Rajd na Ocean Indyjski

Nazwa i daty

Rajdem na Ocean Indyjski nazywa się wyprawę japońskiej floty na wody wokół Cejlonu i do Zatoki Bengalskiej wiosną 1942 roku. Japończycy nazywali ją operacją C (C作戦), a w ich historiografii funkcjonuje też jako bitwa o Cejlon; w Wielkiej Brytanii najlepiej pamiętano jej pierwszy dzień nad wyspą, „wielkanocny nalot” na Kolombo w niedzielę 5 kwietnia. Trzon sił stanowił zespół pięciu lotniskowców wiceadmirała Chūichiego Nagumo, ten sam, który cztery miesiące wcześniej zaatakował Pearl Harbor. Równolegle zespół wiceadmirała Jisaburō Ozawy z lekkim lotniskowcem uderzył na żeglugę w Zatoce Bengalskiej, a japońskie okręty podwodne polowały na statki u zachodnich wybrzeży Indii.

Większość współczesnych opracowań przyjmuje ramy czasowe 31 marca – 10 kwietnia 1942 roku. 31 marca to dzień, w którym brytyjska Flota Wschodnia admirała Jamesa Somerville’a czekała już w szyku na południe od Cejlonu na zapowiadany przez wywiad atak, a zarazem dzień, w którym japoński desant zajął bez walki Wyspę Bożego Narodzenia na południe od Jawy. Ta ostatnia akcja była formalnie osobną operacją (operacją X), przeprowadzoną przez inny zespół, ale należała do tej samej japońskiej ekspansji na Ocean Indyjski i dlatego zalicza się ją do rajdu. 10 kwietnia, po nalocie na Trincomalee i zatopieniu „Hermesa”, zespół Nagumo skierował się na wschód, ku Andamanom i Cieśninie Malakka, a japońskie okręty podwodne dostały rozkaz powrotu. Sam zespół lotniskowców wypłynął z zatoki Staring na Celebesie już 26 marca, a jego okręty wróciły do portów japońskich od 22 kwietnia.

Godziny podawane w źródłach różnią się, bo strony liczyły czas według różnych stref (Japończycy według czasu tokijskiego), dlatego tam, gdzie to możliwe, podano pory dnia, a nie dokładne godziny. Różnią się też liczby zestrzelonych samolotów i ofiar; przytoczono je z zaznaczeniem rozbieżności.

Tło

W ciągu trzech pierwszych miesięcy wojny na Pacyfiku Japończycy zniszczyli brytyjską pozycję w Azji Południowo-Wschodniej. 10 grudnia 1941 roku ich lotnictwo zatopiło pancerniki „Prince of Wales” i „Repulse”, 15 lutego 1942 roku skapitulował Singapur, na początku marca padła Jawa, a 8 marca Japończycy weszli do Rangunu. 23 marca zajęli bez walki Andamany, co dało im panowanie nad Morzem Andamańskim i bezpieczną drogę morską do Rangunu, przez który mogli zaopatrywać armię walczącą w Birmie. Przed japońską flotą otworzył się Ocean Indyjski, a wraz z nim szlaki, od których zależała cała brytyjska wojna na Wschodzie: konwoje z Wielkiej Brytanii wokół Afryki do Egiptu, do Zatoki Perskiej (w tym dostawy dla ZSRR przez Iran), do Indii i Australii.

Kluczem do tych szlaków był Cejlon z dwoma portami: handlowym Kolombo na zachodnim wybrzeżu i bazą floty w Trincomalee na wschodnim. Po upadku Singapuru Kolombo stało się głównym portem zbornym konwojów na wschodnim Oceanie Indyjskim; w porcie przewidzianym dla około 45 statków stało ich często ponad sto. Obrona wyspy była jeszcze w grudniu 1941 roku niemal symboliczna. W marcu 1942 roku dowództwo nad wszystkimi siłami na Cejlonie, z władzą także nad administracją cywilną gubernatora, objął admirał sir Geoffrey Layton, wcześniej tymczasowy dowódca Floty Wschodniej. Do kwietnia ściągnięto na wyspę trzy dywizjony myśliwców Hawker Hurricane (dwa pod Kolombo, jeden pod Trincomalee), dwa dywizjony myśliwców pokładowych Fairey Fulmar lotnictwa marynarki, kilkanaście lekkich bombowców Bristol Blenheim, kilka łodzi latających Catalina, stacje radarowe i około 140 dział przeciwlotniczych. Na wyspę przybywały też dwie brygady australijskiej 6 Dywizji, wracające z Bliskiego Wschodu do kraju.

