XXII Korpus w Europie

Chronologie wojny odnotowują pod 30 listopada 1944 roku „przybycie na europejski teatr działań” amerykańskiego XXII Korpusu. Tak jak w przypadku XXIII Korpusu, który według tych samych chronologii przybył w październiku, chodziło nie o wojsko gotowe do walki, lecz o sztab: kilkuset oficerów i żołnierzy z kompanią dowodzenia, łącznością i służbami, przygotowanych do kierowania w polu kilkoma dywizjami. Datę trzeba też traktować ostrożnie. Według historii amerykańskiej 15 Armii sztab XXII Korpusu przebywał już w połowie listopada w Wielkiej Brytanii, w majątku Doddington Hall w hrabstwie Cheshire, gdzie zakwaterowano przybyłą 10 listopada przednią grupę sztabu 15 Armii. Dostępne opracowania nie podają jednej pewnej daty wejścia korpusu w skład wojsk europejskiego teatru działań; 30 listopada może oznaczać formalny przydział, a nie dzień zejścia na ląd.

Korpus był jednym z ostatnich dowództw wysłanych do Europy w wielkim przerzucie, który na przełomie 1944 i 1945 roku dał armii amerykańskiej na zachodzie dwie grupy armii, pięć armii polowych i kilkanaście korpusów. Do walki wszedł dopiero wiosną 1945 roku, a najdłużej zapisał się w historii jako dowództwo okupacyjne – najpierw w Nadrenii, potem w zachodnich Czechach.

Korpus bez wojny

XXII Korpus utworzono rozkazem z 9 stycznia 1944 roku, a aktywowano 15 stycznia tegoż roku w Fort Campbell w stanie Kentucky. Pierwszym dowódcą był gen. mjr Henry Terrell Jr., Teksańczyk z San Antonio, który od 1942 roku formował i szkolił 90 Dywizję Piechoty, a w styczniu 1944 roku, gdy dywizja szykowała się do wyjazdu do Anglii i lądowania w Normandii, przeszedł do nowego korpusu. Przez większą część 1944 roku sztab korpusu ćwiczył w Stanach Zjednoczonych kierowanie dywizjami w manewrach i grach sztabowych, tak jak wiele innych dowództw tworzonych z myślą o ostatniej fazie wojny.

Terrell nie poprowadził korpusu na wojnę. W listopadzie 1944 roku skierowano go do kierowania ośrodkiem szkolenia uzupełnień piechoty, którym dowodził do końca wojny. To przeniesienie dobrze oddaje sytuację armii amerykańskiej jesienią 1944 roku: dowództw – sztabów korpusów i armii – było już wystarczająco, brakowało natomiast wyszkolonych piechurów, którymi trzeba było zapełniać przerzedzone w walkach dywizje. Nowy stały dowódca objął XXII Korpus dopiero 14 stycznia 1945 roku (inne zestawienia podają 23 stycznia) – został nim gen. mjr Ernest N. Harmon.

Harmon należał do najbardziej doświadczonych amerykańskich dowódców wojsk pancernych. W Afryce Północnej dowodził 2 Dywizją Pancerną, a po klęsce na przełęczy Kasserine odbudował zdemoralizowaną 1 Dywizję Pancerną, którą prowadził potem w Tunezji i we Włoszech, m.in. pod Anzio. We wrześniu 1944 roku wrócił do 2 Dywizji Pancernej, a w grudniu jego czołgi zatrzymały pod Celles w Ardenach niemiecką 2 Dywizję Pancerną, która podeszła najbliżej Mozy. Do XXII Korpusu przyszedł więc z opinią twardego i skutecznego, choć szorstkiego dowódcy.

