Chińska ofensywa zimowa 1939–1940

Chińska ofensywa zimowa 1939–1940 była pierwszą w tej wojnie próbą odebrania Japończykom inicjatywy na całym froncie jednocześnie. Przez ponad dwa lata Chiny broniły się i oddawały teren, a każda wielka bitwa, od Szanghaju po Wuhan, kończyła się utratą kolejnych miast. Jesienią 1939 roku, po obronie Changsha, rząd Czang Kaj-szeka uznał, że japońska armia jest rozciągnięta i osłabiona, i postanowił uderzyć. Od przełomu listopada i grudnia 1939 roku chińskie wojska atakowały od pustynnego Suiyuan na północy po góry południowego Kuangsi przy granicy z Indochinami. Najcięższe walki toczyły się w grudniu i styczniu wokół Wuhanu, nad Jangcy i na przełęczy Kunlun na północ od Nanningu. Chińczycy odbili przełęcz, na kilka dni przecięli żeglugę na Jangcy i zadali Japończykom straty, jakich ci nie ponieśli od dawna. Nie zdobyli jednak żadnego z wyznaczonych celów, a w lutym Japończycy odpowiedzieli kontrnatarciami, które w Kuangsi zakończyły się chińską klęską. Ofensywa niczego nie rozstrzygnęła, ale zmieniła japońskie myślenie o wojnie w Chinach.

Nazwa i daty

W Chinach operację nazywa się po prostu „ofensywą zimową” (冬季攻勢, dongji gongshi), a w oficjalnej historiografii Republiki Chińskiej „ofensywą zimową roku 28”, czyli 28 roku Republiki, 1939. Japończycy używali tej samej nazwy (tōki kōsei). Nie była to jedna bitwa, lecz seria równoległych natarć w kilkunastu rejonach, prowadzonych przez różne strefy wojenne, z których każda miała własny przebieg i własne daty. Część chińskich opracowań wlicza do niej także walki, które zaczęli Japończycy, jak bitwę w południowym Kuangsi czy walki w Suiyuan.

Początek ofensywy wyznacza 26 listopada 1939 roku, data, od której liczy ją oficjalna historia wojny wydana przez ministerstwo obrony Republiki Chińskiej. Pod koniec listopada ruszyły pierwsze działania pozorujące w strefach, które miały odciągać uwagę Japończyków. Japońskie opracowania, w tym oficjalna historia wojny wydana przez japońskie ministerstwo obrony, zaczynają ofensywę na początku grudnia, a główne natarcie na japońską 11 Armię wokół Wuhanu ruszyło 12 grudnia. Za koniec – 1 kwietnia 1940 roku, gdy wojska 8 Strefy Wojennej ostatecznie odzyskały Wuyuan w zachodnim Suiyuan. Tę datę podaje chińska historia oficjalna; tajwańskie opracowanie Hsu Long-hsuena i Chang Ming-kaia pisze ogólnie o „końcu marca”. Główne walki trwały jednak krócej: większość chińskich stref przerwała natarcia w drugiej połowie stycznia (5 Strefa dostała rozkaz wstrzymania ofensywy 28 stycznia), a japońskie opracowania zamykają ofensywę w lutym 1940 roku.

Tło

Wojna w impasie. Po upadku Wuhanu i Kantonu w październiku 1938 roku wojna chińsko-japońska weszła w okres, który chińscy historycy nazywają drugim etapem albo okresem impasu. Japonia miała w Chinach około 850 tysięcy żołnierzy i nie mogła już sobie pozwolić na nowe wielkie ofensywy w głąb kraju. Tokio postanowiło więc utrzymywać zajęte obszary, uderzać tylko na groźne chińskie zgrupowania i szukać rozwiązania politycznego. W 1939 roku Japończycy rozmawiali z Wang Jingweiem, jednym z przywódców Kuomintangu, który uciekł z Chongqingu i przygotowywał rząd współpracujący z Japonią. Jednocześnie armia przekształcała wiele swoich wielkich dywizji czteropułkowych w mniejsze, trzypułkowe, a do pilnowania zajętych terenów tworzyła nowe, słabsze dywizje i samodzielne brygady mieszane.