Japońska marynarka rozważała w lutym 1942 roku nawet desant na Cejlonie, ale armia nie miała na to wojsk, a flota była potrzebna na Pacyfiku. Plan inwazji odłożono, a 9 marca admirał Isoroku Yamamoto wydał rozkaz przeprowadzenia operacji ograniczonej: rajdu lotniskowców, który miał zniszczyć brytyjską flotę na Cejlonie, najlepiej w porcie, sparaliżować żeglugę w Zatoce Bengalskiej i osłonić od morza japońską ofensywę w Birmie. Całość podlegała dowódcy Sił Południowych i 2. Floty, wiceadmirałowi Nobutake Kondō, a uderzenie powierzono 1. Flocie Powietrznej Nagumo, znanej jako Kidō Butai. Dniem uderzenia na Kolombo („dzień C”) wyznaczono 5 kwietnia.

Siły przeciwników

Zespół Nagumo liczył pięć dużych lotniskowców: „Akagi”, „Sōryū”, „Hiryū”, „Shōkaku” i „Zuikaku”. Od składu, który zaatakował Pearl Harbor, różnił się tylko brakiem „Kagi”, uszkodzonej w lutym na rafie w Palau i odesłanej do remontu. Lotniskowce niosły około 300 samolotów: bombowce nurkujące Aichi D3A („Val”), samoloty torpedowo-bombowe Nakajima B5N („Kate”) i myśliwce Mitsubishi A6M („Zero”), z załogami, które były wówczas najlepszymi lotnikami pokładowymi świata. Osłonę stanowiły cztery szybkie pancerniki typu Kongō, dwa ciężkie krążowniki typu Tone, lekki krążownik i osiem niszczycieli. Zespół Ozawy, nazywany Siłami Malajskimi, miał lekki lotniskowiec „Ryūjō”, kilka ciężkich krążowników, w tym cztery typu Mogami z 7. Dywizjonu kontradmirała Takeo Kurity, lekki krążownik i cztery niszczyciele. Siedem okrętów podwodnych 2. Eskadry miało rozpoznawać porty Cejlonu i atakować żeglugę.

Brytyjska Flota Wschodnia była na papierze silna: miała pięć pancerników i trzy lotniskowce. Somerville, który przybył na Cejlon pod koniec marca i objął dowództwo po Laytonie, miał ją jednak podobno nazywać zbieraniną. Okręty nigdy wcześniej nie działały razem, a załogi i lotnicy byli słabo wyszkoleni. Somerville podzielił flotę na dwa zespoły. Szybki zespół A tworzyły zmodernizowany pancernik „Warspite” (okręt flagowy), nowoczesne lotniskowce „Indomitable” i „Formidable”, ciężkie krążowniki „Cornwall” i „Dorsetshire”, dwa lekkie krążowniki i sześć niszczycieli. Powolny zespół B wiceadmirała Algernona Willisa skupiał cztery stare, niezmodernizowane pancerniki typu Revenge, mały lotniskowiec „Hermes”, trzy lekkie krążowniki (wśród nich holenderski „Jacob van Heemskerck”) i kilka niszczycieli. Na obu lotniskowcach zespołu A było niespełna sto samolotów, w większości przestarzałych dwupłatowych samolotów torpedowych Fairey Albacore i Swordfish, a myśliwce (Fulmary, Martlety i Sea Hurricane’y) ustępowały Zero. Japońskie lotnictwo pokładowe miało nad lotniskowcami Somerville’a przewagę ponad trzykrotną, i to nie tylko liczebną.

