Amerykanie w Irlandii Północnej

26 stycznia 1942 roku w porcie w Belfaście przybiły do nabrzeża Dufferin dwa transportowce z amerykańskimi żołnierzami. Zeszło z nich około czterech tysięcy ludzi z 34 Dywizji Piechoty Armii Stanów Zjednoczonych. Byli to pierwsi amerykańscy żołnierze wojsk lądowych, którzy po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do wojny stanęli w Europie, i pierwszy rzut wojsk, które w ciągu następnych dwóch i pół roku zamieniły Wyspy Brytyjskie w bazę wypadową inwazji na kontynent. Nazajutrz premier Irlandii Éamon de Valera zaprotestował przeciw ich przybyciu.

Utarło się twierdzenie, że tego dnia „pierwsze amerykańskie siły przybyły do Europy”. Trzeba to uściślić: na Islandii od lipca 1941 roku stacjonowała brygada amerykańskiej piechoty morskiej, a w Londynie od maja 1941 roku działała niewielka grupa amerykańskich obserwatorów wojskowych gen. Jamesa Chaneya. Kontyngent z 26 stycznia był jednak pierwszą jednostką bojową armii amerykańskiej wysłaną do Europy w czasie wojny.

Decyzja z Arcadii

Przerzut uzgodnili w Waszyngtonie prezydent Franklin Delano Roosevelt i premier Winston Churchill podczas konferencji Arcadia. Operację nazwano kryptonimem „Magnet”. Amerykańskie dywizje miały przejąć od Brytyjczyków obronę Irlandii Północnej przed ewentualnym niemieckim desantem, który mógł nastąpić także przez neutralną Irlandię, i zwolnić brytyjskie jednostki do walki gdzie indziej. Jednocześnie miały szkolić się w warunkach europejskich i pokazać Brytyjczykom, a także Niemcom, że zasada „najpierw Niemcy” nie jest pustą deklaracją. W orędziu o stanie państwa 6 stycznia Roosevelt zapowiedział publicznie, że amerykańskie siły lądowe, powietrzne i morskie zajmą stanowiska na Wyspach Brytyjskich.

Plan zakładał ostatecznie przerzut czterech dywizji, trzech piechoty i jednej pancernej, wraz z jednostkami zaplecza, łącznie około 105 tysięcy ludzi. Szybko okazało się, że to za dużo. Statki były potrzebne na Pacyfiku, gdzie trzeba było wzmocnić Australię i wyspy na drodze do niej, a niemieckie okręty podwodne zaczynały właśnie ofensywę u wybrzeży Ameryki. Pierwsze rzuty trzeba było zmniejszyć, a wojska przerzucano partiami, w miarę jak znajdowały się statki.

Konwój z Brooklynu

34 Dywizja Piechoty, nazywana „Red Bull” od godła z czerwoną czaszką byka, była dywizją Gwardii Narodowej ze stanów Minnesota, Iowa oraz Dakota Północna i Południowa, powołaną do służby federalnej w lutym 1941 roku. Konwój wypłynął z nowojorskiego Brooklynu 15 stycznia. Żołnierzy wiozły amerykański transportowiec „Chateau Thierry” i brytyjski liniowiec „Strathaird”. Dane o liczbie ludzi różnią się w zależności od źródła: najczęściej podaje się 4058 żołnierzy, głównie ze 133 pułku piechoty i 151 pułku artylerii polowej, niektóre opracowania mówią o ponad czterech i pół tysiąca. Zimowy rejs przez północny Atlantyk był ciężki, ale konwój dotarł bez strat.

24 stycznia, dwa dni przed przybyciem, ogłoszono utworzenie dowództwa wojsk amerykańskich w Irlandii Północnej (United States Army Northern Ireland Force). Objął je gen. dyw. Russell P. Hartle, dowódca 34 Dywizji. Był pierwszym, który zszedł na ląd. W porcie witali żołnierzy gubernator Irlandii Północnej książę Abercorn, premier prowincji John Miller Andrews i brytyjski minister lotnictwa sir Archibald Sinclair, który w krótkim przemówieniu powitał ich w imieniu rządu brytyjskiego. Według relacji orkiestra zagrała marsz „Marching Through Georgia” z czasów wojny secesyjnej.

