XXIII Korpus w Europie

Chronologie wojny odnotowują pod 12 października 1944 roku „przybycie na europejski teatr działań” amerykańskiego XXIII Korpusu. Było to wydarzenie skromne: za ocean nie przypłynęły dywizje, lecz sztab korpusu – kilkuset oficerów i żołnierzy z jednostkami łączności i służb, przygotowanych do kierowania w polu kilkoma dywizjami. Tak jak przy korpusach, które przybyły we wrześniu, słowo „przybył” trzeba traktować ostrożnie. W amerykańskich wykazach oznaczało ono raz wypłynięcie z portu w Stanach, raz zejście na ląd w Wielkiej Brytanii, a raz przydział do teatru działań, a dostępne opracowania nie podają dla XXIII Korpusu jednej pewnej daty. Pewne jest tyle, że jesienią 1944 roku sztab znalazł się w Wielkiej Brytanii, a na kontynencie zaczął działać dopiero w styczniu 1945 roku.

Przybycie XXIII Korpusu było jednym z ostatnich ogniw w łańcuchu przerzutów, dzięki którym armia amerykańska w Europie rozrosła się na przełomie 1944 i 1945 roku do dwóch grup armii, pięciu armii polowych i kilkunastu korpusów. Jednocześnie ta sama armia zaczęła odczuwać skutki decyzji sprzed półtora roku: brakowało jej nie dowództw, lecz piechurów.

Korpus z Teksasu

XXIII Korpus nosił numer, który w I wojnie światowej nie był używany – amerykańska armia we Francji w latach 1917–1918 utworzyła tylko dziewięć korpusów. Nowy korpus aktywowano 15 stycznia 1944 roku w Camp Bowie, wielkim obozie szkoleniowym pod Brownwood w Teksasie (niektóre zestawienia podają rok 1943, ale wykazy armii wskazują styczeń 1944 roku). Był to jeden z ostatnich korpusów utworzonych przez wojska lądowe w czasie wojny. Przez pierwsze miesiące dowodził nim gen. mjr Louis A. Craig, a od 5 września 1944 roku gen. mjr James I. Muir, wcześniej dowódca 44 Dywizji Piechoty.

Jak inne korpusy utworzone w ostatniej fazie rozbudowy armii, XXIII Korpus przez kilka miesięcy nadzorował w Stanach szkolenie dywizji i jednostek wsparcia, a jego sztab ćwiczył kierowanie walką na manewrach. Gdy w drugiej połowie 1944 roku za ocean płynęły ostatnie dywizje przeznaczone dla Europy, ruszyły za nimi także dowództwa, które miały nimi pokierować.

Armie i korpusy jesieni 1944 roku

Jesienią 1944 roku amerykańskie siły lądowe w Europie przechodziły największą od lądowania w Normandii przebudowę. Wojska gen. Omara Bradleya tworzyły 12 Grupę Armii, a od połowy września na południu działała 6 Grupa Armii gen. Jacoba Deversa, która przyszła z Prowansji. Nad całością stał naczelny dowódca alianckich sił ekspedycyjnych gen. Dwight Eisenhower, który od 1 września osobiście kierował wojskami lądowymi.

Najważniejszą nowością była 9 Armia gen. Williama Simpsona. Rozpoczęła działania 5 września w Bretanii, gdzie jej VIII Korpus zdobywał Brest, potem przejęła na krótko odcinek w Ardenach i Luksemburgu, a 22 października przesunęła się na północ, w okolice Maastricht, między brytyjską 2 Armię a amerykańską 1 Armię. Przejęła tam XIX Korpus, który od początku października nacierał na Linię Zygfryda na północ od Akwizgranu. Bradley wolał, by na styku z Brytyjczykami stała nowa armia, a nie doświadczona 1 Armia, którą zamierzał zachować do głównego uderzenia na Ren.

W drodze była też piąta armia polowa. 15 Armię aktywowano 21 sierpnia 1944 roku w Fort Sam Houston w Teksasie. Jej pierwszym dowódcą był gen. mjr John Lucas, odwołany wcześniej spod Anzio, a od 15 października gen. Lucian Truscott, który – zanim zdążył objąć dowództwo na dobre – został w grudniu skierowany do Włoch na czele 5 Armii. Sztab 15 Armii przypłynął do Szkocji w listopadzie, a na kontynencie zaczął działać na przełomie 1944 i 1945 roku. W styczniu 1945 roku przejął go gen. Leonard Gerow, dotychczasowy dowódca V Korpusu. 15 Armia miała pełnić rolę zaplecza: szkolić i odtwarzać dywizje, pilnować tyłów i zajmować zdobyty teren. Właśnie jej podporządkowano 21 stycznia 1945 roku XXIII Korpus.

