Eskadry Orła w lotnictwie amerykańskim

Pod koniec września 1942 roku trzy dywizjony myśliwskie Royal Air Force, w których latali amerykańscy ochotnicy, przeszły pod komendę lotnictwa ich własnego kraju. Dywizjony 71, 121 i 133, znane jako Eskadry Orła (Eagle Squadrons), zostały przekazane 8 Armii Lotniczej United States Army Air Forces i stały się 334, 335 i 336 Dywizjonem Myśliwskim 4 Grupy Myśliwskiej. Często podaje się datę 30 września. Uroczystość przekazania odbyła się jednak dzień wcześniej, 29 września, na lotnisku Debden w hrabstwie Essex, i ten dzień przyjmuje się za datę przejścia.

Ochotnicy z neutralnego kraju

Gdy wybuchła wojna w Europie, Stany Zjednoczone były państwem neutralnym, a ustawy o neutralności i dawniejsze przepisy zabraniały werbunku do obcych armii na amerykańskiej ziemi, a sama służba w nich mogła kosztować obywatelstwo. Mimo to setki młodych Amerykanów chciały walczyć. Część z nich wyjechała zimą 1939–1940 roku, by latać dla Finlandii w wojnie zimowej, i po jej zakończeniu trafiła do Francji i Anglii. Większość szła jednak drogą przez Kanadę. Kanadyjski as z I wojny światowej Billy Bishop i amerykański lotnik i ilustrator Clayton Knight stworzyli w 1940 roku komitet, który półjawnie werbował pilotów w Stanach Zjednoczonych dla Royal Canadian Air Force i RAF. Według przytaczanych danych do grudnia 1941 roku rozpatrzył on około 6700 zgłoszeń. W Londynie sprawą zajmował się zamożny amerykański przedsiębiorca Charles Sweeny, który przekonał rząd brytyjski do utworzenia dywizjonu złożonego z samych Amerykanów.

Ochotnicy nie musieli mieć wykształcenia uniwersyteckiego, jak kandydaci do lotnictwa armii amerykańskiej, ale musieli mieć za sobą około 300 godzin lotu. W Anglii przechodzili szkolenie w jednostkach doskonalenia bojowego i dostawali stopnie oficerskie RAF. Nosili brytyjskie mundury z naszywką z bielikiem i literami „ES”. Kilku Amerykanów walczyło już w bitwie o Anglię w zwykłych dywizjonach RAF; trzej z nich, Vernon Keough, Andrew Mamedoff i Eugene Tobin z 609 Dywizjonu, zostali pierwszymi pilotami nowej jednostki. Żaden z tej trójki nie dożył przekazania dywizjonów Amerykanom.

Trzy dywizjony

71 Dywizjon utworzono 19 września 1940 roku w Church Fenton w Yorkshire. Gotowość bojową osiągnął na początku 1941 roku, a pierwsze potwierdzone zwycięstwo powietrzne odniósł 21 lipca 1941 roku nad Lille. W maju 1941 roku powstał 121 Dywizjon, w lipcu 133. Dywizjony zaczynały na myśliwcach Hurricane, potem przesiadły się na Spitfire’y Mk V. Latały w osłonie konwojów, w osłonie bombowców i w ofensywnych przelotach nad okupowaną Francję. Po ataku na Pearl Harbor ich piloci zgłosili się w ambasadzie amerykańskiej z prośbą o przyjęcie do służby, a lotnicy 71 Dywizjonu chcieli nawet wyruszyć na wojnę z Japonią do Singapuru. RAF się na to nie zgodził.

Jedyny raz wszystkie trzy Eskadry Orła walczyły razem nad Dieppe 19 sierpnia 1942 roku. Według zestawień przytaczanych w opracowaniach do końca września 1942 roku zgłosiły zniszczenie 73,5 samolotu niemieckiego. W ich szeregach służyło łącznie 244 Amerykanów, a 77 z nich zginęło. Piloci otrzymali dwanaście Krzyży Wybitnej Służby Lotniczej i jeden Order Wybitnej Służby (DSO).

Przygotowania do przekazania

Od chwili przystąpienia Stanów Zjednoczonych do wojny było jasne, że Eskadry Orła przejdą pod amerykańską flagę. W Anglii rozbudowywano amerykańskie dowództwo lotnicze, a latem 1942 roku amerykańscy lotnicy wykonali pierwsze misje bojowe nad Europą. Rozmowy trwały jednak miesiącami. RAF chciał rekompensaty za utratę trzech doświadczonych dywizjonów, trzeba było ustalić stopnie, żołd i odznaki. Gen. mjr Carl Spaatz, dowódca amerykańskiego lotnictwa w Europie, chciał rozdzielić weteranów między nowe grupy myśliwskie, by przekazali im doświadczenie. Piloci nalegali, by zostać razem, i postawili na swoim. Stopnie przeliczono według odpowiedników: oficer w stopniu flight lieutenant zostawał kapitanem, a wing commander podpułkownikiem. Ponieważ żaden z nich nie przeszedł szkolenia w lotnictwie armii, dostali amerykańskie odznaki pilota, ale pozwolono im zachować pomniejszone skrzydełka RAF po drugiej stronie munduru.

