Nowe korpusy amerykańskie w Europie i na Pacyfiku

Na początku września 1944 roku, gdy alianckie armie wyzwalały Brukselę i Antwerpię, a front we Francji przesuwał się szybciej, niż ktokolwiek planował, ze Stanów Zjednoczonych za ocean ruszyła kolejna fala dowództw wyższego szczebla. Popularne chronologie wojny odnotowują w ciągu miesiąca kilka takich wydarzeń: 5 września „przybycie na europejski teatr działań” III Korpusu, 20 września XVI Korpusu, a 25 września wyruszenie IX Korpusu na Pacyfik. Te same zestawienia podają pod 11 września XXI Korpus, ale ta data najpewniej jest pomyłką.

Same w sobie nie były to wydarzenia dramatyczne. Dowództwo korpusu nie przywoziło ze sobą dywizji – były to sztaby liczące kilkaset oficerów i żołnierzy, z jednostkami łączności, artylerii korpuśnej i służb, zdolne pokierować w polu dwiema do pięciu dywizjami. Dywizje przypływały osobno i przydzielano je do korpusów w zależności od potrzeb. Wrześniowe przerzuty pokazują jednak, jak w ostatnim roku wojny rosła i zmieniała się armia amerykańska, i zapowiadają walki, w których te korpusy miały odegrać ważną rolę: odsiecz dla Bastogne, likwidację kotła colmarskiego, forsowanie Renu i przygotowania do inwazji na Japonię.

Trzeba też uważać na słowo „przybył”. W amerykańskich wykazach oznaczało ono raz wypłynięcie sztabu z portu w Stanach, raz zejście na ląd w Wielkiej Brytanii lub we Francji, a raz przydział do teatru działań. Dlatego daty z różnych źródeł różnią się o kilka dni, a czasem o kilka tygodni.

Armia dziewięćdziesięciu dywizji

Wrześniowe przerzuty były efektem decyzji podjętych dużo wcześniej. Przedwojenne szacunki, znane jako Victory Program z 1941 roku, przewidywały, że do pokonania Niemiec i Japonii armia lądowa USA będzie potrzebować nawet ponad dwustu dywizji. W 1943 roku szef sztabu armii gen. George Marshall i jego doradcy uznali jednak, że przemysł, lotnictwo, marynarka i dostawy dla sojuszników pochłaniają zbyt wielu ludzi, i zatrzymali rozbudowę wojsk lądowych na poziomie około dziewięćdziesięciu dywizji (ostatecznie 89). Oficjalna historia armii nazywa to „hazardem dziewięćdziesięciu dywizji”: zakładano, że Armia Czerwona zwiąże większość sił niemieckich, a przewaga w powietrzu i w sprzęcie zrównoważy niewielką liczbę dywizji.

Skoro dywizji było mało, wszystkie musiały w końcu trafić na front, a do kierowania nimi potrzebne były kolejne dowództwa korpusów i armii. Większość nowych korpusów utworzono pod koniec 1943 roku – XVI Korpus aktywowano 7 grudnia 1943 roku w Fort Riley w Kansas, XXI Korpus 6 grudnia w Camp Polk w Luizjanie – i przez kilka miesięcy szkoliły one w Stanach dywizje przed wysłaniem ich za ocean. Wcześniej tą samą drogą przeszły dowództwa, które walczyły już we Francji: VII Korpus oraz VIII i XV Korpus, które przypłynęły do Wielkiej Brytanii jesienią i zimą 1943 roku.

Jesienią 1944 roku w Europie Zachodniej działały już trzy armie amerykańskie: 1 Armia gen. Courtneya Hodgesa, 3 Armia gen. George’a Pattona i 9 Armia gen. Williama Simpsona, której sztab właśnie 5 września przejął dowodzenie w Bretanii. Od południa nadciągała 7 Armia gen. Alexandra Patcha, która w sierpniu wylądowała w Prowansji. Od 1 września bezpośrednie dowodzenie siłami lądowymi we Francji przejął gen. Dwight Eisenhower. Każda nowa armia potrzebowała dwóch–trzech korpusów, a każdy korpus – dywizji, które dopiero płynęły przez Atlantyk.

III Korpus: z Kalifornii do Cherbourga

III Korpus był najstarszą z czterech jednostek – powstał jeszcze w 1918 roku we Francji i walczył w ofensywie Meuse-Argonne. Po ataku na Pearl Harbor odpowiadał za obronę wybrzeża Kalifornii, ze sztabem w Monterey, a następnie szkolił dywizje wysyłane na wojnę. 23 sierpnia 1944 roku jego dowództwo opuściło Kalifornię i przejechało do Camp Myles Standish w Massachusetts, skąd wyruszyło do Europy. Historia jednostki podaje 5 września jako dzień skierowania korpusu na europejski teatr działań i to właśnie tę datę powtarzają chronologie; sztab zszedł na ląd w porcie Cherbourg.

Dowódcą był gen. mjr John Millikin, kawalerzysta, który objął korpus w październiku 1943 roku. Po przybyciu III Korpus podporządkowano 9 Armii w ramach 12 Grupy Armii gen. Omara Bradleya i nadano mu kryptonim „Century”. Początkowo nie walczył. Przez sześć tygodni jego sztab w Carteret na półwyspie Cotentin przyjmował i rozdzielał żołnierzy przybywających przez plaże Normandii dla całej grupy armii. Korpus zorganizował też 45 prowizorycznych kompanii samochodowych, które woziły paliwo i amunicję w ramach Red Ball Express – systemu konwojów ciężarówek, którymi od końca sierpnia zaopatrywano armie oddalone już o setki kilometrów od plaż.

