Amerykańska dywizja pancerna w Irlandii Północnej

16 maja 1942 roku do Irlandii Północnej dotarła 1 Dywizja Pancerna Armii Stanów Zjednoczonych, nazywana „Old Ironsides”. Była to pierwsza amerykańska dywizja pancerna wysłana za ocean w czasie drugiej wojny światowej. Kilka dni wcześniej, 11 maja, jej żołnierze weszli w Nowym Jorku na pokład „Queen Mary”, wielkiego liniowca przerobionego na transportowiec, który dzięki swojej szybkości pływał przez Atlantyk bez eskorty. Data przybycia zgadza się z historią dywizji. Trzeba jednak pamiętać, że przerzut tak dużej jednostki nie był jednorazowym wydarzeniem: liniowce z wojskiem kończyły zwykle rejs w szkockiej zatoce Firth of Clyde, skąd ludzi przewożono dalej mniejszymi statkami, a ciężki sprzęt i część pododdziałów docierały oddzielnymi konwojami.

Operacja Magnet

Przybycie dywizji było kolejnym etapem operacji „Magnet”, uzgodnionej przez prezydenta Franklina Delano Roosevelta i premiera Winstona Churchilla na przełomie 1941 i 1942 roku podczas konferencji Arcadia. 26 stycznia 1942 roku w Belfaście zeszły na ląd pierwsze oddziały 34 Dywizji Piechoty, w marcu przypłynął drugi rzut, a w maju kolejne, w tym właśnie dywizja pancerna. Amerykanie przejmowali od Brytyjczyków obronę prowincji przed ewentualnym niemieckim desantem, który mógł nastąpić także przez neutralną Irlandię, i zwalniali brytyjskie jednostki do walki na innych frontach. W maju 1942 roku w Irlandii Północnej stacjonowało już ponad 30 tysięcy amerykańskich żołnierzy, podporządkowanych dowództwu wojsk USA w prowincji i sztabowi V Korpusu.

Wiosną 1942 roku zmienił się jednak sens całego przedsięwzięcia. W kwietniu szef sztabu armii gen. George Marshall przekonał Brytyjczyków w Londynie do planu, według którego Stany Zjednoczone miały w ciągu roku zgromadzić na Wyspach Brytyjskich wielką armię do inwazji na Francję wiosną 1943 roku. Gromadzenie wojsk i zaopatrzenia otrzymało kryptonim „Bolero”. Irlandia Północna, leżąca poza zasięgiem większości niemieckich nalotów, z portami w Belfaście i Londonderry, stała się jednym z pierwszych ogniw tego łańcucha, obok baz w Anglii, gdzie od lutego organizowali się amerykańscy lotnicy. Dywizja pancerna była tu potrzebna nie tyle do obrony, ile do nauki wojny w warunkach europejskich.

Old Ironsides

1 Dywizję Pancerną sformowano 15 lipca 1940 roku w Fort Knox w Kentucky, kilka tygodni po klęsce Francji, która pokazała, czym są niemieckie dywizje pancerne. Powstała na bazie zmechanizowanej brygady kawalerii i była jedną z dwóch pierwszych dywizji pancernych armii amerykańskiej. Jesienią 1941 roku brała udział w wielkich manewrach w Luizjanie i Karolinach, a po ataku na Pearl Harbor zaczęła przygotowania do wyjazdu za ocean. Od marca 1942 roku dowodził nią gen. dyw. Orlando Ward, artylerzysta, wcześniej sekretarz sztabu generalnego przy Marshallu. 11 kwietnia dywizję przeniesiono do Fort Dix w New Jersey, skąd wyruszyła do portu.

Dywizja była zorganizowana według ówczesnego, „ciężkiego” etatu: jej trzon tworzyły dwa pułki pancerne, 1 i 13, wyposażone w czołgi średnie M3 i lekkie M3 Stuart, a obok nich pułk piechoty pancernej, trzy dywizjony artylerii, batalion rozpoznawczy, saperzy i służby. Liczyła kilkanaście tysięcy ludzi i kilkaset czołgów. Jak cała armia amerykańska z 1942 roku była dobrze wyposażona, ale niedoświadczona: jej oficerowie znali wojnę pancerną z manewrów i z raportów o kampaniach niemieckich, a nie z pola walki.