Atut Brytyjczyków stanowił wywiad. Kryptolodzy dalekowschodniej placówki Bletchley Park (Far East Combined Bureau), przeniesionej z Singapuru na Cejlon, od 3 marca znów czytali część depesz zakodowanych głównym szyfrem operacyjnym japońskiej marynarki (JN-25B). W połowie marca ustalili, że japońskie lotniskowce gromadzą się w zatoce Staring, około 20 marca, że zespół lotniskowców ma uderzyć na początku kwietnia na cel oznaczony „DG”, a 28 marca, że chodzi o Kolombo. Wywiad błędnie ocenił jednak siłę przeciwnika na dwa lotniskowce i datę ataku na 1 kwietnia. Somerville, który z Admiralicji otrzymał polecenie, by przede wszystkim nie narażać floty, uznał, że skoro zna zamiary wroga, może nocą zaatakować japońskie lotniskowce wyposażonymi w radar Albacore’ami, a za dnia trzymać się poza zasięgiem japońskiego rozpoznania.

Przebieg: Wyspa Bożego Narodzenia i daremne czekanie (31 marca – 3 kwietnia)

Wyspa Bożego Narodzenia, leżąca około 360 kilometrów na południe od Jawy, była brytyjską posiadłością administrowaną z Singapuru i cennym złożem fosforytów. Mieszkało na niej około 1700 osób, głównie Chińczyków i Malajów pracujących w kopalni. Garnizon liczył nieco ponad 30 ludzi z artylerii Hongkongu i Singapuru z jednym starym działem kalibru 152 mm: dowódcę, kapitana L. W. T. Williamsa, czterech brytyjskich podoficerów i szeregowych oraz indyjskiego oficera i 27 artylerzystów z Pendżabu. 11 marca część Pendżabczyków, prawdopodobnie pod wpływem japońskiej propagandy wzywającej do wyzwolenia Indii, zbuntowała się, zastrzeliła Williamsa i czterech Brytyjczyków, a ciała wrzuciła do morza. Pozostałych Europejczyków, w tym urzędnika okręgowego, zamknięto w areszcie.

Japońskie dowództwo już 14 marca zarządziło zajęcie wyspy. Zespół kontradmirała Shōjiego Nishimury z lekkim krążownikiem „Naka” jako okrętem flagowym, dwoma innymi lekkimi krążownikami i ośmioma niszczycielami eskortował transportowce z około 850 żołnierzami piechoty morskiej i jednostki budowlanej. 31 marca o świcie japońskie samoloty zbombardowały stację radiową, a buntownicy wywiesili białą flagę, zanim desant zszedł na ląd. Japończycy wylądowali w Flying Fish Cove bez jednego strzału (bitwa o Wyspę Bożego Narodzenia). Jedyny opór stawił amerykański okręt podwodny „Seawolf”: 31 marca chybił, ale 1 kwietnia wieczorem trafił torpedą „Nakę”, którą trzeba było odholować do Singapuru, a potem do Japonii na roczny remont. 3 kwietnia większość sił inwazyjnych odpłynęła, zostawiając na wyspie około 20-osobowy garnizon. Po wojnie część buntowników postawiono przed sądem wojskowym.

W tym samym czasie Somerville czekał na Japończyków na południe od Cejlonu. Flota wyszła w morze 30 marca, a 31 marca zajęła pozycję około 100 mil morskich na południe od wyspy, skąd za dnia oddalała się od spodziewanego kierunku nadejścia przeciwnika, a nocą do niego zbliżała. Catalinami patrolowano przede wszystkim sektor południowo-wschodni. Japończycy jednak nie nadchodzili: wywiad pomylił się co do daty o kilka dni, bo zespół Nagumo wyruszył z zatoki Staring dopiero 26 marca, z opóźnieniem spowodowanym późnym przybyciem dwóch lotniskowców 5. Dywizjonu. Na starych pancernikach zespołu B kończyła się woda pitna, a na wszystkich okrętach paliwo. Wieczorem 2 kwietnia Somerville uznał, że zagrożenie minęło albo informacje wywiadu były błędne, i poprowadził flotę do tajnej bazy na atolu Addu na Malediwach (Port T), około 600 mil morskich na południowy zachód od Cejlonu. Część okrętów odesłał do dawnych zadań: „Cornwall” i „Dorsetshire” popłynęły do Kolombo, gdzie pierwszy miał kontynuować remont, a drugi eskortować konwój wojskowy, „Hermes” z australijskim niszczycielem „Vampire” do Trincomalee. Obrona Cejlonu zmniejszyła gotowość. Japońskie okręty podwodne zatopiły w tych dniach pierwsze statki u wybrzeży Indii i Cejlonu, a 1 kwietnia zespół Ozawy wyszedł z Mergui w Birmie.

