przeżyli na kontynencie: przerwał linie telefoniczne, odciął wysunięte kompanie od dowództw i zniszczył część reflektorów ustawionych na brzegu. Dowództwo Malajów uznało jednak, że to wstęp do kilkudniowego ostrzału, a może dywersja przed atakiem na wschodzie, i nie kazało artylerii bić w miejsca, w których mogły się gromadzić japońskie łodzie.

Krótko przed 20.30 pierwsze fale 5 i 18 Dywizji odbiły od brzegu Johoru. Szesnaście batalionów szturmowych uderzyło na odcinki australijskich batalionów 2/18 i 2/20 w rejonie ujść rzek Buloh i Murai oraz plaży Sarimbun, a część także na prawe skrzydło 2/19 batalionu. Strzelcy 2/4 batalionu karabinów maszynowych otworzyli ogień do łodzi na wodzie i zatopili wiele z nich, artyleria australijska wystrzeliła w ciągu nocy tysiące pocisków. Reflektory, które miały oświetlić cieśninę, w większości nie zostały jednak włączone, a wezwania o ogień zaporowy, wysyłane rakietami sygnałowymi, często nie docierały. Gdy Japończycy wyszli na brzeg, w ciemności, wśród namorzynów i strumieni łatwo przenikali w luki między rozproszonymi plutonami, otaczali je i atakowali od tyłu.

Około północy japońskie dywizje wystrzeliły rakiety oznajmiające Yamashicie, że pierwsze cele zostały osiągnięte. Australijskie bataliony próbowały zebrać się w głębi wyspy, ale wiele kompanii zostało rozbitych albo odciętych, a żołnierze, którzy przedzierali się do swoich, ponosili ciężkie straty; sam 2/20 batalion stracił w pierwszych dniach bitwy według australijskich obliczeń kilkuset zabitych i rannych. Rankiem 9 lutego na wyspie było około 13 tysięcy Japończyków, a w ciągu dnia przeprawiło się kolejne 10 tysięcy wraz z działami.

Rano nad zachodnią częścią wyspy po raz ostatni pojawiły się brytyjskie myśliwce: około dziesięciu Hurricane’ów z Kallang starło się z dużą japońską formacją osłaniającą desant. Wieczorem Percival zgodził się odesłać ocalałe maszyny na Sumatrę i od tej chwili Japończycy panowali nad wyspą w powietrzu niepodzielnie. W ciągu dnia zajęli lotnisko Tengah, największe na wyspie. Percival, wciąż obawiający się drugiego desantu na północnym wschodzie, posyłał Bennettowi posiłki partiami: 2/29 batalion z odcinka Maxwella, dwa osłabione bataliony 12 Brygady Indyjskiej i zbiorczą 6/15 Brygadę Indyjską. Bennett postanowił zatrzymać Japończyków na tak zwanej linii Jurong, między górnym biegiem rzek Kranji i Jurong, na wschód od Tengah. Linia ta istniała jednak głównie na mapach: nie miała umocnień, a obsadzające ją oddziały były wymieszane, zmęczone i słabo ze sobą połączone.

Kranji i rozpad linii Jurong, 9–10 lutego

Późnym wieczorem 9 lutego Dywizja Gwardii uderzyła na odcinek 27 Brygady, między ujściem rzeki Kranji a groblą. Tu obrona zadała Japończykom najcięższe straty całej bitwy. Australijczycy wypuścili wcześniej do wody ropę z pobliskich zbiorników w Woodlands; gdy się zapaliła, część japońskich łodzi i żołnierzy na płyciźnie znalazła się w płomieniach. Według relacji japońskich oficerów Nishimura prosił Yamashitę o zgodę na przerwanie ataku, a Yamashita kazał nacierać dalej.

O losie tego odcinka zadecydowało co innego. Maxwell, bez łączności z 22 Brygadą i obawiający się, że Japończycy wejdą mu na tyły wzdłuż rzeki Kranji, w nocy i nad ranem 10 lutego wycofał swoje bataliony z brzegu w głąb wyspy. Kto na to zezwolił, pozostaje sporne; Bennett twierdził później, że takiego rozkazu nie wydał. Gwardia zajęła bez walki brzeg i wzgórza nad groblą, a jej saperzy zaczęli naprawiać wyrwę, przez którą wkrótce przeszły czołgi i artyleria. Kontratak indyjskiej 8 Brygady nie przywrócił położenia.

