Dowództwa Obrony w USA

17 marca 1941 roku, w poniedziałek, Departament Wojny Stanów Zjednoczonych rozesłał dowódcom pismo zatytułowane „Plany obrony – kontynentalne Stany Zjednoczone”. Dzieliło ono terytorium kraju na cztery obszary strategiczne, nazwane dowództwami obrony (defense commands): Północno-Wschodnie, Centralne, Południowe i Zachodnie. Dowództwo obrony zdefiniowano jako „organ terytorialny z odpowiednim sztabem, przeznaczony do koordynowania lub przygotowania do wykonania wszystkich planów użycia sił i urządzeń armii przeciwko działaniom nieprzyjaciela” na swoim obszarze. W czasie pokoju miało ono planować obronę przed atakiem z lądu i z powietrza, a gdyby doszło do najazdu, przejąć kierowanie walką, dopóki Departament Wojny nie postanowi inaczej. Stany Zjednoczone, sześć dni po tym, jak Franklin Delano Roosevelt podpisał ustawę Lend-Lease, wciąż formalnie neutralne, zaczynały w ten sposób myśleć o własnym terytorium jak o możliwym polu bitwy.

Okręgi, armie i korpusy

Niektóre kalendaria piszą, że tego dnia USA „przekształciły okręgi korpuśne w dowództwa obrony”, a nazwę „korpus” przeniesiono na pośredni szczebel dowodzenia w armii polowej. Źródła mówią co innego. Dziewięć okręgów korpuśnych (corps areas), istniejących od 1920 roku jako odpowiednik europejskich okręgów wojskowych, nie zostało zlikwidowane ani przemianowane na dowództwa obrony. Już w październiku 1940 roku oddzielono od nich dowództwa czterech armii polowych, a okręgi zachowały sprawy administracyjne, zaopatrzenie i mobilizację; zmiana ta zbiegła się z rejestracją poborowych. W maju 1941 roku przemianowano je na okręgi służb (Corps Area Service Commands), a dopiero w 1942 roku zastąpiono numerowanymi dowództwami służb. Także korpusy armijne nie były nowością: od 1932 roku stanowiły w planach szczebel pośredni między armią a dywizją, a w latach 1940–1941 sformowano dziewięć takich korpusów jako rzeczywiste dowództwa polowe. Nowe dowództwa obrony nałożono na okręgi jako kolejną warstwę: każde obejmowało kilka okręgów korpuśnych, a ich komendanci zachowali odpowiedzialność za bezpieczeństwo wewnętrzne, ochronę zakładów i walkę z sabotażem.

Skąd wziął się pomysł

Potrzeba nowej organizacji wynikała z doświadczeń 1940 roku. Klęska Francji, niemieckie naloty na Wielką Brytanię i przejmowanie przez Stany Zjednoczone baz na Atlantyku pokazały, że obrona kraju nie może się już ograniczać do fortów nadbrzeżnych, a przestarzałe przepisy o współdziałaniu armii i marynarki przewidywały jedynie wąskie „pogranicza przybrzeżne”. Możliwość ataku z powietrza wymagała obrony w głąb, aż do Wielkich Jezior i doliny Missisipi. W październiku 1940 roku sztab Kwatery Głównej Armii (GHQ) zaproponował utworzenie czterech terytorialnych dowództw o granicach zbliżonych do obszarów armii. Szef sztabu GHQ generał Lesley McNair wolałby nazwać je wprost teatrami działań; chciał, by w każdym z nich jeden dowódca miał w ręku lotnictwo myśliwskie, artylerię przeciwlotniczą, wojska lądowe, obronę portów i służbę ostrzegania przed samolotami. Zimą pułkownik Jonathan W. Anderson z Wydziału Planów Wojennych opracował na tej podstawie studium organizacji obrony kontynentu, przedstawione szefowi sztabu armii, generałowi George’owi Marshallowi, w połowie stycznia 1941 roku.

Najdłużej spierano się o lotnictwo. Wydział Planów Wojennych chciał podporządkować obronę powietrzną dowódcom terytorialnym, ale lotnicy, z generałem Henrym H. Arnoldem na czele, przekonywali, że nie sposób z góry przewidzieć, gdzie powstaną prawdziwe teatry działań, a lotnictwo musi być gotowe przede wszystkim do działań za granicą, na Hawajach czy w strefie Kanału Panamskiego. Po kilku naradach w lutym Marshall zdecydował, że w czasie pokoju obroną powietrzną pokieruje Lotnictwo GHQ. Rozkaz z 7 marca powierzył mu odpowiedzialność za obronę przeciwlotniczą kontynentalnych Stanów Zjednoczonych, a pismo z 17 marca zamknęło całą reorganizację.

