Powstanie 99. dywizjonu myśliwskiego

Na początku czerwca 1941 roku na polach pod miasteczkiem Tuskegee w stanie Alabama pracowały już maszyny budowlane. 1 czerwca ruszyła tam budowa lotniska, nazwanego wkrótce Moton Field, na którym czarnoskórzy kadeci mieli przechodzić pierwszy etap szkolenia na pilotów wojskowych, a 7 czerwca Departament Wojny zatwierdził umowę z Instytutem Tuskegee, uczelnią dla Afroamerykanów, o prowadzeniu dla armii szkoły pilotażu podstawowego. Dla jednostki, która miała na tych pilotów czekać, był to przełomowy moment. 99. dywizjon pościgowy (99th Pursuit Squadron), pierwsza jednostka latająca złożona z czarnoskórych żołnierzy w historii amerykańskich sił zbrojnych, istniał już od wiosny, ale nie miał ani jednego pilota.

Niektóre kalendaria podają, że 2 czerwca 1941 roku „lotnicy z Tuskegee zaczynają od sformowania 99. dywizjonu myśliwskiego”. Daty tej nie potwierdzają ani dokumenty jednostki, ani kronika lotników z Tuskegee opracowana przez Agencję Badań Historycznych Sił Powietrznych USA. Dywizjon ustanowiono na papierze 19 marca 1941 roku, a 22 marca aktywowano go w bazie Chanute Field w Rantoul w stanie Illinois. Nazwę 99. dywizjonu myśliwskiego (99th Fighter Squadron) otrzymał dopiero 15 maja 1942 roku, bo do tego czasu armia amerykańska nazywała myśliwce samolotami pościgowymi. Data 2 czerwca należy w jego dziejach do innego roku: 2 czerwca 1943 roku dywizjon wykonał w Tunezji swój pierwszy lot bojowy. W czerwcu 1941 roku trwały natomiast przygotowania do szkolenia jego pilotów.

Lotnictwo tylko dla białych

Do 1941 roku żaden czarnoskóry Amerykanin nie był pilotem wojskowym Stanów Zjednoczonych. W czasie pierwszej wojny światowej Afroamerykanów, którzy zgłaszali się do lotnictwa, odprawiano z niczym. Armia lądowa trzymała czarnoskórych żołnierzy w osobnych pułkach, takich jak 9. i 10. Pułk Kawalerii czy 24. i 25. Pułk Piechoty, dowodzonych przez białych oficerów. W stanach Południa obowiązywały prawa Jima Crowa, nakazujące oddzielne szkoły, wagony, poczekalnie i toalety, a wojsko, podobnie jak duża część administracji federalnej, przestrzegało segregacji rasowej w całym kraju. Lotnictwo armii, czyli Korpus Lotniczy, było całkowicie białe: przyjmowało kandydatów na pilotów tylko spośród białych mężczyzn z co najmniej dwoma latami studiów.

Furtkę otworzył dopiero program szkolenia cywilnych pilotów (Civilian Pilot Training Program), który prezydent Franklin Delano Roosevelt zapowiedział pod koniec 1938 roku. Ustawa z czerwca 1939 roku, dzięki poprawce kongresmena Everetta Dirksena, zakazała wykluczania kogokolwiek z programu ze względu na rasę, i do programu przystąpiło sześć uczelni dla czarnoskórych, wśród nich Uniwersytet Howarda w Waszyngtonie i Instytut Tuskegee w Alabamie. W październiku 1939 roku Tuskegee dostało uprawnienia szkoły pilotażu cywilnego, a w lipcu 1940 roku jej głównym instruktorem został Charles Alfred Anderson, doświadczony czarnoskóry pilot, który latał od 1929 roku.

Wiosną i latem 1940 roku sprawa nabrała politycznej wagi. Gdy Kongres uchwalał pierwszy w dziejach Ameryki pobór w czasie pokoju, działacze afroamerykańscy, z Walterem White’em z Krajowego Stowarzyszenia na rzecz Popierania Ludności Kolorowej (NAACP) i przywódcą związku tragarzy kolejowych A. Philipem Randolphem na czele, domagali się dopuszczenia czarnoskórych do wszystkich rodzajów wojsk. Ustawa o poborze z 16 września 1940 roku zakazywała dyskryminacji ze względu na rasę, ale 9 października Biały Dom ogłosił, że armia zachowa segregację, a czarnoskórzy będą służyć we wszystkich rodzajach wojsk, także w lotnictwie, lecz w osobnych jednostkach. W samym środku kampanii wyborczej Roosevelt starał się złagodzić oburzenie: pułkownik Benjamin O. Davis został pierwszym czarnoskórym generałem armii amerykańskiej, a sędzia William H. Hastie, pierwszy czarnoskóry sędzia federalny, cywilnym doradcą sekretarza wojny Henry’ego Stimsona do spraw czarnoskórych żołnierzy. 24 października 1940 roku Departament Wojny polecił Korpusowi Lotniczemu przygotować plan utworzenia czarnoskórego dywizjonu pościgowego.