Przebieg: wielkanocny nalot na Kolombo (4–5 kwietnia)

4 kwietnia po południu Catalina kanadyjskiego 413 Dywizjonu RCAF, pilotowana przez majora (squadron leadera) Leonarda Birchalla, dostrzegła japoński zespół około 360 mil na południowy wschód od Cejlonu. Załoga zdążyła nadać meldunek o wykryciu okrętów, ale nie o ich liczbie, zanim myśliwce Zero zestrzeliły łódź latającą; Birchall i pięciu jego ludzi trafili do niewoli. Meldunek odebrano w Kolombo, a gdy Japończycy przechwycili prośbę o jego powtórzenie, wiedzieli, że utracili zaskoczenie. Birchalla nazwano później „zbawcą Cejlonu”. Somerville tankował w tym czasie na Addu; zespół A wyszedł na wschód jeszcze tej nocy, zespół B mógł ruszyć dopiero rano. Layton nakazał statkom opuścić port w Kolombo, choć kilkudziesięciu z nich, z powodu usterek, nie zdołało wyjść. „Cornwall” i „Dorsetshire”, które dopiero co dotarły do Kolombo, odesłano wieczorem na spotkanie z zespołem A, a „Hermes” z „Vampire” wyszły z Trincomalee i skryły się na północny wschód od wyspy.

5 kwietnia, w Niedzielę Wielkanocną, krótko po szóstej rano z japońskich lotniskowców wystartowało 91 bombowców i 36 myśliwców pod dowództwem komandora porucznika Mitsuo Fuchidy, który prowadził też nalot na Pearl Harbor. Radar ich nie wykrył i samoloty pojawiły się nad Kolombo około 7.45, gdy alarm dopiero ogłaszano. Hurricane’y i Fulmary z lotniska Ratmalana startowały pod ogniem, a sześć samolotów torpedowych Swordfish, które właśnie nadlatywały z Trincomalee, zestrzelono co do jednego. W porcie Japończycy zatopili krążownik pomocniczy HMS „Hector”, stary niszczyciel HMS „Tenedos” i norweski zbiornikowiec „Soli”, uszkodzili kilka innych statków, nabrzeża i warsztaty kolejowe. Bomby spadły też na szpital psychiatryczny w Angodzie, prawdopodobnie wzięty za pobliskie zbiorniki paliwa w Kolonnawie. Według zestawień przytaczanych w literaturze na lądzie zginęło kilkudziesięciu marynarzy i pracowników portu oraz około 37 cywilów, w większości pacjentów szpitala; lankijskie źródła podają liczby nieco inne. Port nie został jednak sparaliżowany. Brytyjczycy stracili według różnych zestawień od 20 do 27 samolotów, w tym około 20 myśliwców; japońskie straty wyniosły 7 samolotów, choć obrońcy zgłosili kilkadziesiąt zestrzeleń.

