Charles Evans Hughes

Charles Evans Hughes był jednym z najwybitniejszych amerykańskich prawników i polityków pierwszej połowy XX wieku. Był gubernatorem stanu Nowy Jork, dwukrotnie sędzią Sądu Najwyższego, w tym przez jedenaście lat jego prezesem, i republikańskim kandydatem na prezydenta, który w 1916 roku tylko o włos przegrał z Woodrowem Wilsonem. Dla dziejów drogi do drugiej wojny światowej najważniejsze były jego cztery lata w roli sekretarza stanu. W latach 1921–1922 zwołał i poprowadził konferencję waszyngtońską, która zatrzymała wyścig zbrojeń morskich między Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią i Japonią i stworzyła ład na Pacyfiku, trwający do początku lat trzydziestych. Pomógł też otworzyć drogę do planu Dawesa, który na kilka lat ustabilizował Niemcy. Jako prezes Sądu Najwyższego w latach trzydziestych stał się zarazem przeciwnikiem i partnerem prezydenta Franklina Delano Roosevelta.

Syn pastora

Urodził się 11 kwietnia 1862 roku w miasteczku Glens Falls w stanie Nowy Jork jako jedyne dziecko Davida Charlesa Hughesa, pastora baptystycznego, który przybył z Walii w 1855 roku, i Mary Catherine Connelly, pochodzącej z rodziny osiadłej w Ameryce od pokoleń. Rodzina przenosiła się kilka razy, aż osiadła w Nowym Jorku. Chłopiec uczył się głównie w domu, pod okiem rodziców, którzy chcieli widzieć w nim duchownego. W wieku czternastu lat rozpoczął studia w Madison University (dzisiejszym Colgate), a potem przeniósł się na Brown University, który ukończył w 1881 roku jako jeden z najlepszych na roku. Po roku pracy jako nauczyciel podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Columbia. Ukończył je w 1884 roku z pierwszą lokatą i zdał egzamin adwokacki z wynikiem uważanym za rekordowy.

Przez następne dwadzieścia lat był prawnikiem w Nowym Jorku, specjalistą od umów i spraw handlowych, z przerwą na lata 1891–1893, gdy wykładał prawo na Uniwersytecie Cornella. W 1888 roku poślubił Antoinette Carter, córkę wspólnika kancelarii, w której pracował. Mieli syna i trzy córki. Przez całe życie pozostał gorliwym baptystą.

Śledztwa i gubernatorstwo

Sławę przyniosły mu w 1905 roku dwa śledztwa prowadzone na zlecenie legislatury stanu Nowy Jork. Pierwsze ujawniło nadużycia nowojorskich spółek gazowych i doprowadziło do obniżenia cen gazu oraz powołania komisji nadzorującej przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. Drugie, w ramach tak zwanej komisji Armstronga, obnażyło praktyki największych towarzystw ubezpieczeń na życie: pieniądze klientów płynące do polityków i lobbystów, ogromne pensje prezesów i konflikty interesów. Większość kierownictwa trzech największych firm ubezpieczeniowych w kraju straciła stanowiska, a stan uchwalił ustawy, które zmieniły cały rynek.

W 1906 roku prezydent Theodore Roosevelt poparł Hughesa jako republikańskiego kandydata na gubernatora przeciwko magnatowi prasowemu Williamowi Randolphowi Hearstowi. Hughes wygrał i w 1908 roku został wybrany ponownie. Rządził od 1 stycznia 1907 do października 1910 roku. Był reformatorem: rozszerzył służbę cywilną, wzmocnił nadzór nad przedsiębiorstwami użyteczności publicznej, ograniczył datki firm na kampanie wyborcze, wprowadził ochronę pracy dzieci i pierwszą w Stanach Zjednoczonych ustawę o odszkodowaniach dla robotników poszkodowanych w wypadkach przy pracy. Partyjnym działaczom nie podobało się, że nie rozdawał posad według zasług dla partii.

Sędzia i kandydat na prezydenta

W 1910 roku prezydent William Howard Taft mianował go sędzią Sądu Najwyższego. Hughes zasiadał w nim od października 1910 roku i często głosował razem z Oliverem Wendellem Holmesem za prawem stanów i państwa federalnego do regulowania gospodarki i warunków pracy. Pisał też ważne wyroki przeciwko dyskryminacji czarnoskórych Amerykanów.

W 1916 roku republikanie, wciąż podzieleni po rozłamie z 1912 roku między Taftem a Rooseveltem, szukali kandydata, który ich zjednoczy. Wybrali Hughesa. Jako jedyny w dziejach urzędujący sędzia Sądu Najwyższego przyjął nominację wielkiej partii i złożył urząd. Uchodził za faworyta, ale prowadził kampanię bez polotu, a Wilson zyskał na tym, że „trzymał Amerykę z dala od wojny”. Rozstrzygnęła Kalifornia, gdzie Hughes popełnił błąd, opierając kampanię na konserwatywnych działaczach i nie zjednując sobie postępowego gubernatora Hirama Johnsona. Przegrał w niej niespełna czterema tysiącami głosów, a z nią całe wybory, w kolegium elektorskim stosunkiem 254 do 277.