Pozew Yanceya Williamsa

Plan, który przygotowało dowództwo szkolenia lotniczego w bazie Maxwell w Montgomery, a uzupełnił sztab lotnictwa w Waszyngtonie, przewidywał, że piloci będą się szkolić w Tuskegee, a mechanicy i inni specjaliści naziemni w szkołach technicznych w Chanute Field. Pod koniec 1940 roku przejrzał go w Departamencie Wojny między innymi Hastie. Sprzeciwił się: uważał, że czarnoskórych pilotów należy szkolić w istniejących szkołach razem z białymi, a budowanie dla nich osobnej bazy na głębokim Południu utrwali segregację na lata. Szef Korpusu Lotniczego generał Henry H. Arnold i jego sztab uważali przeciwnie, że mieszane szkolenie jest niemożliwe. Arnold uzasadniał to tym, że czarnoskórych pilotów nie można przydzielić do istniejących jednostek, bo czarnoskórzy oficerowie dowodziliby wtedy białymi szeregowymi, co nazywał „niemożliwą sytuacją społeczną”.

Decyzję przyspieszył proces sądowy. Yancey Williams, student inżynierii na Uniwersytecie Howarda, który ukończył w ramach programu cywilnego kurs pilotażu i miał licencję pilota, złożył w listopadzie 1940 roku podanie o przyjęcie na kadeta lotnictwa. Odpowiedziano mu, że podanie zostaje wstrzymane, bo nie ma jednostek, w których „kolorowi kandydaci” mogliby przejść szkolenie. 16 stycznia 1941 roku Departament Wojny ogłosił publicznie, że w Korpusie Lotniczym powstanie czarnoskóry dywizjon pościgowy, a nazajutrz Williams, przy wsparciu prawników NAACP, pozwał w Waszyngtonie Departament Wojny, wymieniając jako pozwanych między innymi Stimsona, szefa sztabu armii generała George’a Marshalla i Arnolda. Zapowiedź osobnego dywizjonu odebrała pozwowi główny argument: armia mogła odtąd twierdzić, że przyjmuje czarnoskórych kandydatów, tylko do jednostek „odrębnych, ale równych”. NAACP i prasa afroamerykańska początkowo protestowały, bo domagały się pełnej integracji wojska, a nie osobnej jednostki, ale w końcu większość działaczy uznała, że osobny dywizjon jest lepszy niż żaden.

Dywizjon bez pilotów

19 marca 1941 roku Departament Wojny ustanowił 99. dywizjon pościgowy, a 22 marca aktywowano go w Chanute Field. Jego pierwszym dowódcą został biały oficer, kapitan Harold R. Maddux, a trzon stanowiło czternastu czarnoskórych podoficerów przeniesionych z 24. i 25. Pułku Piechoty, którzy mieli pilnować dyscypliny i administracji. Od marca około 270 czarnoskórych szeregowych uczyło się w Chanute zawodów mechaników lotniczych, uzbrojeniowców, radiooperatorów i zaopatrzeniowców.

Tymczasem w Tuskegee szukano pieniędzy i ziemi pod lotniska. 29 marca 1941 roku Instytut odwiedziła Eleanor Roosevelt, żona prezydenta. Wsiadła do Pipera Cub, którym Anderson zabrał ją na mniej więcej półgodzinny lot. Po wylądowaniu miała powiedzieć: „No cóż, potrafi pan latać”. Eleanor Roosevelt była powierniczką Funduszu Juliusa Rosenwalda, fundacji wspierającej oświatę Afroamerykanów, i pomogła Instytutowi uzyskać z niego pożyczkę na budowę lotniska. Zdjęcia pierwszej damy w samolocie czarnoskórego pilota obiegły prasę, choć wbrew późniejszej legendzie szkolenie w Tuskegee trwało już od półtora roku.

Na początku kwietnia Instytut wybrał pod przyszłe Moton Field teren kilka kilometrów na północ od kampusu. Gdy w czerwcu ruszyła tam budowa, a Departament Wojny zatwierdził umowę o szkole pilotażu, w połowie miesiąca w Tuskegee zjawił się kapitan Noel F. Parrish, biały instruktor, który miał nadzorować szkolenie. 20 czerwca Korpus Lotniczy wszedł w skład nowo utworzonych Sił Powietrznych Armii Stanów Zjednoczonych, a 25 czerwca Roosevelt pod groźbą zapowiedzianego przez Randolpha marszu czarnoskórych na Waszyngton zakazał dyskryminacji rasowej przy zatrudnianiu w przemyśle zbrojeniowym. Segregacji w wojsku nie zniósł.