Na tym polegał główny problem września 1944 roku. Alianckie armie w Belgii i Lotaryngii zatrzymywał coraz częściej nie opór Niemców, tylko brak benzyny. Porty kanału La Manche – Boulogne, Calais, Dunkierka – pozostawały w rękach niemieckich garnizonów albo były zniszczone, a port w Antwerpii, zdobyty w nienaruszonym stanie, był bezużyteczny, dopóki Niemcy trzymali brzegi ujścia Skaldy. Każdy nowy sztab i każda nowa dywizja we Francji oznaczały kolejne tony zaopatrzenia, które trzeba było dowieźć z Normandii. Korpusy, które przypłynęły jesienią, czekały więc często tygodniami, zanim dostały odcinek frontu.

XXI i XVI Korpus

Najwięcej wątpliwości budzi data XXI Korpusu. Pod 11 września podają ją niektóre chronologie, ale historia samego korpusu i amerykańskie zestawienia przerzutów jednostek mówią co innego: dowództwo gen. mjr. Franka Milburna, byłego dowódcy 83 Dywizji Piechoty, wypłynęło do Europy w listopadzie 1944 roku, do Anglii przybyło 11 listopada, a do Francji 27 grudnia. Wrześniowa data jest zapewne wynikiem pomylenia miesięcy (11 XI i 11 IX). XXI Korpus wszedł do walki dopiero w styczniu 1945 roku w Alzacji, w składzie 7 Armii Patcha, gdy odpierano niemiecką operację „Nordwind”.

XVI Korpus gen. mjr. Johna B. Andersona przez pierwsze osiem miesięcy 1944 roku szkolił w Stanach dywizje i testował nowy sprzęt, w tym gąsienicowe transportery Weasel. We wrześniu 1944 roku wyruszył za ocean – chronologie podają 20 września – i trafił do 9 Armii Simpsona. Jak większość jesiennych przybyszów, długo czekał na odcinek frontu; do walki wszedł dopiero na przełomie lutego i marca 1945 roku, w ofensywie 9 Armii nad rzeką Rur na pograniczu holendersko-niemieckim.

IX Korpus na Pacyfiku

Czwarty korpus pojechał w przeciwną stronę. IX Korpus spędził większość wojny na zachodnim wybrzeżu Stanów, odpowiadając za obronę jego środkowej i północnej części, a w 1944 roku przeniesiono go do Fort McPherson w Georgii, by przygotował się do wyjazdu. 2 września dowództwo objął gen. mjr Charles W. Ryder, który wcześniej dowodził 34 Dywizją Piechoty podczas lądowania w Afryce Północnej, w Tunezji i we Włoszech. 25 września 1944 roku sztab zamknął kwaterę w Fort McPherson i wyruszył na Hawaje – ta data oznacza więc początek podróży, a nie przybycie na teatr działań, jak sugerują chronologie.

Na Hawajach korpus podporządkowano nowo tworzonej 10 Armii. Najpierw planował desant na okupowane przez Japończyków wybrzeże Chin, z którego ostatecznie zrezygnowano, a na przełomie 1944 i 1945 roku pomagał przygotować 10 Armię do inwazji na Okinawę.

Miejsce w wojnie

Żaden z czterech korpusów nie wpłynął na przebieg walk we wrześniu 1944 roku, ale wszystkie odegrały rolę w ostatnich miesiącach wojny. III Korpus 10 października przeszedł do 3 Armii Pattona i walczył pod Metzem, gdzie 13 grudnia skapitulował fort Jeanne d’Arc. Gdy 16 grudnia ruszyła niemiecka ofensywa w Ardenach, Patton zwrócił swoje siły na północ: III Korpus z 4 Dywizją Pancerną oraz 26 i 80 Dywizją Piechoty uderzył 22 grudnia na skrzydło Niemców, a 26 grudnia czołowe oddziały 4 Dywizji Pancernej dotarły do okrążonego Bastogne. W marcu 1945 roku, już w składzie 1 Armii, korpus przeprawił się przez Ren po zdobytym 7 marca moście Ludendorffa w Remagen. Kilka dni później Millikin został odwołany, a dowództwo przejął gen. mjr James Van Fleet.

XXI Korpus od 25 stycznia do 16 lutego 1945 roku walczył pod francuskim dowództwem przy likwidacji kotła colmarskiego, a potem przełamał Linię Zygfryda pod Saarbrücken, zdobył Würzburg, Schweinfurt i Augsburg, a 1 maja w Bad Tölz jego żołnierze wzięli do niewoli feldmarszałka Gerda von Rundstedta. XVI Korpus wyzwolił holenderskie Roermond, w którym jedną z ulic nazwano później imieniem gen. Andersona, w marcu 1945 roku forsował Ren na północ od Zagłębia Ruhry i brał udział w zamykaniu tamtejszego kotła.

IX Korpus nie walczył w tej wojnie. W lipcu 1945 roku przeniesiono go na Leyte, gdzie w składzie 6 Armii planował udział w inwazji na Japonię, przygotowywanej jako operacja „Downfall”. Po kapitulacji Japonii jego sztab w październiku 1945 roku przeniósł się do Sapporo i kierował okupacją Hokkaido. Swoje jedyne walki stoczył dopiero w wojnie koreańskiej w latach 1950–1953.

Wrześniowe przerzuty były w istocie ostatnim etapem budowy amerykańskiej armii lądowej. Pod koniec wojny w Europie Zachodniej walczyło 61 dywizji amerykańskich w 15 korpusach, a „hazard dziewięćdziesięciu dywizji” – choć zimą 1944 i 1945 roku zmusił armię do przesuwania na front żołnierzy z jednostek tyłowych i lotnictwa – według większości historyków się opłacił.