Lotniskowce Halseya nad Tokio

Rankiem 10 lipca 1945 roku nad równiną Kantō, wokół Tokio, pojawiły się fale amerykańskich samolotów pokładowych. Wystartowały z lotniskowców Task Force 38 – głównej siły uderzeniowej 3 Floty admirała Williama Halseya, dowodzonej bezpośrednio przez wiceadmirała Johna S. McCaina. Według amerykańskich danych tego dnia nad Japonię skierowano ponad tysiąc samolotów, które atakowały lotniska w rejonie stolicy. Lotnicy zgłosili zniszczenie około 340 japońskich maszyn na ziemi i dwóch w powietrzu – liczby te pochodzą z meldunków bojowych i, jak zwykle w takich przypadkach, były zapewne zawyżone. Najbardziej uderzające było co innego: Japończycy w ogóle nie poderwali myśliwców do obrony.

Zdanie z chronologii wojny, że 10 lipca samoloty Task Force 38 „po raz pierwszy” uczestniczą w atakach na Tokio, wymaga uściślenia. Te same szybkie lotniskowce, występujące wtedy jako Task Force 58 pod dowództwem admirała Raymonda Spruance’a i wiceadmirała Marca Mitschera, atakowały region Tokio już 16–17 lutego i ponownie 25 lutego 1945 roku. Nowością 10 lipca było to, że flota pod numerem 38, z Halseyem i McCainem, po raz pierwszy uderzyła na lotniska wokół stolicy – i że był to początek jej ostatniej, nieprzerwanej kampanii przeciwko Wyspom Japońskim.

Jedna flota, dwa numery

Od 1944 roku amerykańska marynarka stosowała na Pacyfiku nietypowe rozwiązanie: te same okręty służyły na zmianę pod dwoma sztabami. Gdy flotą dowodził Spruance, nosiła ona nazwę 5 Floty, a jej zespół lotniskowców – Task Force 58; gdy dowództwo przejmował Halsey, flota stawała się 3 Flotą, a zespół – Task Force 38. Sztab, który akurat nie prowadził operacji, planował w tym czasie następną. Dzięki temu okręty mogły działać niemal bez przerwy, a Japończycy przez pewien czas sądzili, że mają przeciwko sobie dwie odrębne floty.

27 maja 1945 roku, w trakcie bitwy o Okinawę, Halsey zmienił Spruance’a, a wkrótce potem McCain – Mitschera. Pierwsze tygodnie nowego dowództwa nie były szczęśliwe: na początku czerwca lotniskowce atakowały lotniska kamikaze na Kiusiu, a w nocy z 4 na 5 czerwca flota po raz drugi w ciągu pół roku wpadła w środek tajfunu „Connie”, co skończyło się sądem śledczym i krytyką obu admirałów. 10 czerwca Task Force 38 odpłynął do zatoki pod Leyte na Filipinach, gdzie okręty przeszły remonty, a załogi odpoczęły.

1 lipca flota wyszła z Leyte ku Japonii. Task Force 38 liczył wówczas dziewięć dużych i sześć lekkich lotniskowców z blisko tysiącem samolotów, osłanianych przez pancerniki, krążowniki i niszczyciele. Halsey płynął na pancerniku „Missouri”. Jego zadaniem było niszczenie japońskiego lotnictwa, resztek floty, żeglugi i przemysłu przed planowaną inwazją na Wyspy Japońskie (operacja Downfall), której pierwszy etap – lądowanie na Kiusiu – wyznaczono na listopad 1945 roku.

Puste niebo nad Kantō

Uderzenie 10 lipca miało przede wszystkim zniszczyć samoloty zgromadzone na lotniskach regionu Tokio. Amerykańscy lotnicy nie spotkali jednak w powietrzu przeciwnika. Nie wynikało to z braku maszyn – Japonia miała ich jeszcze kilka tysięcy, w tym wiele szkolnych przystosowanych do ataków samobójczych – lecz z decyzji dowództwa. W ramach planu „Ketsu-gō”, obrony macierzystych wysp, Cesarska Kwatera Główna postanowiła oszczędzać samoloty i paliwo na moment, gdy flota inwazyjna zbliży się do brzegów. Wtedy masowe ataki kamikaze miały zatopić jak najwięcej transportowców z wojskiem. Do tego czasu lotnictwo ukrywano, rozpraszano po małych lądowiskach i maskowano, godząc się na straty na ziemi.