10 lutego rozsypała się także linia Jurong. Rozkaz Percivala, który kazał na wszelki wypadek przygotować drugą linię dalej na wschodzie, w kilku sztabach zrozumiano jako rozkaz natychmiastowego odwrotu, i kolejni dowódcy brygad, Taylor, a potem dowódcy 12 i 44 Brygady Indyjskiej, cofnęli się, każdy w obawie, że sąsiad już odszedł. Tego dnia na wyspę przyleciał po raz ostatni Wavell. Wieczorem nadszedł telegram Churchilla, przekonanego, że obrońcy mają ogromną przewagę liczebną: bitwę trzeba stoczyć „do gorzkiego końca, za wszelką cenę”, nie wolno myśleć o oszczędzaniu wojska ani ludności, a dowódcy powinni ginąć razem ze swoimi żołnierzami. Wavell przekazał Percivalowi ten ton niemal dosłownie i nakazał odbić linię Jurong.

Bukit Timah i zbiorniki wody, 11–13 lutego

Kontratak przygotowany w pośpiechu nie doszedł do skutku. W nocy z 10 na 11 lutego japońska 18 Dywizja, wsparta czołgami, uderzyła wzdłuż drogi na Bukit Timah, a 5 Dywizja na Bukit Panjang. Japończycy natknęli się na tak zwany batalion X, zbieraninę około dwustu australijskich uzupełnień, którzy biwakowali w rejonie zbiórki do kontrataku; dwie trzecie z nich zginęło lub zostało rannych. Rankiem 11 lutego, w japońskie święto założenia cesarstwa, Japończycy zajęli wzgórze Bukit Timah, najwyższe na wyspie, a wraz z nim główne składy żywności, amunicji i paliwa garnizonu. Tego dnia japońskie samoloty zrzuciły nad brytyjskimi pozycjami list Yamashity, który chwalił męstwo obrońców i wzywał Percivala do zaprzestania „bezsensownego i rozpaczliwego oporu”. Percival nie odpowiedział.

Yamashita był w trudniejszym położeniu, niż wiedzieli Brytyjczycy. Jego artylerii zaczynało brakować pocisków, a przed nim leżało miasto pełne ludzi, w którym walka o każdy dom mogła kosztować go więcej, niż mógł zapłacić. Po wojnie mówił, że jego atak na Singapur był blefem, który się udał. Brytyjczycy tymczasem coraz bardziej obawiali się o wodę. 27 Brygada Australijska próbowała odzyskać Bukit Panjang i osłonić zbiorniki, ale Gwardia odparła kontratak, a brygada została rozcięta na dwie części. Na skraju zbiorników walki toczyły się przez kolejne dni. Japończycy nie odcięli dopływu wody; zrobiły to w dużej mierze bomby i pociski, które w zatłoczonym mieście rozbijały rury szybciej, niż saperzy nadążali je naprawiać.

W nocy z 12 na 13 lutego Percival ściągnął wojska z północnego i wschodniego wybrzeża, także z bazy morskiej i Changi, i ustawił je na obwodzie długim na około 45 kilometrów wokół miasta. Australijczycy zamknęli się we własnym obwodzie przy koszarach Tanglin, na prawo od nich stały 18 Dywizja, 11 Dywizja Indyjska i 2 Brygada Malajska, na lewo, aż do morza, 44 Brygada Indyjska i 1 Brygada Malajska. 13 lutego japońscy saperzy naprawili groblę, po której na wyspę przeszło więcej czołgów. W porcie płonęły zbiorniki z ropą, a z nabrzeży odpływały ostatnie statki i małe jednostki z kobietami, dziećmi, rannymi i wojskowymi specjalistami; większość z nich zatopiły lub przechwyciły japońskie okręty i samoloty w cieśninach na południe od Singapuru. Tego dnia wyżsi dowódcy po raz pierwszy namawiali Percivala do kapitulacji, zanim ofiary wśród ludności staną się jeszcze większe. Percival odmówił, ale poprosił Wavella o swobodę decyzji; Wavell odpowiedział, że trzeba walczyć dalej.

Pasir Panjang i szpital Aleksandry, 13–14 lutego

Najcięższe walki ostatnich dni toczyły się na zachodnim krańcu obwodu, na grzbiecie Pasir Panjang, ciągnącym się wzdłuż południowego wybrzeża. Grzbiet panował nad dzielnicą Alexandra z głównymi składami amunicji, zbiornikami paliwa i szpitalem wojskowym. Bronili go żołnierze 1 Brygady Malajskiej, w tym 1 batalion Pułku Malajskiego, utworzonego w latach trzydziestych z malajskich ochotników, który dotąd nie był w ogniu. 13 lutego na grzbiet uderzył pułk piechoty japońskiej 18 Dywizji, wspierany przez artylerię i czołgi. Kompania B Pułku Malajskiego została rozbita w walce wręcz. 14 lutego Japończycy uderzyli znowu, a gdy przełamali lewe skrzydło obrony, kompania C podporucznika Adnana Saidiego broniła do końca wzgórza Bukit Chandu. Adnan Saidi, ciężko ranny, dostał się do niewoli i został zamordowany; relacje różnią się w szczegółach, ale wszystkie mówią o śmierci od bagnetów. W Malezji i Singapurze stał się bohaterem narodowym, a walka na Bukit Chandu jednym z najważniejszych symboli tej wojny.