Prasa ogłosiła, że pierwszym amerykańskim żołnierzem, który postawił stopę na brytyjskiej ziemi, był szeregowiec Milburn H. Henke z Hutchinson w Minnesocie. Zdjęcia uśmiechniętego Henkego schodzącego po trapie obiegły gazety po obu stronach Atlantyku. W rzeczywistości był to zabieg propagandowy: według relacji uczestników przed nim zeszło na ląd kilkuset żołnierzy, a jego samego wybrano przypadkowo, by pozował fotoreporterom. Mieszkańcy Belfastu, który w kwietniu i maju 1941 roku przeżył niemieckie naloty, przyjęli Amerykanów serdecznie, choć z czasem pojawiło się też znane powiedzenie, że są „przepłaceni, przeseksualizowani i za blisko”.

Protest de Valery

Inaczej przyjęto ich na południu wyspy. De Valera, który od początku wojny prowadził politykę neutralności i w listopadzie 1940 roku odmówił Brytyjczykom portów, uznał przybycie obcych wojsk do części Irlandii, którą uważał za bezprawnie oderwaną od kraju, za naruszenie suwerenności narodu irlandzkiego. 27 stycznia oświadczył, że nikt nie konsultował się w tej sprawie z jego rządem, a utrzymywanie podziału wyspy porównał do agresji wobec małych narodów w innych częściach świata.

Protest miał w dużej mierze charakter polityczny i formalny. De Valera nie zerwał kontaktów z Waszyngtonem i nie nadał sprawie biegu dyplomatycznego, który mógłby zaostrzyć konflikt. Amerykański poseł w Dublinie David Gray donosił 28 stycznia sekretarzowi stanu Cordellowi Hullowi, że oświadczenie było prawdopodobnie wynikiem nacisków radykalnego skrzydła i względów polityki wewnętrznej, i zapowiadał, że jeśli nie otrzyma innych instrukcji, oficjalnie je zignoruje. Zauważył przy tym, że niewielu Irlandczyków zdaje sobie sprawę, jak amerykańska opinia publiczna przyjmie protest przeciw żołnierzom, którzy przypłynęli walczyć także w ich obronie. Amerykańska prasa ostro skrytykowała Dublin. Spór nie był nowy: po ataku na Pearl Harbor Churchill sugerował de Valerze, że przystąpienie do wojny może otworzyć drogę do zjednoczenia wyspy, ale ten odmówił, a Waszyngton, mimo silnych wpływów irlandzkich Amerykanów, stanął w tej sprawie po stronie Londynu. Obecność amerykańskich wojsk na północy utrwalała w oczach Dublina podział Irlandii, a w oczach Londynu i Waszyngtonu była po prostu częścią obrony Wysp Brytyjskich. Wśród nacjonalistów w Irlandii Północnej nastroje były podobne do tych na południu: według ich deputowanego Patricka Maxwella Amerykanie byli tam mile widziani tak jak Niemcy w Norwegii.

Miejsce w wojnie

2 marca przypłynął drugi rzut, około 7 tysięcy ludzi, a w maju trzeci i czwarty, w tym czołgiści 1 Dywizji Pancernej. W maju 1942 roku w Irlandii Północnej stacjonowało już ponad 32 tysiące amerykańskich żołnierzy. Latem 1942 roku spośród ochotników 34 Dywizji i 1 Dywizji Pancernej sformowano tam 1 batalion Rangersów, którego kilkudziesięciu żołnierzy wzięło udział w rajdzie na Dieppe. Na Wyspach pojawili się też lotnicy: 20 lutego do Anglii przyleciał gen. bryg. Ira Eaker, który miał zorganizować dowództwo bombowe 8 Armii Lotniczej. 8 czerwca utworzono dowództwo wojsk amerykańskich na europejskim teatrze działań, a 17 sierpnia amerykańskie ciężkie bombowce B-17 z Anglii wykonały pierwszy nalot na okupowaną Francję.

34 Dywizja i 1 Dywizja Pancerna opuściły Irlandię Północną jesienią 1942 roku i w listopadzie wzięły udział w operacji Torch we francuskiej Afryce Północnej. W lutym 1943 roku obie poniosły ciężkie straty w bitwie na przełęczy Kasserine, a 34 Dywizja walczyła potem przez prawie dwa lata we Włoszech. Według różnych szacunków przez Irlandię Północną przeszło w czasie wojny około 300 tysięcy amerykańskich żołnierzy, marynarzy i lotników. W Londonderry powstała amerykańska baza morska, ważna dla eskort konwojów atlantyckich, którą amerykańscy robotnicy cywilni zaczęli budować jeszcze w 1941 roku, przed przystąpieniem USA do wojny, a wiosną 1944 roku w prowincji szkoliły się jednostki przygotowujące się do lądowania w Normandii. Statki z Brooklynu, które 26 stycznia 1942 roku przybiły do Belfastu, otworzyły drogę, którą do maja 1945 roku przeszło przez Wielką Brytanię około półtora miliona Amerykanów.