Koniec walk na Guamie

10 sierpnia 1944 roku generał dywizji piechoty morskiej Roy Geiger, dowódca III Korpusu Desantowego, ogłosił, że zorganizowany opór Japończyków na Guamie ustał. Od lądowania 21 lipca minęło dwadzieścia dni. Tego samego dnia do portu Apra wpłynął ciężki krążownik „Indianapolis”, na którego pokładzie przybyli admirał Chester Nimitz, dowódca Floty Pacyfiku, i dowódca Korpusu Piechoty Morskiej generał Alexander Vandegrift. Guam, zajęty przez Japończyków 10 grudnia 1941 roku, był pierwszym amerykańskim terytorium odzyskanym w tej wojnie.

Często podaje się, że 10 sierpnia Guam został wyzwolony, a „wszystkie Mariany są teraz w rękach amerykańskich”. Data odpowiada amerykańskiemu ogłoszeniu, ale wymaga dwóch zastrzeżeń. Po pierwsze, 10 sierpnia skończyła się tylko walka zorganizowana: dowódca japońskiej 31 Armii zginął dzień później, a tysiące żołnierzy ukrywały się w dżungli jeszcze przez wiele miesięcy. Po drugie, w rękach amerykańskich znalazły się trzy największe wyspy archipelagu – Saipan, Tinian i Guam – ale nie wszystkie Mariany: Rota, Pagan i kilka mniejszych wysp pozostały japońskie aż do kapitulacji Japonii w 1945 roku.

Pościg na północ

Po połączeniu przyczółków i zdobyciu półwyspu Orote na przełomie lipca i sierpnia resztki japońskich wojsk pod dowództwem generała porucznika Hideyoshiego Obaty, dowódcy 31 Armii, który po śmierci generała Takeshiego Takashiny 28 lipca przejął obronę wyspy, cofnęły się na północ. 31 lipca Geiger ruszył za nimi dwiema dywizjami: 3 Dywizją Piechoty Morskiej po lewej i 77 Dywizją Piechoty armii lądowej po prawej. Piechota morska weszła tego dnia do zrujnowanej stolicy wyspy, Agany, a 1 sierpnia zajęła lotnisko Tiyan.

Północ Guamu to wapienny płaskowyż porośnięty gęstą dżunglą, z kilkoma wzgórzami, przeciętą niewieloma drogami. Mapy były niedokładne, pora deszczowa zamieniała drogi w błoto, a oddziały traciły ze sobą łączność; przez luki w linii przemykały japońskie grupy. Główną linię obrony Obata urządził wokół góry Barrigada. Po walkach od 2 do 4 sierpnia ta linia się rozpadła. 7 sierpnia na lewym skrzydle stanęła ponownie 1 Tymczasowa Brygada Piechoty Morskiej, a 307 pułk 77 Dywizji po krótkim starciu z czołgami zajął wieś Yigo. 8 sierpnia ten sam pułk zdobył umocnioną górę Santa Rosa, na której Japończycy mieli stoczyć ostatnią bitwę. W kolejnych dniach Amerykanie dotarli do północnych urwisk wyspy.

Jaskinie Mataguac

Ogłoszenie Geigera nie dotarło do wszystkich. 10 sierpnia 1 batalion 306 pułku piechoty natrafił na jaskinie pod górą Mataguac i w starciu stracił ośmiu zabitych i siedemnastu rannych, po czym wycofał się na noc. W jaskiniach mieściła się kwatera Obaty. Generał wysłał stamtąd do Cesarskiej Kwatery Głównej ostatni meldunek. Pisał w nim, że od utraty Saipanu walka nie układała się po myśli Japończyków, że oficerowie i żołnierze zginęli, broń została zniszczona, a amunicja zużyta, i że do walki zostały „gołe ręce”. „Utrzymanie Guamu stało się beznadziejne” – meldował, zapowiadając ostatni bój pod Mataguac następnego dnia. Dodawał, że jego jedyną obawą jest to, iż wiadomość o „śmierci z honorem” garnizonu może wstrząsnąć ludźmi w Japonii, i prosił o pomoc państwa dla rodzin poległych.