Upadek grzbietu otworzył Japończykom drogę do szpitala wojskowego Alexandra. 14 lutego około 13.00 żołnierze japońscy, według większości ustaleń z 18 Dywizji, podeszli do budynku. Brytyjski porucznik, który wyszedł im na spotkanie z białą flagą, został zabity bagnetem. Japończycy weszli do środka i zaczęli mordować lekarzy, sanitariuszy i rannych, także pacjenta na stole operacyjnym. Około dwustu mężczyzn z personelu i lżej rannych pacjentów związano i zamknięto na noc bez wody w ciasnych pomieszczeniach w pobliskich zabudowaniach; część zmarła do rana, pozostałych następnego dnia wyprowadzano i zabijano bagnetami. Kilku ocalało, udając martwych, i po wojnie złożyło zeznania. W masakrze zginęło łącznie ponad dwieście osób.

Kapitulacja, 15 lutego

Noc z 14 na 15 lutego obwód przetrwał, ale położenie stało się beznadziejne. Miejski inżynier wodociągów meldował, że sieć może działać jeszcze dzień, najwyżej dwa. Kończyła się żywność, paliwo do pojazdów było niemal wyczerpane, artylerii polowej i przeciwlotniczej zostało niewiele pocisków. W mieście szerzyły się grabieże, a oddziały, zwłaszcza te złożone z niedawno przybyłych uzupełnień, topniały przez dezercje. Japońskie bomby i pociski zabijały coraz więcej cywilów; według różnych szacunków w ostatnim tygodniu zginęło ich kilka tysięcy.

O 9.30 rano 15 lutego Percival zebrał dowódców w podziemnym stanowisku dowodzenia w Forcie Canning. Przedstawił dwie możliwości: natychmiastowy kontratak, by odzyskać zbiorniki i składy w Bukit Timah, albo kapitulację. Dowódcy zgodnie uznali kontratak za niewykonalny. Powojenne analizy sugerują, że Japończycy byli u kresu sił, ale tego Brytyjczycy nie wiedzieli. Rano nadszedł też telegram Wavella, który pozwalał przerwać opór, gdy Percival będzie przekonany, że dalsza walka jest niemożliwa. Percival postanowił się poddać i kazał zniszczyć szyfry, tajne dokumenty, sprzęt techniczny i ciężkie działa. Do japońskich linii pojechała delegacja z brygadierem Terence’em Newbiggingiem, sekretarzem kolonii Hugh Fraserem i znającym japoński majorem Cyrilem Wildem. Wróciła z żądaniem, by Percival stawił się osobiście u Yamashity, a nad najwyższym budynkiem miasta zawisła japońska flaga.

Spotkanie w fabryce Forda pod Bukit Timah trwało około godziny. Yamashita żądał kapitulacji bezwarunkowej i natychmiastowej, Percival próbował zyskać na czasie. Według słynnej relacji Yamashita, uderzając dłonią w stół, zażądał odpowiedzi „tak albo nie”; sam mówił później, że zniecierpliwił go przede wszystkim powolny przekład. Na mocy podpisanego wieczorem aktu wszystkie siły w Singapurze poddawały się bezwarunkowo, ogień miał ustać o 20.30, a Brytyjczycy mogli zachować tysiąc uzbrojonych żołnierzy do utrzymania porządku, dopóki nie zastąpią ich Japończycy. Yamashita przyjął na siebie odpowiedzialność za życie ludności cywilnej. Zdjęcia wysokiego, wychudzonego Percivala naprzeciw krępego Yamashity japońska propaganda rozpowszechniła w całej Azji.

Bennett, gdy dowiedział się o kapitulacji, przekazał dowództwo 8 Dywizji dowódcy artylerii dywizyjnej, brygadierowi Cecilowi Callaghanowi, a sam z kilkoma oficerami w nocy przedostał się łodzią przez cieśninę i przez Sumatrę dotarł na początku marca do Australii. Tłumaczył, że chciał przekazać krajowi doświadczenia walki z Japończykami. Jego żołnierze szli tymczasem do niewoli, a ucieczka dowódcy obciążała reputację Bennetta do końca życia.