Wrócił do adwokatury. W 1917 roku poparł przystąpienie Stanów Zjednoczonych do wojny i pobór. Po wojnie bronił pięciu socjalistów, którym legislatura stanu Nowy Jork odebrała mandaty z powodu poglądów. W sporze o traktat wersalski i Ligę Narodów opowiadał się za przystąpieniem do Ligi z zastrzeżeniami chroniącymi prawa Kongresu. W 1920 roku po śmierci córki Helen nie chciał kandydować na prezydenta.

Sekretarz stanu

Republikanin Warren Harding, który wygrał wybory w 1920 roku, powołał Hughesa na sekretarza stanu. Hughes objął urząd w marcu 1921 roku i sprawował go do marca 1925 roku, także po śmierci Hardinga w 1923 roku, za prezydentury Calvina Coolidge’a. Harding dał mu dużą swobodę, ale w jednej sprawie zdania nie zmienił: Stany Zjednoczone nie miały wstąpić do Ligi Narodów. Hughes pogodził się z tym i doprowadził do zawarcia odrębnych traktatów pokojowych z Niemcami i Austrią, a potem z Węgrami, które w 1921 roku formalnie zakończyły dla Ameryki pierwszą wojnę światową.

Największym jego dziełem była konferencja waszyngtońska. Zwołał ją latem 1921 roku, by zatrzymać wyścig zbrojeń morskich, który zagrażał Ameryce, Wielkiej Brytanii i Japonii, i rozwiązać spory na Dalekim Wschodzie. 12 listopada 1921 roku, na pierwszym posiedzeniu, zaskoczył świat konkretnym planem: dziesięcioletnią przerwą w budowie okrętów liniowych i złomowaniem kilkudziesięciu pancerników, istniejących i budowanych, z wymienieniem ich nazw. Jego słowa, że jedyną drogą do rozbrojenia jest rozbrojenie, obiegły prasę całego świata. Pod jego przewodnictwem zawarto traktat czterech mocarstw, który zakończył sojusz brytyjsko-japoński, traktat dziewięciu państw gwarantujący integralność Chin i przede wszystkim traktat waszyngtoński, podpisany 6 lutego 1922 roku, który ustalił proporcje flot liniowych Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Japonii, Francji i Włoch. Hughes pośredniczył też w układzie, na mocy którego Japonia zwróciła Chinom dzierżawę w prowincji Szantung.

W sprawach europejskich szukał sposobu, by rozwiązać węzeł reparacji i długów wojennych bez wciągania Ameryki w zobowiązania polityczne. 29 grudnia 1922 roku w przemówieniu w New Haven zaproponował, by wysokość niemieckich reparacji ustalili niezależni eksperci finansowi, także amerykańscy. Rząd francuski nie skorzystał wtedy z tej propozycji i w styczniu 1923 roku zajął Zagłębie Ruhry. Gdy kryzys pogrążył Niemcy w hiperinflacji, pomysł Hughesa wrócił. Komisja ekspertów, której przewodniczył Amerykanin Charles Dawes, przygotowała plan Dawesa, przyjęty w Londynie w sierpniu 1924 roku. Hughes, przebywający wtedy w Europie, nieoficjalnie zachęcał rządy do jego przyjęcia.

Hughes konsekwentnie odmawiał uznania Związku Radzieckiego. Uważał, że rząd, który nie uznaje długów poprzedników, konfiskuje własność obcokrajowców i wspiera rewolucję w innych krajach, nie spełnia warunków uznania. Tę politykę zmienił dopiero Roosevelt w 1933 roku. W Ameryce Łacińskiej Hughes przygotował wycofanie wojsk amerykańskich z Dominikany i ograniczył interwencje, choć nie zrezygnował z prawa do nich.

Porażkę poniósł w sprawie japońskiej. W 1924 roku Kongres przygotowywał ustawę imigracyjną, która całkowicie zamykała Stany Zjednoczone dla imigrantów z Japonii. Hughes sprzeciwiał się temu, przewidując, że Japończycy odbiorą ustawę jako zniewagę. Za jego wiedzą ambasador Japonii Masanao Hanihara wystosował list, w którym ostrzegał przed „poważnymi konsekwencjami” takiego kroku. Senator Henry Cabot Lodge przedstawił te słowa jako zawoalowaną groźbę, a Senat przegłosował wykluczenie Japończyków przytłaczającą większością. Ustawa podpisana w maju 1924 roku wywołała w Japonii falę oburzenia. Po odrzuceniu w 1919 roku japońskiej poprawki o równości ras był to kolejny cios dla zwolenników współpracy z Zachodem.

