Wodowanie pancernika New Jersey

7 grudnia 1942 roku, dokładnie rok po japońskim ataku na Pearl Harbor, w stoczni marynarki wojennej w Filadelfii (Philadelphia Naval Shipyard) spłynął na wodę kadłub pancernika USS „New Jersey”. Matką chrzestną okrętu była Carolyn Edison, żona gubernatora stanu New Jersey Charlesa Edisona, syna wynalazcy, który w latach 1937–1940 był zastępcą sekretarza, a następnie sekretarzem marynarki wojennej i popierał budowę nowych pancerników. Data uroczystości nie była przypadkowa. Rocznica klęski, w której Japończycy zatopili lub uszkodzili wszystkie osiem pancerników Floty Pacyfiku stojących w bazie, stała się okazją do pokazania, że amerykański przemysł odbudowuje flotę szybciej, niż ktokolwiek się spodziewał.

„New Jersey” bywa nazywany największym pancernikiem Ameryki. Wymaga to uściślenia. Był to drugi z czterech ukończonych okrętów typu Iowa – największych pancerników, jakie kiedykolwiek zbudowały Stany Zjednoczone – ale nie pierwszy z nich i nie większy od pozostałych. Okręt wiodący, USS „Iowa”, zwodowano w stoczni nowojorskiej już 27 sierpnia 1942 roku, a wszystkie cztery jednostki miały praktycznie te same wymiary. Nie były też największymi pancernikami świata: japońskie pancerniki typu Yamato były cięższe o kilkanaście tysięcy ton i miały większe działa, choć Amerykanie dowiedzieli się o tym dopiero po wojnie.

Szybkie pancerniki

Typ Iowa projektowano od 1938 roku, gdy traktatowe limity tonażu przestawały obowiązywać. Japonia odmówiła przestrzegania ograniczeń, a mocarstwa podniosły dopuszczalną wyporność pancernika z 35 do 45 tys. ton. Amerykanie chcieli okrętów szybkich, zdolnych dogonić japońskie okręty liniowe typu Kongō, zmodernizowane do prędkości około 30 węzłów, i towarzyszyć zespołom lotniskowców. Dotychczasowe amerykańskie pancerniki osiągały 21 węzłów, nowsze typy North Carolina i South Dakota – 27–28 węzłów. Budowę dwóch pierwszych okrętów sfinansowano z ustawy o rozbudowie floty z maja 1938 roku, przeforsowanej przez kongresmena Carla Vinsona. Stępkę pod „Iowę” położono w czerwcu, a pod „New Jersey” 16 września 1940 roku.

Okręty miały 270 m długości i 33 m szerokości – tyle, ile pozwalały śluzy Kanału Panamskiego, przez który musiały przechodzić między oceanami. Ich wyporność standardowa wynosiła w projekcie około 45 tys. ton, a po wojennych zmianach, z pełnym zapasem paliwa i amunicji, ponad 57 tys. ton. Turbiny parowe o mocy 212 tys. KM pozwalały rozwinąć ponad 32 węzły, co czyniło je najszybszymi pancernikami świata. Uzbrojenie główne stanowiło dziewięć dział kalibru 406 mm (16 cali) w trzech potrójnych wieżach, strzelających pociskami przeciwpancernymi o masie 1225 kg na odległość ponad 38 km. Dwadzieścia dział uniwersalnych kalibru 127 mm i dziesiątki działek przeciwlotniczych Bofors i Oerlikon czyniły z nich potężne platformy obrony przeciwlotniczej. Załoga liczyła w czasie wojny ponad 2500 ludzi, a koszt jednego okrętu szacowano na około 100 milionów dolarów.

Flota dwóch oceanów

Dwa kolejne okręty tego typu, „Missouri” i „Wisconsin”, zamówiono w czerwcu 1940 roku, gdy Francja upadała pod niemieckim ciosem. Kilka tygodni później, 19 lipca 1940 roku, Roosevelt podpisał ustawę o flocie dwóch oceanów (Two-Ocean Navy Act), zwiększającą tonaż amerykańskiej floty o około 70 procent. Przewidywała ona budowę kilkuset okrętów, w tym kilkunastu lotniskowców i siedmiu pancerników: dwóch kolejnych typu Iowa („Illinois” i „Kentucky”) i pięciu jeszcze większych okrętów typu Montana. Stany Zjednoczone, wciąż neutralne, przygotowywały się na wojnę jednocześnie na Atlantyku i na Pacyfiku, bez oparcia o flotę brytyjską czy francuską.