Kryzys uzupełnień

Gdy przypływały kolejne dowództwa, armia amerykańska w Europie zmagała się z problemem, którego nowe sztaby nie mogły rozwiązać. Jesienią 1944 roku zaczęło brakować uzupełnień dla piechoty. Planiści w Waszyngtonie zakładali, że straty rozłożą się między rodzaje wojsk podobnie jak w kampaniach w Afryce Północnej i we Włoszech. W Normandii i podczas walk na granicy Niemiec okazało się jednak, że piechota – niewielka część wszystkich żołnierzy w teatrze działań – ponosi zdecydowaną większość strat, według części szacunków ponad trzy czwarte. Do tego doszło wiele przypadków odmrożeń, stopy okopowej i wyczerpania bojowego, które jesienią i zimą wyłączały z walki tylu żołnierzy co ogień nieprzyjaciela.

Był to skutek decyzji szefa sztabu armii gen. George’a Marshalla, który w 1943 roku zatrzymał rozbudowę wojsk lądowych na poziomie około dziewięćdziesięciu dywizji. Wszystkie dywizje trafiały w końcu na front, a nowych nie było skąd wziąć. Dowództwo w Europie zaczęło więc przeszkalać na piechurów żołnierzy jednostek tyłowych, artylerii przeciwlotniczej i lotnictwa, a w Stanach przenoszono do piechoty studentów wojskowego programu kształcenia specjalistów i kandydatów na lotników. Według oficjalnej historii zaopatrzenia armii w Europie w grudniu 1944 roku niedobór strzelców w dywizjach piechoty sięgał kilkudziesięciu tysięcy ludzi. Zimą Eisenhower zgodził się nawet, by do piechoty zgłaszali się na ochotnika żołnierze afroamerykańscy z jednostek tyłowych – po raz pierwszy w tej wojnie walczyli oni w tych samych kompaniach co biali, choć w osobnych plutonach.

Miejsce w wojnie

XXIII Korpus nie wziął udziału w żadnej większej bitwie. Kiedy jego sztab przebywał w Wielkiej Brytanii, Amerykanie toczyli ciężkie walki o Akwizgran i w lesie Hürtgen, a 16 grudnia 1944 roku Niemcy rozpoczęli ofensywę w Ardenach. Od grudnia do lutego korpusem tymczasowo kierował gen. bryg. Jesmond D. Balmer, a w lutym i marcu 1945 roku gen. mjr James Van Fleet, który potem objął III Korpus. Od 17 marca dowodził nim gen. mjr Hugh J. Gaffey, wcześniej dowódca 4 Dywizji Pancernej.

W składzie 15 Armii XXIII Korpus najpierw pomagał odtwarzać jednostki rozbite w Ardenach, a wiosną 1945 roku, gdy armie frontowe przeszły Ren, utrzymywał lewy brzeg rzeki i przejmował zdobyte tereny. Od kwietnia był w istocie dowództwem okupacyjnym: zarządzał wojskowo okręgami wokół Trewiru i Koblencji, a jego stanowisko dowodzenia mieściło się w Idar-Oberstein. 15 Armia w tym czasie pilnowała też okrążonych w Zagłębiu Ruhry wojsk niemieckich. W lipcu 1945 roku zajmowany przez korpus obszar przekazano Francuzom, którzy otrzymali własną strefę okupacyjną. XXIII Korpus rozwiązano w Niemczech 10 lutego 1946 roku.

Historia korpusu dobrze pokazuje miejsce jesiennych przerzutów w wojnie. Dowództwa przybywające do Europy w październiku 1944 roku powstały z myślą o armii, która miała wkroczyć do Niemiec szerokim frontem; zanim się do tego przydały, front zatrzymał się na granicy Rzeszy, a największym problemem stał się brak piechoty, nie sztabów. Amerykanie przezwyciężyli ten kryzys przenoszeniem żołnierzy między rodzajami wojsk. Wiosną 1945 roku w Europie Zachodniej walczyło 61 dywizji amerykańskich, a dowództwa takie jak XXIII Korpus przejęły zadania, których nie przewidywały plany z 1943 roku: administrowanie okupowanymi Niemcami.