Nagumo nie znalazł w Kolombo floty, na którą polował. Przed południem japońskie wodnosamoloty rozpoznawcze z krążowników wykryły natomiast oba ciężkie krążowniki płynące na południowy zachód, na spotkanie z zespołem A. Lotniskowce „Akagi”, „Sōryū” i „Hiryū” wysłały przeciw nim 53 bombowce nurkujące pod dowództwem komandora podporucznika Takashige Egusy. Wczesnym popołudniem Vale zaatakowały z nurkowania, trafiając z celnością, którą japońscy lotnicy porównywali później do ćwiczeń z okrętem-celem. „Dorsetshire” zatonął po kilku minutach, „Cornwall” chwilę później. Zginęło 424 marynarzy (234 z „Dorsetshire” i 190 z „Cornwalla”; niektóre źródła podają 426). Ponad tysiąc rozbitków przez blisko 30 godzin czekało w wodzie i na tratwach, aż następnego dnia podjęły ich krążownik „Enterprise” i dwa niszczyciele. Japończycy nie stracili ani jednego samolotu.

Po południu 5 kwietnia obie floty dzieliło niewiele ponad 100 mil morskich. Albacore’y z „Indomitable” dostrzegły około 16.00 lotniskowce „Sōryū” i „Hiryū”, ale jeden został zestrzelony, a meldunek drugiego był nieprecyzyjny. Do Somerville’a dochodziły sprzeczne dane o kursie Japończyków, więc wieczorem skręcił na południowy zachód, a w nocy szukał przeciwnika na północnym zachodzie, podczas gdy zespół Nagumo odchodził na południowy wschód. Gdyby zespół A utrzymał kurs, około 21.00 przeciąłby drogę dwóm japońskim lotniskowcom w odległości około 20 mil. Brytyjski historyk Andrew Boyd uważa, że Somerville był tego wieczoru bliski spektakularnego nocnego ataku, ale też, że niewiele brakowało, by przy dziennym spotkaniu z pięcioma lotniskowcami stracił całą flotę.

Przebieg: Zatoka Bengalska i odwrót Somerville’a (6–8 kwietnia)

Podczas gdy Nagumo szukał floty brytyjskiej, zespół Ozawy spustoszył żeglugę w Zatoce Bengalskiej, której Brytyjczycy praktycznie nie mieli czym bronić: główne siły floty były daleko na południu, a do eskortowania statków zostało kilka indyjskich slupów i grecki niszczyciel. 5 kwietnia Ozawa podzielił siły na trzy grupy, które 6 kwietnia, łącznie z samolotami z „Ryūjō”, zatopiły u wybrzeży Indii, zależnie od zestawienia, od 20 do 23 statków o łącznej pojemności ponad 100 tysięcy BRT, a kilka dalszych uszkodziły. Samoloty z „Ryūjō” zbombardowały też porty Visakhapatnam i Kakinada; szkody były niewielkie, ale wybuchła panika i ucieczka mieszkańców z wybrzeża. Kalkuta wstrzymała wyjścia statków. Tego samego dnia japońskie bombowce lądowe zatopiły u wybrzeży Birmy, koło Akyabu, slup HMIS „Indus”. W zamieszaniu Japończycy bez przeszkód przeprowadzili do Rangunu konwój z wojskiem i sprzętem. Okręty podwodne 2. Eskadry zatopiły w kwietniu na zachód od Indii i Cejlonu jeszcze kilka statków.

6 kwietnia, w dniu awansu Somerville’a na admirała, jego zespoły A i B połączyły się, a po południu podjęto rozbitków z „Cornwalla” i „Dorsetshire”. Odszyfrowane depesze wskazywały, że Japończycy mają co najmniej cztery lotniskowce i trzy pancerniki, a więc znacznie więcej, niż Flota Wschodnia mogła bez nadmiernego ryzyka zaatakować. Somerville wrócił ostrożnie, okrężną drogą od zachodu, na atol Addu, gdzie 8 kwietnia uzupełnił paliwo. Zespół Nagumo zatoczył tymczasem łuk na południe i wschód, kierując się ku wschodniemu wybrzeżu Cejlonu. 8 kwietnia po południu wykryła go jeszcze jedna Catalina. W Trincomalee nakazano opróżnić port: „Hermes”, „Vampire”, korweta „Hollyhock” i kilka statków pomocniczych miały do świtu odejść co najmniej 40 mil na południe wzdłuż wybrzeża.