Straty

Według danych japońskich 25 Armia straciła w walkach o wyspę około 1,7 tysiąca zabitych i od 2,8 do 3,4 tysiąca rannych. Straty obrońców w zabitych i rannych w tych samych dniach szacuje się na około 5 tysięcy, w większości Australijczyków. Do niewoli poszło na wyspie około 80 tysięcy żołnierzy (niektóre zestawienia podają blisko 85 tysięcy); razem z wziętymi wcześniej na kontynencie liczba jeńców całej kampanii sięgnęła około 130 tysięcy. W najczęściej przytaczanym zestawieniu było wśród nich około 38 tysięcy Brytyjczyków, 18 tysięcy Australijczyków, 67 tysięcy żołnierzy armii indyjskiej i 14 tysięcy miejscowych ochotników. Liczba ofiar cywilnych nie jest znana; szacunki dla ostatnich dni walk sięgają kilku tysięcy zabitych, nie licząc ofiar wcześniejszych nalotów.

Dla wielu jeńców niewola okazała się gorsza od bitwy. Brytyjczyków i Australijczyków zgromadzono w obozach w Changi, skąd tysiące wysłano potem na budowę Kolei Birmańskiej i do innych obozów pracy; wielu z nich zmarło z głodu, chorób i maltretowania. Jeńców indyjskich Japończycy oddzielili od brytyjskich oficerów. Według najczęściej przytaczanych obliczeń kilkadziesiąt tysięcy z nich wstąpiło do tworzonej pod japońską opieką Indyjskiej Armii Narodowej; ci, którzy odmówili, trafili do obozów pracy na wyspach Pacyfiku.

Znaczenie

Upadek Singapuru był największą kapitulacją w dziejach brytyjskiego wojska. Armia liczebnie silniejsza od przeciwnika, broniąca twierdzy budowanej od dwudziestu lat, poddała się po tygodniu walk na wyspie. Przyczyn wskazywano wiele: brak floty i lotnictwa, na których opierał się cały plan obrony, rozciągnięcie wojsk wzdłuż całego wybrzeża bez silnego odwodu, błędną ocenę kierunku uderzenia, brak umocnień na północnym brzegu, chaos rozkazów i łączności, słabe wyszkolenie uzupełnień, wreszcie bierność Percivala, którego wielu historyków obciąża, choć inni podkreślają, że dostał zadanie niewykonalne. Spór o odpowiedzialność, także między Brytyjczykami a Australijczykami, trwa do dziś; tajny raport Wavella, ujawniony w 1992 roku, obwiniał australijskich żołnierzy, a australijscy historycy przypominają, że 8 Dywizja poniosła nieproporcjonalnie wielką część strat w poległych całej kampanii.

Dla ludności Singapuru kapitulacja otworzyła trzy i pół roku okupacji. Miasto przemianowano na Syonan-to, „Światło Południa”. Od 18 lutego żandarmeria wojskowa i oddziały 25 Armii przeprowadziły „oczyszczanie” ludności chińskiej, nazywane Sook Ching. Mężczyzn arbitralnie uznanych za „antyjapońskich” wywożono na plaże i rozstrzeliwano. Japońskie dowództwo przyznało później około 5–6 tysięcy ofiar, singapurskie i chińskie szacunki mówią o kilkudziesięciu tysiącach, najczęściej o około 50 tysiącach na samej wyspie.

Strategicznie zdobycie Singapuru otworzyło Japończykom drogę do Sumatry i Jawy, a dalej ku Oceanowi Indyjskiemu, i pozwoliło przerzucić wojska do Birmy. Dla Australii był to szok: premier John Curtin mówił, że upadek Singapuru, jak przed dwoma laty Dunkierka, otwiera bitwę o własny kraj, a jego rząd ostatecznie zwrócił się po pomoc ku Stanom Zjednoczonym. Churchill przeżywał w tych tygodniach najcięższy kryzys swojego premierostwa; według jego lekarza, lorda Morana, jeszcze wiele miesięcy później powtarzał, że nie może się otrząsnąć po Singapurze. Najdłuższe skutki miała jednak utrata prestiżu. Mieszkańcy Azji zobaczyli, jak europejskie imperium składa broń przed azjatycką armią. Brytyjczycy wrócili do Singapuru we wrześniu 1945 roku, ale ich panowanie w regionie nie odzyskało dawnej pozycji, a upadek twierdzy wymienia się wśród przyczyn, które przyspieszyły koniec imperiów kolonialnych w Azji. Yamashita, okrzyknięty „Tygrysem Malajów”, został wkrótce odsunięty do Mandżurii i w 1946 roku stracony po procesie o zbrodnie popełnione pod jego dowództwem na Filipinach. Percival spędził wojnę w niewoli, a we wrześniu 1945 roku stał za generałem Douglasem MacArthurem, gdy w Zatoce Tokijskiej przyjmowano kapitulację Japonii.