4 Grupę Myśliwską utworzono formalnie 22 sierpnia 1942 roku, a uruchomiono 12 września, z płk. Edwardem Andersonem na czele. Dywizjony miały zachować swoje Spitfire’y, dopóki nie nadejdą amerykańskie myśliwce.

Katastrofa nad Morlaix

Trzy dni przed przekazaniem 133 Dywizjon poniósł największą klęskę w historii Eskadr Orła. 26 września 1942 roku jego dwanaście nowych Spitfire’ów Mk IX eskortowało amerykańskie B-17, które w ciągu sześciu tygodni od pierwszego nalotu na Rouen atakowały już kolejne cele we Francji. Tym razem celem było lotnisko w Morlaix w Bretanii. Nad gęstymi chmurami silny wiatr północny, według relacji przekraczający 150 kilometrów na godzinę, zepchnął wyprawę daleko na południe, nad Zatokę Biskajską. Lotnicy nie widzieli ziemi i nie wiedzieli, gdzie są. Gdy kończyło się paliwo, dywizjon, przekonany, że jest nad Anglią, zszedł przez chmury i znalazł się nad silnie bronionym portem w Breście.

Artyleria przeciwlotnicza i niemieckie myśliwce zestrzeliły lub zmusiły do lądowania prawie całą formację. Z dwunastu samolotów do Anglii doleciał tylko jeden, który rozbił się przy przymusowym lądowaniu w Anglii. Według najczęściej podawanych danych czterech pilotów zginęło, sześciu trafiło do niewoli, a jeden zdołał ujść Niemcom. Wśród jeńców był prowadzący dywizjon tego dnia Brytyjczyk, kpt. (flight lieutenant) Gordon Brettell, którego Niemcy rozstrzelali w 1944 roku po masowej ucieczce z obozu Stalag Luft III. Klęska nie była powodem przekazania dywizjonów, zaplanowanego od dawna, ale pozbawiła 336 Dywizjon większości pilotów, zanim jeszcze powstał.

Uroczystość w Debden

29 września w Debden zebrały się wszystkie trzy dywizjony. Obecni byli Spaatz, dowódca amerykańskiego dowództwa myśliwskiego gen. bryg. Frank Hunter oraz dowódca RAF Fighter Command William Sholto Douglas. Douglas dziękował Amerykanom, że przyszli dobrowolnie, gdy Wielka Brytania najbardziej potrzebowała pomocy, i zakończył słowami: „Żegnajcie i dziękuję wam, Eskadry Orła Royal Air Force. I dobrych łowów, Eskadry Orła lotnictwa Stanów Zjednoczonych”. Obok błękitnej flagi RAF podniesiono gwiaździsty sztandar, a orkiestra zagrała hymn amerykański.

Miejsce w wojnie

2 października 1942 roku 4 Grupa Myśliwska wykonała pierwszy lot bojowy pod amerykańskim dowództwem. Na początku 1943 roku dostała myśliwce P-47 Thunderbolt, a w 1944 roku P-51 Mustang. Na jej czele stawali kolejno byli piloci Eskadr Orła, m.in. Chesley Peterson i Donald Blakeslee, a inny weteran, Don Gentile z dawnego 133 Dywizjonu, stał się jednym z najsłynniejszych amerykańskich asów w Europie. Grupa jako jedna z pierwszych osłaniała bombowce nad Berlinem, w czerwcu 1944 roku towarzyszyła pierwszej wyprawie wahadłowej z Anglii do ZSRR i walczyła do kwietnia 1945 roku. Dowództwo amerykańskiego lotnictwa myśliwskiego uznało jej ponad tysiąc zniszczonych samolotów niemieckich, w powietrzu i na ziemi, więcej niż jakiejkolwiek innej grupy 8 Armii Lotniczej.

Eskadry Orła były czymś więcej niż ciekawostką. Ich piloci przynieśli do lotnictwa amerykańskiego dwa lata doświadczenia wojny nad kanałem La Manche, w czasie gdy większość amerykańskich lotników myśliwskich nie widziała jeszcze nieprzyjaciela. Stały się też symbolem: Amerykanie walczyli u boku Brytyjczyków, zanim ich państwo przystąpiło do wojny.