Rok 1939 przyniósł Japonii kilka ciosów. W sierpniu Armia Czerwona rozbiła japońskie wojska nad Chałchin-Goł, a Niemcy, z którymi Tokio rozmawiało o sojuszu, zawarły pakt z ZSRR. Nowy rząd Nobuyukiego Abe ogłosił, że Japonia nie będzie się mieszać do wojny w Europie i skupi się na zakończeniu „incydentu chińskiego”. We wrześniu powstało wspólne dowództwo wszystkich wojsk w Chinach, Armia Ekspedycyjna w Chinach w Nankinie, pod generałem Toshizō Nishio, z generałem porucznikiem Seishirō Itagakim jako szefem sztabu. Podlegały mu Armia Obszarowa Chin Północnych generała porucznika Hayao Tady w Pekinie, 11 Armia generała porucznika Yasujiego Okamury w Wuhanie, 13 Armia w Szanghaju, 21 Armia generała porucznika Rikichiego Andō w Kantonie, a w Mongolii Wewnętrznej Armia Garnizonowa Mongolii generała porucznika Naosaburō Okabe.

Chińskie przygotowania. Strona chińska wykorzystała 1939 rok na odbudowę armii. Od czerwca dywizje rozbite w poprzednich bitwach kolejno wycofywano z frontu na kilkumiesięczne szkolenie i uzupełnienie, tak zwane drugie przeszkolenie. Latem i jesienią chińskie wojska odparły dwa japońskie natarcia: w maju pod Suixianem i Zaoyangiem w Hubei, a w październiku pod Changsha, co Chongqing ogłosił jako wielkie zwycięstwo. W chińskim dowództwie uznano, że Japończycy są rozproszeni na ogromnym obszarze, nie mają odwodów i nie mogą bez posiłków z Japonii zająć i utrzymać nowych terenów.

10 października 1939 roku wydział operacyjny Komisji Spraw Wojskowych przygotował plan ofensywy zimowej. Według chińskich opracowań miał w niej wziąć udział ponad 80 dywizji, czyli prawie połowa sił armii. Plan zatwierdziła druga konferencja wojskowa w Nanyue w Hunanie, obradująca od końca października do początku listopada. Czang Kaj-szek zapowiedział na niej przejście „od obrony do natarcia”. Rozkaz do ofensywy wydał według chińskich opracowań 18 listopada. Wojska po przeszkoleniu, które zakończono miesiąc wcześniej, niż planowano, skierowano do czterech stref, które miały wykonać główne uderzenia: 2 Strefy Wojennej Yan Xishana w Shanxi, 3 Strefy generała Gu Zhutonga na południe od dolnej Jangcy, 5 Strefy Li Zongrena na północ i zachód od Wuhanu oraz 9 Strefy generała Xue Yue w Hunanie i Jiangxi. Pozostałe strefy, 1 generała Wei Lihuanga w Henanie, 4 generała Zhanga Fakui w Guangdongu i Kuangsi, 8 w Suiyuan, a także partyzanckie strefy Hebei-Czahar i Shandong-Jiangsu na tyłach Japończyków, miały prowadzić natarcia pomocnicze swoimi dotychczasowymi siłami i niszczyć linie kolejowe.

Cele były bardzo ambitne. Na środkowym froncie chodziło o rozbicie japońskiej 11 Armii, odcięcie jej od zaplecza i, w najlepszym razie, odzyskanie Wuhanu. Nad Jangcy 3 Strefa miała przeciąć żeglugę, od której zależało zaopatrzenie japońskich wojsk w Wuhanie. Na północy celem były linie kolejowe w Shanxi i Henanie, w tym Kaifeng, a na dalekiej północy Baotou, główna baza japońska w Suiyuan.