Między adwokaturą a Hagą

W marcu 1925 roku Hughes odszedł z rządu, a jego następcą został Frank Kellogg. Wrócił do adwokatury i stał się jednym z najlepiej opłacanych prawników w kraju. Przewodniczył Amerykańskiemu Stowarzyszeniu Prawników i współtworzył stowarzyszenie na rzecz porozumienia chrześcijan i Żydów. W 1928 roku przewodniczył delegacji amerykańskiej na konferencji panamerykańskiej w Hawanie, gdzie bronił prawa Stanów Zjednoczonych do interwencji w krajach regionu w obronie życia i mienia obywateli. W tym samym roku poparł kandydaturę Herberta Hoovera na prezydenta, a we wrześniu 1928 roku został wybrany sędzią Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze, sądu działającego przy Lidze Narodów, choć Stany Zjednoczone do niego nie przystąpiły. Hoover proponował mu ponownie stanowisko sekretarza stanu, ale Hughes odmówił.

Prezes Sądu Najwyższego

3 lutego 1930 roku Hoover powołał go na prezesa Sądu Najwyższego po ciężko chorym Tafcie. Postępowi senatorzy zarzucali mu, że jako adwokat wielkich korporacji będzie ich sędzią, i po ostrym sporze Senat zatwierdził go 13 lutego stosunkiem głosów 52 do 26. Hughes zrezygnował z funkcji sędziego w Hadze. Sąd pod jego przewodnictwem był podzielony między czterech konserwatystów a trzech liberałów, a Hughes i sędzia Owen Roberts często przechylali szalę. W 1931 roku napisał wyrok, który zakazał stanom cenzury prewencyjnej prasy.

W latach wielkiego kryzysu sąd stał się areną walki o Nowy Ład prezydenta Franklina Delano Roosevelta, którego Hughes zaprzysiężał na kolejne kadencje w 1933, 1937 i 1941 roku. W latach 1935–1936 sąd uchylił kilka najważniejszych ustaw Nowego Ładu. Na początku 1937 roku Roosevelt zaproponował powiększenie sądu o nowych sędziów, co pozwoliłoby mu zdobyć w nim większość. Hughes, broniąc niezależności sądu, wystosował do senatora Burtona Wheelera list, odczytany w komisji Senatu, w którym wykazywał, że sąd nie ma zaległości, a więc nie potrzebuje dodatkowych sędziów. Jednocześnie sąd zaczął utrzymywać w mocy ustawy socjalne i gospodarcze, w tym ustawę o płacy minimalnej stanu Waszyngton i ustawę o stosunkach pracy. Plan Roosevelta upadł w Senacie, ale orzecznictwo, które blokowało regulację gospodarki, przeszło do historii.

1 lipca 1941 roku, w wieku 79 lat, Hughes przeszedł w stan spoczynku, rekomendując na swojego następcę sędziego Harlana Fiske’a Stone’a. W czasie wojny nie wrócił do życia publicznego. Na prośbę sekretarza stanu Cordella Hulla zapoznał się z projektem Karty Narodów Zjednoczonych. W grudniu 1945 roku zmarła jego żona. Charles Evans Hughes zmarł 27 sierpnia 1948 roku w Osterville w stanie Massachusetts, w wieku 86 lat. Pochowano go na cmentarzu Woodlawn w Nowym Jorku.

Znaczenie

Hughes należał do pokolenia amerykańskich polityków, które po odrzuceniu traktatu wersalskiego próbowało budować pokój bez zobowiązań, jakie niosła Liga Narodów: przez układy rozbrojeniowe, arbitraż i pomoc finansową. Konferencja waszyngtońska była szczytem tej polityki. Na dziesięć lat zatrzymała wyścig zbrojeń morskich i uchodzi za pierwszy udany układ o kontroli zbrojeń w dziejach. Jej słabości były jednak widoczne już wtedy. Traktaty nie przewidywały sankcji, a ich trwałość zależała od tego, czy Japonia uzna, że ład na Pacyfiku jej się opłaca. Proporcja 5:5:3 i zakaz budowy baz dały japońskiej flocie przewagę na zachodnim Pacyfiku, a w japońskiej marynarce rozbudziły poczucie krzywdy. Ustawa imigracyjna z 1924 roku, której Hughes nie zdołał powstrzymać, utwierdziła Japończyków w przekonaniu, że Ameryka nie traktuje ich jak równych.

Gdy w 1931 roku Japonia zajęła Mandżurię, a w 1934 roku wypowiedziała traktat waszyngtoński, budowla Hughesa runęła. W grudniu 1941 roku, kilka miesięcy po jego odejściu z Sądu Najwyższego, Japonia zaatakowała Pearl Harbor, a filipińskie i guamskie bazy, których traktat nie pozwalał umocnić, padły w ciągu kilku tygodni. Historycy wciąż spierają się, czy jego dzieło odsunęło wojnę na Pacyfiku o dekadę, czy przygotowało dla niej grunt. Nie ulega jednak wątpliwości, że Hughes był jednym z niewielu mężów stanu lat dwudziestych, którzy potrafili przekuć powszechne pragnienie pokoju w konkretne, wykonane zobowiązania.