W składzie 15 Armii

Losy XXII Korpusu splotły się z losami 15 Armii – ostatniej amerykańskiej armii polowej wysłanej do Europy Północno-Zachodniej. Jej sztab, aktywowany w sierpniu 1944 roku w Teksasie, przypłynął do Szkocji na liniowcu „Aquitania” 22 listopada, 24 listopada zaczął pracę w Doddington Hall, a 25 listopada został podporządkowany 12 Grupie Armii gen. Omara Bradleya. XXII Korpus, stacjonujący w tym samym majątku, od początku był przewidziany jako jedno z jej dowództw; formalnie wszedł w jej skład 21 stycznia 1945 roku, razem z XXIII Korpusem. W tym czasie 15 Armią dowodził już gen. Leonard Gerow, wcześniej dowódca V Korpusu.

Naczelne dowództwo Dwighta Eisenhowera przeznaczyło 15 Armii role pomocnicze. Miała przyjmować, szkolić i wyposażać nowo przybyłe dywizje, odtwarzać jednostki wykrwawione w walkach, organizować tyły i pilnować odcinków frontu, z których inne armie zabierały siły do natarcia. Od 15 marca 1945 roku podlegały jej też wojska oblegające niemieckie garnizony, które od lata 1944 roku trzymały się w portach francuskiego wybrzeża atlantyckiego, przede wszystkim w Lorient i Saint-Nazaire. Pilnowała ich amerykańska 66 Dywizja Piechoty razem z oddziałami francuskimi. Garnizony te złożyły broń dopiero w dniach kapitulacji Niemiec, w maju 1945 roku.

XXII Korpus dostał zadanie bardziej bojowe. Wiosną 1945 roku objął odcinek na zachodnim brzegu Renu, a w kwietniu, w czasie bitwy o Zagłębie Ruhry, jego dywizje – m.in. 82 Dywizja Powietrznodesantowa, 94 i 95 Dywizja Piechoty – trzymały zachodnią stronę okrążenia i naciskały na kocioł zza Renu, gdy 9 i 1 Armia zaciskały go od północy i południa. W Zagłębiu Ruhry do niewoli trafiło według amerykańskich zestawień ponad 300 tys. żołnierzy niemieckich.

Korpus okupacyjny

Po zakończeniu walk XXII Korpus przeszedł do zadań okupacyjnych w Nadrenii, w strefie 15 Armii, którą latem 1945 roku przekazano Brytyjczykom i Francuzom. W połowie czerwca 1945 roku zastąpił V Korpus w zachodnich Czechach, zajętych w maju przez wojska 3 Armii, w tym w rejonie Pilzna. Pozostał tam do wycofania wojsk amerykańskich i radzieckich z Czechosłowacji na początku grudnia 1945 roku. Harmon dowodził korpusem do końca; XXII Korpus rozwiązano 20 stycznia 1946 roku w Niemczech. Harmon został potem pierwszym dowódcą amerykańskiej żandarmerii okupacyjnej (U.S. Constabulary) w Niemczech.

Miejsce w wojnie

XXII Korpus był jednym z dowództw, które Stany Zjednoczone przygotowały na długą wojnę, a które weszły do Europy w jej ostatnich miesiącach. Razem z korpusami, które przybyły we wrześniu i w październiku, świadczył o skali amerykańskiego wysiłku: pod koniec 1944 roku Stany Zjednoczone wystawiały na zachodzie więcej dywizji niż Wielka Brytania i Kanada razem, a ich przewaga z miesiąca na miesiąc rosła. Do utrzymania tej armii potrzebne były porty – stąd waga otwarcia Antwerpii dwa dni wcześniej – i uzupełnienia, o które było coraz trudniej.

Historia korpusu pokazuje też, że w ostatniej fazie wojny dowództwa wyższego szczebla częściej organizowały, szkoliły i pilnowały, niż prowadziły wielkie bitwy. Dwa tygodnie po jego przybyciu Niemcy uderzyli w Ardenach, a wiele nowo przybyłych jednostek trafiło do walki szybciej i w gorszych warunkach, niż przewidywano. Sztab XXII Korpusu zdążył jeszcze wziąć udział w okrążeniu Zagłębia Ruhry, ale jego najważniejszym zadaniem okazało się administrowanie zajętymi obszarami Niemiec i Czech w pierwszych miesiącach pokoju.