Druga kadencja Roosevelta

20 stycznia 1937 roku Franklin Delano Roosevelt złożył przed Kapitolem w Waszyngtonie przysięgę jako prezydent Stanów Zjednoczonych na drugą kadencję. Przysięgę odebrał od niego prezes Sądu Najwyższego Charles Evans Hughes. Przez cały dzień padał zimny deszcz, ale uroczystość odbyła się na zewnątrz, a prezydent wracał do Białego Domu odkrytym samochodem, by mógł go zobaczyć przemoczony tłum. Była to pierwsza inauguracja w historii Stanów Zjednoczonych przeprowadzona 20 stycznia. Od 1793 roku prezydenci obejmowali urząd 4 marca, a gdy dzień ten wypadał w niedzielę, uroczystość przesuwano na 5 marca. Zmianę wprowadziła 20. poprawka do konstytucji.

Koniec „kulawych kaczek”

Termin 4 marca pochodził z czasów, gdy przeliczenie głosów i podróż do stolicy konnym powozem trwały tygodniami. W XX wieku czteromiesięczna przerwa między wyborami a objęciem urzędu stała się anachronizmem. Przez ten czas rządzili politycy, którzy przegrali wybory, nazywani w Ameryce „kulawymi kaczkami”, a Kongres wybrany w listopadzie zbierał się zwykle dopiero po trzynastu miesiącach. Senator z Nebraski George Norris przez lata przekonywał, że trzeba to zmienić. Kongres przyjął jego poprawkę w marcu 1932 roku, a stany ratyfikowały ją 23 stycznia 1933 roku. Odtąd kadencja prezydenta i wiceprezydenta zaczyna się 20 stycznia, a nowy Kongres zbiera się 3 stycznia.

Potrzebę zmiany pokazała zima 1932/1933 roku. Między zwycięstwem Roosevelta w listopadzie a jego inauguracją 4 marca kraj miał prezydenta, który przegrał wybory, i prezydenta elekta bez władzy. Hoover i Roosevelt nie potrafili się porozumieć, a w lutym 1933 roku runął system bankowy. Poprawka weszła w życie zbyt późno, by skrócić tamto bezkrólewie. Pierwsza kadencja Roosevelta trwała przez nią o 43 dni krócej niż cztery lata. Razem z prezydentem po raz pierwszy przysięgę na tej samej trybunie złożył wiceprezydent John Nance Garner, dotąd zaprzysięgany w sali Senatu.

„Jedna trzecia narodu”

Roosevelt przystępował do drugiej kadencji jako triumfator. Dwa i pół miesiąca wcześniej wygrał wybory w 46 stanach z 48, a demokraci mieli przytłaczającą większość w obu izbach Kongresu. Mowa inauguracyjna, krótka i poświęcona niemal wyłącznie sprawom kraju, była zapowiedzią dalszych reform. Prezydent przypomniał, że cztery lata wcześniej Ameryka była sparaliżowana kryzysem, i przyznał, że wiele osiągnięto. Ale, mówił, „widzę jedną trzecią narodu źle mieszkającą, źle ubraną i źle odżywioną”. Dodał, że „miarą naszego postępu nie jest to, czy dodajemy więcej do dostatku tych, którzy mają dużo, lecz to, czy zapewniamy dość tym, którzy mają za mało”. Przekonywał, że demokratyczny rząd jest zdolny chronić ludzi przed katastrofami, które kiedyś uważano za nieuniknione. W świecie, w którym coraz więcej państw oddawało się w ręce dyktatorów, było to przesłanie z wyraźnym podtekstem.

Świat w styczniu 1937 roku

O polityce zagranicznej Roosevelt prawie nie mówił, choć sytuacja na świecie była coraz groźniejsza. W Hiszpanii trwała wojna domowa, w której po stronie generała Franco walczyli Niemcy i Włosi. W listopadzie 1936 roku Niemcy i Japonia zawarły pakt antykominternowski, a w grudniu w Chinach porwanie Czang Kaj-szeka w Xi’anie zapowiadało porozumienie nacjonalistów i komunistów przeciw Japonii. W Związku Radzieckim trwała wielka czystka: trzy dni po inauguracji w Moskwie rozpoczął się drugi proces pokazowy dawnych przywódców bolszewickich. Stany Zjednoczone odpowiadały na to wszystko izolacjonizmem. Na początku stycznia Kongres osobną rezolucją rozciągnął embargo z ustawy o neutralności na Hiszpanię, odcinając od amerykańskiej broni prawowity rząd republiki. Wkrótce miała zostać uchwalona trzecia, bezterminowa ustawa o neutralności.