Południowe Kuangsi. Tuż przed ofensywą Japończycy sami uderzyli na południu. 15 listopada 1939 roku 5 Dywizja generała porucznika Hitoshiego Imamury i Tajwańska Brygada Mieszana wylądowały nad Zatoką Tonkińską, a 24 listopada zajęły Nanning, by przeciąć drogę, którą z francuskich Indochin płynęła do Chin większość zagranicznego zaopatrzenia. Na początku grudnia Japończycy zajęli też przełęcz Kunlun (Kunlunguan) na szosie z Nanningu do Binyang i Liuzhou. Czang Kaj-szek uznał odzyskanie Nanningu za sprawę pierwszorzędną i skierował do Kuangsi wojska z Hunanu, w tym 5 Korpus generała Du Yuminga, jedyną chińską formację pancerną. Kierowanie walkami powierzył generałowi Bai Chongxiemu, szefowi kwatery polowej w Guilinie. Walki o Nanning stały się częścią ofensywy zimowej.

Przebieg

Północ: Shanxi, Henan i walki na tyłach

W Shanxi miało paść jedno z głównych uderzeń. Wojska 2 Strefy Wojennej miały przeciąć kolej Tongpu, biegnącą przez prowincję z północy na południe, i opanować japońskie punkty oporu na jej trasie, a od wschodu, w górach na południowym wschodzie prowincji, 27 i 40 Korpus miały wiązać japońskie siły w rejonie Changzhi i Gaoping. Japończycy uprzedzili jednak ofensywę. Od 3 do 17 grudnia japońska 37 Dywizja przeprowadziła własną operację w górach Zhongtiao na południu Shanxi, przy zakolu Huang He, i uderzyła na skoncentrowane tam chińskie wojska, zanim te zdążyły ruszyć. Na wschodzie japońska 36 Dywizja od 19 grudnia do 24 stycznia prowadziła serię operacji przeciw 27 i 40 Korpusowi w rejonie Gaoping.

Ofensywę w Shanxi sparaliżował też konflikt wewnątrz obozu chińskiego. Od 1937 roku Yan Xishan, który z krótkimi przerwami rządził prowincją od 1911 roku, współpracował z komunistami. Z ich pomocą stworzył tak zwaną nową armię, oddziały „Straceńców” (Juesidui), w których kluczowe stanowiska zajęli członkowie Komunistycznej Partii Chin i która do 1939 roku przerosła liczebnie jego starą armię. Gdy Yan zaczął odbierać komunistom kontrolę nad nią i nad powiatami, konflikt wybuchł. Na przełomie listopada i grudnia 1939 roku, w samym początku ofensywy, w zachodnim Shanxi doszło do walk między starą a nową armią, nazywanych „wydarzeniem w zachodnim Shanxi” albo „incydentem grudniowym”. Obie strony do dziś opisują je odmiennie. Historiografia Kuomintangu i sam Yan mówią o buncie nowej armii, która 28 listopada zaczęła mordować oficerów starej armii, komunistyczna o ataku Yana, który miał zdradziecko uderzyć na sojuszników. Skutek był jednoznaczny: nowa armia oderwała się od Yana i przeszła pod komunistyczną 8 Armię, a Yan stracił znaczną część wojsk i wpływów w prowincji. Według chińskiej historii oficjalnej to dlatego 2 Strefa nie wykonała planu. Od lutego 1940 roku w Hebei dochodziło już do otwartych walk między wojskami Kuomintangu a 8 Armią.