11 sierpnia rano batalion wrócił z czołgami i ładunkami wybuchowymi zawalił wejścia do jaskiń. Obata zginął tego dnia; według amerykańskich opracowań odebrał sobie życie w czasie tej ostatniej walki. Najstarszym rangą japońskim oficerem na wyspie pozostał szef sztabu 31 Armii, generał major Yoshitomo Tamura, który popełnił samobójstwo 22 sierpnia.

Rozbitkowie w dżungli

Koniec walki zorganizowanej nie oznaczał, że garnizon przestał istnieć. 12 sierpnia Amerykanie szacowali liczbę zabitych Japończyków na ponad 11 tysięcy. Ponieważ 21 lipca na Guamie było około 18,5 tysiąca japońskich żołnierzy i marynarzy, w dżungli mogło się ukrywać – według różnych ówczesnych szacunków – od 7,5 do 10 tysięcy ludzi. Piechota morska i armia prowadziły przeciw nim obławy przez kolejne miesiące, a w listopadzie 1944 roku utworzono złożony z Czamorro oddział policji do zwalczania rozbitków.

Większość ukrywających się nie miała broni ani amunicji, a ich głównym zmartwieniem stało się jedzenie. Część zginęła w obławach, część zmarła z głodu i chorób. Jedna z większych grup, major Seihachi Satō z 34 ludźmi, poddała się 11 czerwca 1945 roku. Po kapitulacji Japonii nad dżunglą zrzucano ulotki z rozkazem poddania się; 4 września 1945 roku przyszedł do Amerykanów podpułkownik Hideyuki Takeda, oficer operacyjny 31 Armii, z 67 żołnierzami, a ostatni zorganizowany oddział poddał się 12 września. Do końca sierpnia 1945 roku naliczono według amerykańskich zestawień około 18,4 tysiąca zabitych Japończyków i około 1250 jeńców; garnizon zginął więc niemal w całości.

Pojedynczy żołnierze ukrywali się jeszcze dłużej. Sierżant Masashi Itō poddał się w maju 1960 roku, a 24 stycznia 1972 roku myśliwi natrafili w okolicy wodospadu Talofofo na sierżanta Shōichiego Yokoiego, który przeżył w ukryciu 28 lat. Stał się jednym z najbardziej znanych przypadków japońskiego oporu po wojnie.

Mieszkańcy wyspy

Dla Czamorro, rdzennych mieszkańców Guamu, koniec walk zamykał trwającą ponad dwa i pół roku okupację, której ostatnie tygodnie przyniosły przymusową pracę, spędzenie ludności do obozów w głębi wyspy i mordy, takie jak masakra w okręgu Merizo w połowie lipca. Za wyzwolenie uważano jednak nie 10 sierpnia, lecz dzień lądowania: Nimitz ogłosił 21 lipca świętem wyspy i do dziś obchodzi się go na Guamie jako Dzień Wyzwolenia (Liberation Day). W połowie sierpnia w obozach dla uchodźców przebywało według amerykańskich danych około 18 tysięcy Czamorro, wielu niedożywionych, chorych i rannych; w walkach zginęło według amerykańskich szacunków około 600 cywilów. Mieszkańcy dawali Amerykanom przewodników i informacje, a później służyli w oddziałach ścigających rozbitków. Pełne obywatelstwo amerykańskie Czamorro otrzymali dopiero w 1950 roku, gdy zarząd wyspy przeszedł z marynarki wojennej w ręce cywilne.