Przebieg: Trincomalee i zatopienie „Hermesa” (9–10 kwietnia)

9 kwietnia rano, po zestrzeleniu kolejnej Cataliny, która zdążyła zauważyć japońskie okręty, nad Trincomalee nadleciało 91 samolotów B5N uzbrojonych w bomby i około 40 myśliwców. Tym razem radar wykrył je na czas i w powietrze wzbiło się kilkanaście Hurricane’ów oraz sześć Fulmarów, ale walka znów była nierówna: Brytyjczycy stracili osiem Hurricane’ów i Fulmara, a kolejne samoloty spłonęły na lotnisku China Bay. Bomby zniszczyły warsztaty, magazyny i zbiorniki paliwa, uszkodziły monitor „Erebus”, a statek „Sagaing” z ładunkiem samolotów i amunicji spłonął przy nabrzeżu. Japończycy stracili cztery samoloty.

Około 10.30 dziewięć Blenheimów z 11 Dywizjonu RAF, lecących bez osłony myśliwców, niepostrzeżenie dotarło nad japońskie okręty i zrzuciło bomby na „Akagi”. Żadna nie trafiła, a pięć bombowców zestrzeliły Zero, ale był to pierwszy przypadek, gdy na zespół Nagumo spadł zorganizowany atak z powietrza, i pierwsza oznaka, że bez radaru jego osłona myśliwska może przeoczyć nadlatującego przeciwnika. Ta sama słabość okazała się dwa miesiące później zgubna pod Midway.

„Hermes” i „Vampire” znajdowały się w chwili nalotu około 65 mil na południe od Trincomalee i zawróciły już w stronę portu, gdy dostrzegł je wodnosamolot z pancernika „Haruna”. Na pokładzie „Hermesa” nie było samolotów: jego Swordfishe pozostały na lądzie, a myśliwce z wyspy przybyły za późno. Około 80 bombowców nurkujących, trzymanych w rezerwie na wypadek wykrycia brytyjskiej floty, zaatakowało oba okręty koło Batticaloa przed południem. „Hermes”, jeden z pierwszych na świecie okrętów zaprojektowanych od początku jako lotniskowiec, otrzymał kilkadziesiąt trafień i zatonął w ciągu kilkunastu minut; zginęło 307 członków załogi. Australijski niszczyciel „Vampire” zatonął wkrótce potem, zginęło ośmiu ludzi, wśród nich dowódca, komandor porucznik William Moran. Samoloty z „Sōryū” zatopiły dalej na południu korwetę „Hollyhock” (53 zabitych) i eskortowany przez nią zbiornikowiec „Athelstane”, a inne samoloty zbiornikowiec „British Sergeant” i norweski statek „Norviken”. Pobliski statek szpitalny „Vita”, którego Japończycy nie atakowali, podjął około 600 rozbitków. Fulmary przybyłe z Trincomalee zestrzeliły kilka Vali.

Po południu 9 kwietnia Nagumo zawrócił na wschód, a 10 kwietnia flota skierowała się ku Andamanom i Cieśninie Malakka; dowódca okrętów podwodnych odwołał je tego samego dnia do Singapuru. 13 kwietnia zespół minął Singapur, „Shōkaku” i „Zuikaku” odłączyły się i skierowały na południowy Pacyfik, a pozostałe okręty od 22 kwietnia wchodziły do portów w Japonii. Somerville odesłał tymczasem powolny zespół B do Kilindini, portu Mombasy w Kenii, a zespół A z lotniskowcami do Bombaju.

Straty

Brytyjczycy i ich sojusznicy stracili lotniskowiec „Hermes”, dwa ciężkie krążowniki, dwa niszczyciele („Tenedos” i „Vampire”), korwetę, krążownik pomocniczy, slup oraz – licząc ofiary zespołu Ozawy, okrętów podwodnych i nalotów na porty – kilkadziesiąt statków handlowych; według zestawienia przytaczanego w literaturze brytyjskiej w kwietniu 1942 roku na tych wodach zatonęło 27 statków o pojemności ponad 112 tysięcy BRT, choć inne źródła podają wyższe liczby. Zniszczono około 40 samolotów brytyjskich, w tym mniej więcej jedną trzecią myśliwców stacjonujących na Cejlonie i prawie wszystkie samoloty przeznaczone do zwalczania okrętów. Na samych zatopionych okrętach wojennych u wybrzeży Cejlonu zginęło blisko 800 marynarzy, do tego dochodzą ofiary nalotów na Kolombo i Trincomalee oraz załogi zatopionych statków.