W efekcie natarcie w Shanxi nie przyniosło wyników. Wojska 2 Strefy nie zdobyły żadnego z wyznaczonych miast ani japońskich punktów oporu i nie przecięły kolei Tongpu, z wyjątkiem odcinka między Wenxi a Anyi. Strefa zameldowała o 13 770 zabitych i rannych Japończykach. W Henanie 1 Strefa Wojenna Wei Lihuanga zaczęła działania już 1 grudnia. Według chińskich relacji jej oddziały w połowie grudnia wdarły się do Kaifengu, dawnej stolicy prowincji, ale szybko zostały z niego wyparte. W strefach Hebei-Czahar i Shandong-Jiangsu, na tyłach Japończyków, oddziały rządowe od grudnia niszczyły tory kolei Pekin–Hankou i Tiencin–Pukou, bez większych skutków.

Suiyuan: Baotou

Na dalekiej północy, w Suiyuan, uderzyła 8 Strefa Wojenna, której wojskami na tym odcinku dowodził jej zastępca, generał Fu Zuoyi. Jego 35 Korpus uciekł się do podstępu. Do japońskiego dowództwa w Baotou, gdzie stacjonowała japońska Grupa Kawalerii, dotarła wiadomość, że od zachodu zbliżają się silne siły chińskie. 20 grudnia rano Japończycy wysłali na zachód główne siły garnizonu. Gdy wyszły z miasta, do Baotou wdarli się od północnego zachodu chińscy żołnierze przebrani po cywilnemu i zaczęła się walka na ulicach. Dwa japońskie pułki kawalerii, które ruszyły na odsiecz, zostały w drodze otoczone. Jeden z nich stracił ponad połowę ludzi, a dowódca drugiego poległ. Japończycy ściągnęli posiłki z Mongolii Wewnętrznej i 22 grudnia przeszli do natarcia, a 23 grudnia Chińczycy wycofali się z miasta. Rajd zaskoczył Japończyków, którzy nie spodziewali się takiej akcji po wojskach w Suiyuan.

Wokół Wuhanu: 5 i 9 Strefa

Najważniejsza część ofensywy rozegrała się wokół Wuhanu, gdzie stała japońska 11 Armia Okamury. Jej sztab, uprzedzony przez dowództwo w Nankinie o chińskich przygotowaniach, nie traktował ich poważnie. Przyzwyczajeni do słabego chińskiego natarcia z kwietnia 1939 roku, oficerowie sztabu uznali według japońskiej historii oficjalnej, że chińska „ogólna kontrofensywa” to „mrzonka szaleńca”. 12 grudnia 1939 roku chińskie wojska uderzyły na całym froncie 11 Armii, od północnego Hubei przez okolice Wuhanu po północne Jiangxi. Japońskie opracowania oceniają, że w ciągu około czterdziestu dni na 11 Armię ruszyło łącznie około 71 dywizji, ponad pół miliona żołnierzy. Chińczycy atakowali nocą, skrycie otaczali japońskie posterunki i walczyli granatami. Japońskie garnizony, rozrzucone w odstępach kilku kilometrów, w wielu miejscach znalazły się w okrążeniu, a 11 Armia, bez odwodów, łatała front naprędce zebranymi zgrupowaniami i zaopatrywała odcięte placówki z powietrza.

Na północ i zachód od Wuhanu nacierała 5 Strefa Wojenna Li Zongrena. Jej grupy uderzyły na japońską 13 Dywizję w rejonie Zhongxiang, na 3 Dywizję na północ od Yingshan i ku Xinyang na kolei Pekin–Hankou oraz na 39 Dywizję. Według japońskich danych tylko na 13 Dywizję uderzyło 49 chińskich dywizji. Grupa, która przeprawiła się przez rzekę Han Shui, do 23 grudnia została zepchnięta z powrotem za rzekę. Pozostałe nie dotarły do wyznaczonych celów, a japońskie pociągi nadal mogły przewozić wojska wzdłuż kolei na zagrożone odcinki. W styczniu japońska 3 Dywizja przeszła do kontrnatarcia. 28 stycznia Komisja Spraw Wojskowych nakazała 5 Strefie wstrzymać ofensywę.