Nie wszystkie Mariany

Zdanie, że po 10 sierpnia „wszystkie Mariany” były w rękach amerykańskich, nie jest ścisłe. Amerykanie zajęli tylko te wyspy, których potrzebowali na bazy, a pozostałe ominęli. Rota, położona między Guamem a Tinianem, z garnizonem liczącym według amerykańskich danych blisko 2,8 tysiąca żołnierzy armii i marynarki, była do końca wojny tylko bombardowana – między innymi po to, by uciszyć jej radiostację, która ostrzegała Japonię przed startami B-29 – i poddała się 2 września 1945 roku. Podobnie pozostawiono na uboczu leżący na północy archipelagu Pagan, którego odcięty garnizon, zaopatrywany sporadycznie przez okręty podwodne, cierpiał głód, oraz wysepkę Aguijan koło Tinianu, gdzie Japończycy złożyli broń 4 września 1945 roku. Odcięte wyspy nie miały jednak żadnego znaczenia wojskowego: kontrolę nad archipelagiem, jego portami i lotniskami, Amerykanie zdobyli w sierpniu 1944 roku.

Baza dla ofensywy

Guam od razu zaczęto przebudowywać w wielką bazę. Już 5 sierpnia, jeszcze w czasie walk, Seabees zaczęli budować pomosty w porcie Apra, który w następnych miesiącach pogłębiono i osłonięto falochronem. Lotnisko na Orote odbudowano i wydłużono, a przy Aganie powstało lotnisko, na którym w listopadzie 1944 roku wylądowały pierwsze B-29. Na północy wyspy saperzy armii zbudowali dwa wielkie lotniska bombowców – North Field, otwarte 3 lutego 1945 roku, skąd 24 lutego wystartował pierwszy nalot B-29 z Guamu, i Northwest Field, czynne od czerwca. Pod koniec stycznia 1945 roku Nimitz przeniósł na wyspę z Pearl Harbor swoją wysuniętą kwaterę główną. Szpitale Guamu, mające razem około 9 tysięcy łóżek, przyjmowały rannych z Iwo Jimy, a w sierpniu 1945 roku stacjonowało na wyspie ponad 200 tysięcy amerykańskich żołnierzy, marynarzy i lotników.

Miejsce w wojnie

Upadek Guamu – po Saipanie i Tinianie, zdobytym 1 sierpnia – zakończył operację „Forager”. Amerykanie przełamali „absolutną strefę obrony”, którą Tokio wyznaczyło we wrześniu 1943 roku, a klęska na Marianach już w lipcu kosztowała władzę rząd Hidekiego Tōjō. Straty bitwy o Guam były wysokie: według oficjalnych zestawień Amerykanie stracili około 1,75 tysiąca zabitych i zmarłych z ran oraz około 6 tysięcy rannych.

Mariany stały się odtąd ośrodkiem amerykańskiej wojny przeciw Japonii. Z lotnisk Saipanu, Tinianu i Guamu bombowce B-29 mogły sięgać japońskich miast, a port Apra i kwatera Nimitza na Guamie zapewniały flocie zaplecze bliżej frontu niż Hawaje. Gdy upadał Guam, wciąż trwał spór o dalszą drogę do Japonii – przez Filipiny czy przez Formozę – lecz Mariany były już punktem wyjścia obu wariantów. Z nich wyruszały później wojska i okręty na Iwo Jimę i Okinawę, a jesienią 1944 roku zaczęła się stąd strategiczna ofensywa bombowa przeciw Japonii.

Japońska armia wyciągnęła z Marianów wniosek, że nie należy zrzucać desantu do morza kosztownymi kontratakami, lecz bronić się w głębi wysp, z jaskiń i bunkrów, tak by jak najdłużej wykrwawiać przeciwnika. Ta zmiana sprawiła, że walki na Peleliu, Iwo Jimie i Okinawie były dłuższe i krwawsze niż na Guamie. Sama wyspa pozostała po wojnie jedną z najważniejszych amerykańskich baz na Pacyfiku – dawne North Field to dzisiejsza baza Andersen – a pamięć okupacji i wyzwolenia pozostaje na niej żywa do dziś.