Cztery dowództwa

Aby nie mnożyć sztabów, dowódcą każdego dowództwa obrony mianowano dowódcę armii polowej, której kwatera leżała na jego obszarze, a sztab armii, wzmocniony kilkoma oficerami, służył zarazem jako sztab dowództwa. Północno-Wschodnie Dowództwo Obrony, odpowiedzialne za wybrzeże atlantyckie, objął dowódca 1. Armii generał porucznik Hugh A. Drum. Centralne, obejmujące Środkowy Zachód z kluczowymi śluzami w Sault Ste. Marie, przez które w 1939 roku przepłynęło około 90 procent rudy żelaza zużywanej w kraju, przypadło dowódcy 2. Armii generałowi porucznikowi Benowi Learowi. Południowe, nad Zatoką Meksykańską, z kwaterą w Fort Sam Houston w San Antonio, dostał dowódca 3. Armii generał porucznik Herbert J. Brees; w maju 1941 roku, gdy Brees przeszedł w stan spoczynku, zastąpił go urodzony w Złotowie generał Walter Krueger. Zachodnie, z kwaterą w Presidio w San Francisco, odpowiedzialne za wybrzeże Pacyfiku i Alaskę, objął dowódca 4. Armii generał porucznik John L. DeWitt. Wcześniej, 10 lutego 1941 roku, podobne Dowództwo Obrony Karaibów powstało w strefie Kanału Panamskiego.

To samo pismo z 17 marca zastępowało cztery okręgi lotnicze, utworzone w grudniu 1940 roku, czterema armiami lotniczymi (1., 2., 3. i 4. Air Force; formalnie przemianowano je w kwietniu). Każda miała mieć dowództwo bombowe i dowództwo przechwytujące, czyli myśliwskie. Armie lotnicze nie podlegały jednak dowództwom obrony, lecz Lotnictwu GHQ, a ich granice tylko z grubsza pokrywały się z granicami dowództw. Odpowiedzialność za „lotnicze i przeciwlotnicze części planów obrony” dowództw powierzono dowódcy Lotnictwa GHQ, a instrukcje z 25 marca nakazały przekazać mu z armii także bieżące plany obrony przeciwlotniczej. Samo GHQ miało nadzorować planowanie dowództw obrony dopiero wtedy, gdy powiększy się jego sztab.

Rozwiązanie na papierze

Reorganizacja nie zadowoliła nikogo w pełni. McNair od razu zwrócił uwagę, że dowódca, który w razie wojny ma odpowiadać za obronę swojego obszaru, w czasie pokoju nie planuje jego obrony powietrznej, a przecież w położeniu Stanów Zjednoczonych atak mógł nadejść niemal wyłącznie z powietrza. Sekretarz wojny Henry Stimson zanotował 24 kwietnia w dzienniku, że nowy system wydaje mu się „niebezpiecznym układem”, brzemiennym w „możliwości nieporozumień i kłopotów”. W czerwcu 1941 roku utworzono Siły Powietrzne Armii Stanów Zjednoczonych, a Lotnictwo GHQ, przemianowane na Dowództwo Bojowe Sił Powietrznych, wyszło spod jakiejkolwiek kontroli GHQ, co jeszcze bardziej zagmatwało podział obowiązków. Same dowództwa obrony, gdy w czerwcu i lipcu zaczęły faktycznie działać, składały się z garstki oficerów sztabowych zajętych planowaniem. Oficjalna historia armii amerykańskiej ocenia jednak, że reforma zdjęła z armii polowych troskę o obronę kraju, pozwalając im skupić się na szkoleniu wojsk, i dała gotowy szkielet do przejścia na organizację wojenną.

Znaczenie

Dowództwa obrony były kolejnym, po poborze w czasie pokoju i rozbudowie armii, krokiem, którym neutralne Stany Zjednoczone przygotowywały się do wojny, zanim jeszcze do niej przystąpiły. Do grudnia 1941 roku pozostały w dużej mierze organami planistycznymi. Ich chwila nadeszła po ataku na Pearl Harbor. 11 grudnia 1941 roku Zachodnie Dowództwo Obrony otrzymało władzę nad obroną wybrzeża, artylerią przeciwlotniczą i lotnictwem myśliwskim na zachodzie kraju i przez kilka miesięcy działało jako Zachodni Teatr Działań, a 24 grudnia Północno-Wschodnie przekształcono we Wschodni Teatr Działań, w marcu 1942 roku przemianowany na Wschodnie Dowództwo Obrony. Tak jak chciał McNair, dowództwa terytorialne stały się w razie zagrożenia teatrami działań wojennych z jednolitym dowództwem nad wojskami lądowymi i lotnictwem.

Najbardziej ponurą kartę zapisało Zachodnie Dowództwo Obrony. To DeWitt na początku 1942 roku domagał się usunięcia z wybrzeża Pacyfiku ludzi pochodzenia japońskiego, a na podstawie wydanego w lutym rozporządzenia prezydenta jego proklamacje doprowadziły do przesiedlenia i internowania około 110 tysięcy osób, w większości obywateli amerykańskich. Gdy zagrożenie inwazją minęło, dowództwa straciły znaczenie: w 1943 roku oddzielono od nich armie polowe i lotnictwo, a w styczniu 1945 roku Południowe włączono do Wschodniego. Rozdzielenie zadań obrony kraju od szkolenia wojsk polowych, zapoczątkowane 17 marca 1941 roku, pozwoliło jednak armiom, które od 1942 roku ruszyły do Afryki Północnej, Europy i na Pacyfik, przygotowywać się do wojny za oceanem, a nie do pilnowania własnych wybrzeży.