Na południu, w Hunanie, południowym Hubei i północnym Jiangxi, nacierała 9 Strefa Wojenna Xue Yue, zwycięzcy spod Changsha. Jej zadaniem było przecięcie północnego odcinka kolei Kanton–Hankou i natarcie ku Wuchangowi. 12 grudnia chiński 20 Korpus zdobył według chińskich opracowań Chongyang w południowym Hubei i rozbijał japońskie posiłki, a inne korpusy atakowały japońskie pozycje w górach na granicy Hubei, Hunanu i Jiangxi, wokół Wuning i na kolei w rejonie Yueyang. Japońska 6 Dywizja, na którą uderzyło według japońskich danych 16 dywizji chińskich, odparła je dopiero około 24 grudnia, z pomocą sąsiedniej 40 Dywizji i posiłków z armii. Chińczycy nie wycofali się jednak, lecz zostali w górach, i Japończycy jeszcze w styczniu prowadzili tam operacje oczyszczające. Działania 9 Strefy trwały do 20 stycznia 1940 roku.

Nad Jangcy: 3 Strefa

Na południe od dolnej Jangcy, w Anhui, 3 Strefa Wojenna Gu Zhutonga dostała rozkaz przecięcia żeglugi na rzece. Utworzono w tym celu specjalną grupę z czternastu dywizji. Japońska 13 Armia spodziewała się ataku i 12 grudnia poleciła 116 Dywizji uprzedzić go, ale nie zdążyła. 16 grudnia rano około czterech chińskich dywizji, z kilkunastoma działami polowymi i górskimi, uderzyło z rejonu Qingyang na pozycje 116 Dywizji. Następnego dnia Chińczycy przełamali japońską linię obrony i doszli do rzeki w rejonie Datong, gdzie żegluga na Jangcy została na pewien czas przerwana. Małe oddziały z działami przeciwpancernymi ostrzeliwały płynące w górę rzeki japońskie transportowce, a na wodę spuszczano miny. Japoński kontratak na Qingyang, zaczęty 23 grudnia, załamał się po trzech dniach. Chińskie oddziały utrudniały żeglugę jeszcze przez kilka miesięcy, aż odrzuciła je japońska operacja z drugiej połowy kwietnia 1940 roku.

Guangdong

Na południu Japończycy sami zaczęli działania. W połowie grudnia 21 Armia Andō ruszyła z rejonu Kantonu na północ, w stronę Yingde i Wengyuan, wzdłuż kolei do Hankou i rzeki Bei Jiang, by uprzedzić natarcie 4 Strefy Wojennej i rozbić jej wojska w północnym Guangdongu. Chińczycy nazywają te walki pierwszą bitwą w północnym Guangdongu. Gdy sytuacja w Kuangsi stała się groźna, Japończycy przerwali operację i zaczęli się wycofywać, a chińskie wojska ruszyły w pościg. Od 1 stycznia odbijały kolejne miejscowości: 5 stycznia Yingde, a do 16 stycznia kilka miasteczek przy kolei na północ od Kantonu.

Kuangsi: przełęcz Kunlun

Najsłynniejsze chińskie zwycięstwo ofensywy padło w Kuangsi. W nocy z 17 na 18 grudnia wojska skupione na północ od Nanningu, według japońskich danych około 25 dywizji, ruszyły do natarcia. Główne uderzenie, na przełęcz Kunlun, wyprowadził 5 Korpus Du Yuminga z trzema dywizjami: 200 Dywizją, 1 Dywizją Honorową i Nową 22 Dywizją, wspierany przez czołgi i artylerię. Przełęczy bronił japoński batalion, ufortyfikowany na okolicznych wzgórzach. Pierwszego dnia Chińczycy zajęli główną pozycję, ale następnego dnia odbił ją pułk pułkownika Kichinosuke Mikiego, wysłany przez Imamurę z Nanningu. Zaczęła się prawie dwutygodniowa walka o okoliczne wzgórza, które wielokrotnie przechodziły z rąk do rąk.