Dla Amerykanów taka postawa była zarazem korzystna i niepokojąca. Flota mogła działać tuż u wybrzeży Japonii niemal bezkarnie, ale nie udawało się wciągnąć japońskiego lotnictwa do walki i zniszczyć go przed inwazją. Zdjęcia lotnicze z 10 lipca przyniosły też ważne odkrycie: w bazie Yokosuka stał pancernik „Nagato”, dawny okręt flagowy admirała Isoroku Yamamoto z czasów ataku na Pearl Harbor. Halsey uznał jego zniszczenie za sprawę prestiżu.

Hokkaido i północne Honsiu

Po uderzeniu na Tokio flota popłynęła na północ i 14–15 lipca zaatakowała Hokkaido oraz północną część Honsiu – obszary poza zasięgiem bombowców B-29 z Marianów, dotąd praktycznie nietknięte przez wojnę. Głównym celem stały się promy kolejowe kursujące przez cieśninę Tsugaru między Aomori a Hakodate, którymi z Hokkaido przewożono węgiel dla fabryk Honsiu. Według powojennych opracowań samoloty zatopiły osiem z dwunastu promów i uszkodziły pozostałe, a także zniszczyły kilkadziesiąt małych żaglowców węglowych. Przewozy węgla spadły według tych samych danych o około 80 procent; niektórzy historycy uznają tę akcję za najskuteczniejsze strategiczne uderzenie lotnicze wojny na Pacyfiku. Bombardowano także miasta Hokkaido – według japońskich szacunków 14 i 15 lipca zginęło tam około 2900 osób.

Równocześnie Halsey po raz pierwszy wysłał przeciwko japońskim miastom pancerniki. 14 lipca zespół kontradmirała Johna Shafrotha z pancernikami „South Dakota”, „Indiana” i „Massachusetts” ostrzelał zakłady hutnicze w Kamaishi. Według źródeł amerykańskich i japońskich zginęło 424 cywilów, a także pięciu alianckich jeńców pracujących w hucie. Następnego dnia, 15 lipca, pancerniki „Iowa”, „Missouri” i „Wisconsin” kontradmirała Oscara Badgera ostrzelały huty w Muroranie na Hokkaido. Halsey, obecny na „Missouri”, wspominał później, że godziny spędzone w zasięgu wzroku z brzegu należały do najdłuższych w jego życiu – a brak jakiejkolwiek reakcji japońskiego lotnictwa utwierdził go w przekonaniu, że przeciwnik oszczędza samoloty na inwazję.

Brytyjczycy u boku Amerykanów

16 lipca do Task Force 38 dołączył główny zespół Brytyjskiej Floty Pacyfiku, działający jako Task Force 37 pod dowództwem wiceadmirała Bernarda Rawlingsa; całością sił brytyjskich na Pacyfiku kierował admirał Bruce Fraser. 17 lipca lotniskowce obu flot po raz pierwszy wspólnie zaatakowały cele na północ od Tokio, choć zła pogoda ograniczyła skalę nalotów. W nocy z 17 na 18 lipca pancerniki amerykańskie wraz z brytyjskim „King George V” ostrzelały zakłady przemysłowe w rejonie Hitachi. 18 lipca samoloty z lotniskowców zaatakowały Yokosukę i ciężko uszkodziły „Nagato”, który jednak pozostał na powierzchni.

Do ostatniego dnia wojny

Kampania rozpoczęta 10 lipca trwała, z przerwami na uzupełnianie paliwa i omijanie tajfunów, aż do kapitulacji Japonii. W ostatnich dniach lipca lotniskowce zaatakowały bazę w Kure i porty Morza Wewnętrznego, gdzie stały ostatnie duże okręty Cesarskiej Marynarki Wojennej, a potem Maizuru. W sierpniu uderzały na lotniska północnego Honsiu i ponownie na region Tokio. Jeszcze rano 15 sierpnia pierwsza fala samolotów zaatakowała cele wokół stolicy; drugą zawrócono, gdy nadeszła wiadomość, że Japonia przyjęła warunki kapitulacji.

Znaczenie

Uderzenie 10 lipca 1945 roku nie było pierwszym atakiem lotnictwa pokładowego na Tokio, ale otworzyło ostatni rozdział wojny morskiej na Pacyfiku. Przez pięć tygodni amerykańskie i brytyjskie lotniskowce działały u samych wybrzeży Japonii, a pancerniki ostrzeliwały jej miasta, nie napotykając niemal żadnego oporu w powietrzu. Pokazało to zarówno skalę przewagi aliantów, jak i strategię japońskiego dowództwa, które zamiast bronić nieba nad krajem gromadziło samoloty i paliwo na decydującą bitwę z flotą inwazyjną. Do tej bitwy nie doszło – ofensywa lotniskowców, naloty B-29 i blokada morska złożyły się na sytuację, w której los Japonii rozstrzygnął się w sierpniu 1945 roku bez lądowania na Kiusiu.