Kiedy nadeszła wojna, priorytety szybko się zmieniły. Pearl Harbor pokazał, jak bezbronne są pancerniki wobec lotnictwa, a bitwa pod Midway w czerwcu 1942 roku rozstrzygnęła się bez jednego wystrzału z dział okrętowych – wyłącznie samolotami startującymi z lotniskowców. Stocznie dostały polecenie budowania przede wszystkim lotniskowców, niszczycieli, eskortowców i statków handlowych. Budowę pancerników typu Montana wstrzymano jeszcze w 1942 roku, a w 1943 roku je anulowano. „Illinois” i „Kentucky” nigdy nie ukończono. „New Jersey” i jego siostry miały jednak szczęście: były już tak zaawansowane, że opłacało się je skończyć. Wodowanie w rocznicę Pearl Harbor było więc w pewnym sensie pożegnaniem epoki – jednym z ostatnich wodowań pancernika w historii US Navy. Po „New Jersey” zeszły na wodę już tylko „Wisconsin” (również 7 grudnia, rok później) i „Missouri” (w styczniu 1944 roku).

W 1942 roku amerykański przemysł stoczniowy rozpędzał się do tempa, jakiego świat nie widział. W tym samym roku zwodowano pierwsze lotniskowce typu Essex i dziesiątki niszczycieli, a stocznie handlowe oddawały statki typu Liberty w ciągu kilku tygodni od położenia stępki. Uroczystość w Filadelfii była częścią tej samej opowieści, którą Roosevelt snuł od początku roku: przewaga materialna Stanów Zjednoczonych miała przesądzić o zwycięstwie.

Okręt flagowy

„New Jersey” wszedł do służby 23 maja 1943 roku pod dowództwem komandora Carla Holdena i po szkoleniu na Atlantyku i Karaibach przeszedł na Pacyfik. Nie walczył w bitwie pancerników, do której go projektowano. Służył przede wszystkim jako osłona przeciwlotnicza szybkich zespołów lotniskowców i okręt ostrzeliwujący wybrzeża. W lutym 1944 roku admirał Raymond Spruance, dowódca 5 Floty, uczynił go swoim okrętem flagowym w czasie rajdu na japońską bazę Truk (operacja Hailstone), podczas którego „New Jersey” i „Iowa” wzięły udział w zatopieniu krążownika szkolnego „Katori” i niszczyciela. Od sierpnia 1944 do stycznia 1945 roku na jego pokładzie powiewała flaga admirała Williama Halseya, dowódcy 3 Floty, w tym w czasie bitwy w zatoce Leyte. W sierpniu 1945 roku znów był okrętem flagowym Spruance’a.

Znaczenie

Typ Iowa okazał się najtrwalszym okrętem liniowym w dziejach. „New Jersey” walczył jeszcze w wojnie koreańskiej, w 1968–1969 roku jako jedyny pancernik ostrzeliwał wybrzeże Wietnamu, a w latach 1983–1984, po ponownym przywróceniu do służby i modernizacji z wyrzutniami pocisków manewrujących, ostrzeliwał pozycje w Libanie w czasie wojny domowej. Wycofano go ostatecznie w 1991 roku, a od 2001 roku jest okrętem-muzeum w Camden, naprzeciw Filadelfii, gdzie go zwodowano. Za udział w czterech wojnach otrzymał 19 gwiazd bojowych i kampanijnych i uchodzi za najbardziej odznaczony amerykański pancernik.

W grudniu 1942 roku wszystko to było jeszcze przyszłością. Wodowanie w rocznicę Pearl Harbor było przede wszystkim symbolem: rok po klęsce, która miała sparaliżować amerykańską flotę, Stany Zjednoczone spuszczały na wodę okręty większe i szybsze od tych, które straciły, a w tym samym czasie ich lotniskowce i okręty pod Guadalcanalem walczyły już z Japończykami jak równy z równym.