Kluczem okazało się odcięcie przełęczy od Nanningu. Nowa 22 Dywizja obeszła japońskie pozycje i zablokowała szosę na południe od przełęczy, a inne chińskie oddziały zatrzymywały japońskie posiłki idące z Nanningu i od wybrzeża. Wysłany na odsiecz 21 Brygady generał major Masao Nakamura utknął z pułkiem na szosie, a 23 grudnia został ciężko ranny. Zmarł 25 grudnia. Zastępujący go dowódca 42 pułku, pułkownik Gen’ichi Sakata, także poległ, podobnie jak pułkownik Miki. Japońskie oddziały przy przełęczy zaopatrywano z powietrza. W ostatnich dniach grudnia Chińczycy zdobyli kolejne wzgórza wokół przełęczy, 30 grudnia japońskie dowództwo zdecydowało o jej opuszczeniu, a 31 grudnia przełęcz Kunlun znów była w chińskich rękach.

Chińska propaganda ogłosiła rozbicie całej 21 Brygady i podawała, że zginęło w niej ponad 4000 Japończyków, w tym 85 procent oficerów. Japońskie raporty podawały znacznie mniejsze liczby: pułk Mikiego wraz z przydzielonym batalionem stracił według nich 376 zabitych, 755 rannych i 37 zaginionych. W styczniu 1940 roku japońska armia wysłała jednak do 5 Dywizji ponad 3300 żołnierzy uzupełnień, a niemal 2700 z nich trafiło do dwóch pułków, które walczyły o przełęcz. Elitarna japońska brygada została w każdym razie poważnie wykrwawiona. Chińskie straty były wyższe od japońskich: same dwie dywizje 5 Korpusu, które atakowały od frontu, straciły w pierwszych sześciu dniach ponad dwa tysiące ludzi, a w całej bitwie o przełęcz chińskie straty przekroczyły według chińskich opracowań dziesięć tysięcy zabitych i rannych.

Po zdobyciu przełęczy Chińczycy próbowali iść dalej na Nanning, ale utknęli pod Jiutang i Batang. Wyczerpany 5 Korpus wycofano 12 stycznia na odpoczynek. Czang Kaj-szek przyleciał do Guilinu i 10 stycznia naradzał się z Bai Chongxim, Chen Chengiem i Zhangiem Fakui w pobliżu frontu. Bai proponował natychmiastowe natarcie na Nanning świeżymi korpusami, zanim nadejdą japońskie posiłki. Czang najpierw się zgodził, a następnego dnia zmienił decyzję i nakazał przejść do obrony.

Japońskie kontrnatarcia

Japończycy wykorzystali ten czas. Z Guangdongu przewieźli do Kuangsi 18 Dywizję i Mieszaną Brygadę Gwardii, a lotnictwo marynarki od 10 stycznia bombardowało Liuzhou, Guilin i chińskie drogi, zdobywając całkowitą przewagę w powietrzu. 23 stycznia do Nanningu przyjechał sam Andō. 28 stycznia zaczęła się operacja Binyang. Gdy 5 Dywizja nacierała od frontu na przełęcz Kunlun, 18 Dywizja i część gwardii przeszły na drugi brzeg rzeki Yong, obeszły chińskie pozycje od wschodu i wyszły na ich tyły. 1 lutego Czang Kaj-szek odebrał dowództwo Bai Chongxiemu i oddał je Zhangowi Fakui, ale było za późno. Japońskie lotnictwo zbombardowało kwaterę jednej z chińskich grup armii w Binyang, łączność się urwała, a niektórzy dowódcy wycofali swoje oddziały bez rozkazu. 2 lutego Japończycy weszli do Binyang, a 3 lutego odbili przełęcz Kunlun. Chińskie korpusy rozproszyły się w górach. Nie mając sił do utrzymania nowych zdobyczy, 13 lutego wrócili pod Nanning. W Kantonie utworzono Armię Obszarową Chin Południowych pod dowództwem Andō, a w Nanningu nową 22 Armię.