Rok porażek

Druga kadencja zaczęła się od błędu. 5 lutego 1937 roku Roosevelt, rozgniewany tym, że Sąd Najwyższy uchylał kolejne ustawy Nowego Ładu, przedstawił projekt, który pozwalał mu mianować dodatkowego sędziego za każdego sędziego, który ukończył siedemdziesiąt lat i nie przeszedł w stan spoczynku, łącznie do piętnastu. Przeciwnicy nazwali to „upychaniem sądu” i zamachem na trójpodział władzy. Przeciw planowi wystąpił także Hughes, a wielu demokratów w Kongresie odmówiło prezydentowi posłuszeństwa. W lipcu Senat ostatecznie pogrzebał projekt. Sąd Najwyższy sam jednak zmienił kurs i od wiosny 1937 roku zaczął uznawać ustawy socjalne za zgodne z konstytucją, a w następnych latach Roosevelt mianował kilku nowych sędziów w miejsce odchodzących.

Jesienią 1937 roku, po cięciach wydatków federalnych, gospodarka wpadła w gwałtowną recesję. Produkcja przemysłowa spadła o około jedną trzecią, a bezrobocie znów wzrosło. W wyborach do Kongresu w 1938 roku republikanie odzyskali wiele mandatów, a konserwatywni demokraci z Południa coraz częściej głosowali razem z nimi. Nowy Ład stracił impet.

Znaczenie

Druga kadencja, rozpoczęta 20 stycznia 1937 roku, przypadła na lata, w których Europa i Azja zmierzały ku wojnie. W lipcu 1937 roku Japonia rozpoczęła wojnę z Chinami, w marcu 1938 roku Hitler zajął Austrię, we wrześniu rozstrzygnął w Monachium o losie Czechosłowacji, a w marcu 1939 roku zajął Pragę. Roosevelt coraz wyraźniej widział zagrożenie. W październiku 1937 roku wezwał w Chicago do „kwarantanny” agresorów, a po Monachium rozpoczął rozbudowę lotnictwa i floty. Kongres i opinia publiczna długo nie podzielały jednak jego niepokoju, a ustawy o neutralności wiązały mu ręce. Gdy w grudniu 1937 roku japońskie samoloty zatopiły na rzece Jangcy amerykańską kanonierkę, Waszyngton zadowolił się przeprosinami i odszkodowaniem.

Druga kadencja nie była jednak w polityce wewnętrznej czasem straconym. W 1937 roku Kongres uchwalił ustawę o budownictwie mieszkaniowym dla najuboższych, a w czerwcu 1938 roku ustawę o uczciwych standardach pracy, która wprowadziła federalną płacę minimalną, czterdziestogodzinny tydzień pracy i zakaz zatrudniania dzieci. Była to ostatnia wielka reforma Nowego Ładu. Od tej pory uwaga prezydenta coraz bardziej przesuwała się ku światu, a ludzie, którzy w latach trzydziestych budowali programy pomocy, jak Harry Hopkins, w czasie wojny kierowali amerykańską pomocą dla aliantów.

Gdy 1 września 1939 roku Niemcy napadły na Polskę, do końca drugiej kadencji Roosevelta zostało niespełna półtora roku. W 1940 roku, po upadku Francji, prezydent zdecydował się złamać tradycję zapoczątkowaną przez Waszyngtona i kandydować po raz trzeci. 20 stycznia 1941 roku złożył przysięgę na trzecią kadencję, a w 1945 roku na czwartą. Właśnie z powodu tego precedensu Amerykanie przyjęli w 1951 roku 22. poprawkę, która ogranicza prezydenturę do dwóch kadencji.