W Irlandii Północnej sztab dywizji urządził się w zamku Castlewellan w hrabstwie Down, a jej oddziały rozlokowano w obozach na wschodzie prowincji. Przez następne miesiące mieszkańcy przyzwyczajali się do czołgów, transporterów i dżipów na wąskich drogach i polach. Szkolenie na wrzosowiskach i pagórkach Ulsteru było trudne: teren nie przypominał ani Luizjany, ani pustyni, na której dywizja miała wkrótce walczyć, a amunicji i miejsca do strzelań wciąż brakowało. Żołnierze uczyli się jednak życia w obcym kraju, współpracy z Brytyjczykami i podstaw logistyki w warunkach wojennych.

Irlandia i jej neutralność

Obecność coraz większych sił amerykańskich na północy wyspy była drażliwa dla Dublina. Premier Irlandii Éamon de Valera już w styczniu publicznie zaprotestował przeciw przybyciu pierwszych żołnierzy, uznając to za naruszenie praw narodu irlandzkiego do całej wyspy. Waszyngton potraktował protest jako gest na użytek polityki wewnętrznej i nie zmienił planów, a Dublin nie posunął się dalej. Irlandia pozostała neutralna, ale jej neutralność była w praktyce życzliwa wobec aliantów: rozbitkowie i lotnicy alianccy, którzy trafiali na jej terytorium, często wracali po cichu na północ, a irlandzka służba meteorologiczna przekazywała Brytyjczykom prognozy pogody. Przybycie dywizji pancernej w maju nie wywołało już nowego sporu.

Miejsce w wojnie

Plany z wiosny 1942 roku szybko się zmieniły. W lipcu Roosevelt i Churchill zrezygnowali z desantu we Francji w 1942 roku i zdecydowali o lądowaniu we francuskiej Afryce Północnej. Część żołnierzy dywizji poznała wojnę jeszcze wcześniej: według historii jednostki w czerwcu 1942 roku kilka załóg czołgów M3 pod dowództwem Henry’ego Cabota Lodge’a, oddelegowanych jako obserwatorzy do armii brytyjskiej, walczyło w Libii pod Gazalą. Latem w Irlandii Północnej, w Carrickfergus, sformowano z ochotników 1 Dywizji Pancernej i 34 Dywizji Piechoty pierwszy batalion amerykańskich Rangersów, którego kilkudziesięciu żołnierzy wzięło w sierpniu udział w rajdzie na Dieppe.

29 października dywizja opuściła Irlandię Północną i przeniosła się do Anglii, a 8 listopada jej Grupa Bojowa B wylądowała pod Oranem w Algierii w ramach operacji Torch. Była to pierwsza amerykańska dywizja pancerna, która weszła do walki w drugiej wojnie światowej. W lutym 1943 roku pod Sidi Bu Zajd i w bitwie na przełęczy Kasserine poniosła od wojsk Rommla ciężkie straty, a w kwietniu Ward stracił dowództwo na rzecz gen. Ernesta Harmona. Dywizja walczyła potem do końca wojny we Włoszech, między innymi pod Anzio i w marszu na Rzym.

Przez Irlandię Północną przeszło w czasie wojny około 300 tysięcy amerykańskich żołnierzy, a wiosną 1944 roku prowincja była jednym z obszarów, gdzie przygotowywano się do inwazji w Normandii. Maj 1942 roku, gdy na drogi hrabstwa Down wyjechały pierwsze amerykańskie czołgi, był początkiem tej obecności w jej pełnym, pancernym wymiarze. Pokazywał też, że zasada „najpierw Niemcy”, przyjęta przez Waszyngton w czasie, gdy na Pacyfiku Japończycy odnosili kolejne zwycięstwa, nie była tylko deklaracją.