Klęska pod Binyang pozbawiła sensu chińskie zwycięstwo pod Kunlunem. Od 22 lutego Czang Kaj-szek przez cztery dni prowadził w Liuzhou naradę z ponad setką generałów. Bai Chongxi i Chen Cheng, szef departamentu politycznego Komisji Spraw Wojskowych, zostali zdegradowani o stopień, dwóch dowódców grup armii aresztowano i oddano pod sąd wojenny, kilku dowódców korpusów i dywizji usunięto ze stanowisk. Według chińskich historyków żadna inna bitwa tej wojny nie skończyła się ukaraniem tylu generałów naraz. 26 lutego Zhang Fakui oznajmił, że odbijanie Nanningu nie jest już potrzebne.

Na północy japońska Armia Garnizonowa Mongolii odpowiedziała na rajd na Baotou operacją przeciw wojskom Fu Zuoyiego. 28 stycznia 26 Dywizja generała porucznika Shigenoriego Kurody, Grupa Kawalerii i oddziały kolaboranckie wyruszyły z Baotou na zachód, w głąb Suiyuan, i 3 lutego zajęły opuszczone przez Chińczyków Wuyuan, a potem Linhe. Fu Zuoyi unikał rozstrzygającej bitwy i wycofał się w góry. Tokio nie zgodziło się na trwałe zajęcie zachodniego Suiyuan, więc Japończycy wycofali większość wojsk, zostawiając miasta kolaborantom. Według chińskich i zachodnich opracowań Japończycy chcieli też otworzyć sobie drogę do Ningxii i Korytarza Gansu, którym płynęło do Chin zaopatrzenie z ZSRR, i utworzyć tam państewko muzułmanów Hui, podobne do Mengjiangu. W nocy z 20 na 21 marca wojska Fu Zuoyiego odbiły Wuyuan z zaskoczenia. Japończycy przysłali posiłki i 26 marca znów zajęli miasto, ale nie mogli go utrzymać. Pod koniec marca wycofali się na wschód, a 1 kwietnia chińska kawaleria i partyzanci ostatecznie odzyskali Wuyuan. Według chińskich źródeł Japończycy używali w walkach w Suiyuan broni chemicznej.

Straty

Liczby strat są, jak w całej tej wojnie, bardzo niepewne. Chińska historia oficjalna podaje, że w ofensywie zimowej zabito i raniono 77 386 Japończyków i wzięto do niewoli ponad 400. Według japońskiej historii oficjalnej cała Armia Ekspedycyjna w Chinach straciła od grudnia 1939 do końca stycznia 1940 roku, gdy ofensywa w większości wygasła, około 4600 zabitych i 12 400 rannych, z czego 11 Armia wokół Wuhanu 2141 zabitych i 6216 rannych. Najcięższe straty poniosła 13 Dywizja, która walczyła z 5 Strefą Wojenną. Liczby te nie obejmują wszystkich walk w Kuangsi. Niedokończone japońskie zestawienie pokazuje skalę zmiany: w listopadzie 1939 roku Armia Ekspedycyjna miała około 2800 rannych w walce, w grudniu ponad 18 600. Chińscy badacze uważają, na podstawie danych o uzupełnieniach, że japońskie liczby zabitych są zaniżone.

Straty chińskie były z pewnością wielokrotnie wyższe. Według danych chińskich strefy 5, 6 i 9 straciły od grudnia do końca stycznia prawie 27 tysięcy zabitych, ponad 36 tysięcy rannych i około 5 tysięcy zaginionych, a strefy na północy łącznie prawie 16 tysięcy ludzi. Dochodzą do tego straty w Guangdongu i w Kuangsi, gdzie w całej bitwie w południowym Kuangsi zginęło, odniosło rany lub zaginęło według chińskiej historii oficjalnej ponad 64 tysiące żołnierzy, i to bez części jednostek. Japończycy twierdzili, że tylko 11 Armia naliczyła około 51 tysięcy ciał chińskich żołnierzy, a wojska w Chinach Północnych ponad 37 tysięcy. Tych liczb nie da się zweryfikować.