Pierwsza klasa kadetów

12 lipca 1941 roku zaczęto budować kilkanaście kilometrów od miasta drugie, znacznie większe lotnisko, Tuskegee Army Air Field, które miało należeć do armii i służyć szkoleniu zaawansowanemu. 19 lipca rozpoczęła się pierwsza klasa kadetów, oznaczona jako 42-C. Liczyła trzynastu ludzi, a najstarszym stopniem był wśród nich kapitan Benjamin O. Davis junior, syn świeżo awansowanego generała. Davis w 1936 roku ukończył Akademię Wojskową w West Point jako pierwszy czarnoskóry absolwent od 1889 roku. Przez cztery lata koledzy prawie się do niego nie odzywali, mieszkał sam i jadł sam, a mimo to skończył naukę na 35. miejscu w roczniku liczącym 276 kadetów. Jego prośbę o przydział do lotnictwa odrzucono wtedy, bo Korpus Lotniczy nie przyjmował czarnoskórych. Teraz miał zostać dowódcą czarnoskórych lotników.

Szkolenie podstawowe zaczęło się 21 sierpnia, w pierwszych dniach jeszcze na starym lotnisku Instytutu, a od 25 sierpnia w Moton Field. Sam 99. dywizjon przeniesiono z Chanute do bazy Maxwell 5 listopada, a 10 listopada 1941 roku do Tuskegee. Odsiew był surowy: z trzynastu kadetów pierwszej klasy skrzydła pilota otrzymało 7 marca 1942 roku tylko pięciu, Davis i czterech podporuczników, którzy zostali pierwszymi czarnoskórymi pilotami 99. dywizjonu. Latem 1942 roku Davis, już jako podpułkownik, objął nad nim dowództwo.

Znaczenie

Dywizjon czekał na front długo, bo dowództwo nie wiedziało, gdzie go użyć. W kwietniu 1943 roku, uzbrojony w myśliwce Curtiss P-40 Warhawk, popłynął do Afryki Północnej i 2 czerwca 1943 roku, z lotniska w Tunezji, wykonał swój pierwszy lot bojowy, patrol nad Morzem Śródziemnym. Potem atakował włoską wyspę Pantelleria i walczył nad Sycylią. Dowódca białej grupy, do której go przydzielono, ocenił jego pilotów jako mało agresywnych i niezdatnych do walki, a w Waszyngtonie zaczęto rozważać przeniesienie jednostki na tyły. Porównanie zarządzone w Waszyngtonie wykazało jednak, że dywizjon nie odbiega od innych jednostek latających na P-40, a w styczniu 1944 roku jego piloci zestrzelili kilkanaście niemieckich samolotów nad przyczółkiem pod Anzio.

Od 1944 roku czarnoskórzy lotnicy walczyli we Włoszech w 332. Grupie Myśliwskiej pod dowództwem Davisa, do której w lipcu 1944 roku włączono także 99. dywizjon. Grupa eskortowała ciężkie bombowce nad Niemcy, Austrię, Węgry, Rumunię i Polskę; od czerwca 1944 do kwietnia 1945 roku wykonała 179 lotów eskortowych, a myśliwce nieprzyjaciela zestrzeliły osłaniane przez nią bombowce tylko w siedmiu z nich. Od czerwonych ogonów samolotów, najpierw P-47 Thunderbolt, potem P-51 Mustang, nazywano ich „czerwonymi ogonami” (Red Tails). W Tuskegee wyszkolono w czasie wojny blisko tysiąc pilotów; zwykle podaje się liczbę 992.

Segregacji nie przełamano w czasie wojny. Biali oficerowie wciąż dowodzili czarnoskórymi jednostkami w kraju, Hastie w styczniu 1943 roku złożył dymisję na znak protestu przeciw polityce lotnictwa, a w kwietniu 1945 roku ponad stu czarnoskórych oficerów aresztowano w bazie Freeman Field w Indianie za próbę wejścia do kasyna dla białych. Dopiero 26 lipca 1948 roku prezydent Harry Truman rozkazem wykonawczym nr 9981 nakazał równe traktowanie w siłach zbrojnych bez względu na rasę, a niezależne już Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych w 1949 roku rozwiązały ostatnią czarnoskórą grupę i rozdzieliły jej żołnierzy między jednostki mieszane, jako pierwszy rodzaj sił zbrojnych. Davis został w 1954 roku pierwszym czarnoskórym generałem lotnictwa amerykańskiego.