Japoński zespół lotniskowców według najczęściej przytaczanych danych stracił 17 samolotów (10 Vali, 6 Zero i 1 Kate) i około 30 lotników; kilkadziesiąt maszyn wróciło uszkodzonych. Żaden okręt zespołów Nagumo i Ozawy nie został poważnie uszkodzony; jedyną poważną stratą japońskiej floty w tych dniach było storpedowanie „Naki” pod Wyspą Bożego Narodzenia.

Znaczenie

Rajd był ostatnim wielkim zwycięstwem japońskiego zespołu lotniskowców w jego pierwotnym składzie i zarazem pokazem jego siły: w ciągu pięciu dni japońscy lotnicy zatopili lotniskowiec i dwa ciężkie krążowniki, nie tracąc przy tym żadnego okrętu. Na brytyjskich admirałach i politykach zrobił ogromne wrażenie. Winston Churchill ostrzegał w depeszach do Roosevelta przed możliwą utratą Cejlonu i panowania nad zachodnią częścią Oceanu Indyjskiego, a wraz z nim szlaków do Egiptu, Zatoki Perskiej i Indii. Flota Wschodnia porzuciła na kilka miesięcy wschodnią część oceanu: jej główną bazą stało się Kilindini w Afryce Wschodniej, a zespół z lotniskowcami operował z Bombaju, wychodząc okresowo na środkowy Ocean Indyjski. Admiralicja nadała jej najwyższy priorytet przy wzmocnieniach, a Cejlon w ciągu kolejnych miesięcy dostał nowe dywizjony myśliwców i bombowców torpedowych oraz lepszą sieć radarową.

Strategicznym celem Japończyków było jednak zniszczenie Floty Wschodniej, a tego nie osiągnęli. Dzięki wywiadowi radiowemu, ostrożności Somerville’a i pewnej dozie szczęścia jego pancerniki i nowoczesne lotniskowce ocalały, a Nagumo, który prowadził rozpoznanie w sposób schematyczny, nie domyślił się ich obecności nawet wtedy, gdy nad jego okrętami pojawiły się brytyjskie samoloty pokładowe. Zatopione okręty zginęły dlatego, że Somerville, sądząc, że wywiad się pomylił, odesłał je w strefę, którą Japończycy właśnie przeszukiwali. Obawa przed powrotem Japończyków i wykorzystaniem przez nich portów francuskiego Madagaskaru (Vichy) skłoniła Brytyjczyków do przyspieszenia operacji „Ironclad”: 5 maja 1942 roku wylądowali oni w Diego-Suarez, rozpoczynając walki o Madagaskar.

Japonia nie miała zamiaru wracać. Armia odmówiła wojsk na inwazję Cejlonu, a flota potrzebowała lotniskowców na Pacyfiku. Rajd kosztował je kilka tygodni działań, zużycie maszyn i straty w doświadczonych lotnikach, których Japonii od początku brakowało. „Shōkaku” i „Zuikaku” wzięły w maju udział w bitwie na Morzu Koralowym, z której wyszły zbyt uszkodzone lub osłabione, by walczyć w czerwcu pod Midway, gdzie zginęły „Akagi”, „Sōryū” i „Hiryū” (bitwa pod Midway). Odtąd na Oceanie Indyjskim działały już tylko japońskie okręty podwodne i rajdery, a Nagumo nigdy więcej nie pojawił się na tych wodach. Rajd pokazał też po raz kolejny, że okręty pozbawione osłony myśliwskiej są bezbronne wobec lotnictwa pokładowego, a o wyniku wojny na morzu decyduje rozpoznanie i lotniskowce, a nie pancerniki.