Znaczenie

Ofensywa zimowa nie osiągnęła celów, które jej wyznaczono. Chińczycy nie odbili Wuhanu, Kaifengu, Xinyang, Baotou ani Nanningu, nie przecięli na dłużej żadnej ważnej kolei, a przełęcz Kunlun, swoją jedyną dużą zdobycz, stracili w lutym. Czang Kaj-szek przyznawał, że nie zdobyto żadnego ważnego punktu strategicznego, a od 6 marca 1940 roku przez cztery dni omawiał przebieg ofensywy z szefami sztabów stref wojennych w Chongqingu. Powtarzał, że strategicznie Chiny muszą prowadzić wojnę przewlekłą, ale w poszczególnych operacjach działać szybko i zaczepnie. Historycy wskazują na słabą koordynację między strefami i niechęć wielu dowódców do ryzykowania własnych wojsk. Wielu dywizjom brakowało artylerii i zaopatrzenia, a dowódcy wojsk regionalnych chronili oddziały, od których zależała ich pozycja. Japończycy, którzy panowali w powietrzu i mieli w ręku linie kolejowe, mogli przerzucać odwody z odcinka na odcinek, jak pod Binyang.

Mimo to ofensywa wywarła duże wrażenie po stronie japońskiej. Japońska armia nie spodziewała się, że Chińczycy po dwóch latach klęsk zdołają uderzyć jednocześnie na całym froncie. W raportach Armii Ekspedycyjnej pisano, że chińskie wojska walczyły z rzadko spotykaną determinacją i były dobrze wyszkolone. 11 Armia uznała, że pokazały siłę odbudowanej armii chińskiej i że rząd w Chongqingu wciąż ją kontroluje. Dowództwo w Nankinie dostrzegało w niej też cel polityczny: podważenie rządu Wang Jingweia, który proklamowano w Nankinie 30 marca 1940 roku i który wojny nie zakończył.

W Tokio rozważano wtedy zmniejszenie liczby wojsk w Chinach. Ofensywa przekonała jednak dowództwo w Nankinie i 11 Armię, że nie wolno czekać biernie, aż Chińczycy odbudują armię i znów uderzą. Wiosną 1940 roku 11 Armia przeprowadziła wielką operację w Hubei, w której w czerwcu zdobyła Yichang nad Jangcy, bramę do Syczuanu, a lotnictwo nasiliło bombardowania Chongqingu. Rozbicie wojsk 9 Strefy pozostało celem 11 Armii, która jeszcze trzykrotnie nacierała na Changsha.

Ofensywa ujawniła też głębokie pęknięcie we froncie jednolitym Kuomintangu i komunistów. Walki w Shanxi na przełomie 1939 i 1940 roku, a potem w Hebei, zapoczątkowały okres coraz ostrzejszych starć, który w styczniu 1941 roku doprowadził do rozbicia przez wojska rządowe komunistycznej Nowej 4 Armii w południowym Anhui. W sierpniu 1940 roku komunistyczna 8 Armia przeprowadziła w Chinach Północnych własną wielką ofensywę, nazwaną bitwą stu pułków. Ofensywa zimowa okazała się ostatnią w tej wojnie próbą generalnego natarcia armii rządowej na całym froncie. Później Chiny prowadziły już tylko lokalne kontrnatarcia, a wojna utknęła w impasie, z którego wyprowadziło ją dopiero przystąpienie Japonii do wojny ze Stanami Zjednoczonymi i Wielką Brytanią w grudniu 1941 roku.