Operacja Rocket

Rano 6 czerwca 1941 roku, daleko na zachód od Malty, z pokładów dwóch brytyjskich lotniskowców, „Ark Royal” i „Furious”, zaczęły startować myśliwce Hawker Hurricane. Wystartowały 44 maszyny. Prowadzone przez osiem dwusilnikowych Blenheimów, które przyleciały na spotkanie z Gibraltaru, poleciały kilkaset kilometrów nad morzem ku wyspie. Jeden Hurricane z powodu usterki zawrócił na lotniskowiec, pozostałe 43 wylądowały szczęśliwie na trzech lotniskach Malty — Hal Far, Luqa i Ta’ Qali. Była to operacja „Rocket”, kolejny z tak zwanych „Club Runs”, rejsów, w których Zespół H z Gibraltaru dowoził myśliwce na zasięg ich lotu od oblężonej wyspy.

Pod 6 czerwca kalendaria odnotowują zwykle, że na Maltę dostarczono kolejne brytyjskie myśliwce, a ataki Luftwaffe trwają. Pierwsza część tej informacji jest ścisła. Drugą trzeba poprawić: na początku czerwca 1941 roku niemieckie lotnictwo właśnie odeszło z Sycylii, a wyspę atakowało przede wszystkim lotnictwo włoskie.

Skąd przypłynęły Hurricane’y

Metoda była już sprawdzona. Hurricane’y nie mogły dolecieć na Maltę bezpośrednio z Gibraltaru, więc od sierpnia 1940 roku, od operacji „Hurry”, przywożono je lotniskowcem do zachodniej części Morza Śródziemnego i wypuszczano z pokładu, gdy do wyspy zostawało kilkaset kilometrów. W kwietniu i maju 1941 roku w ten sposób kilkakrotnie uzupełniono obronę Malty, a duża część dostarczonych maszyn po zatankowaniu leciała dalej, do Egiptu, gdzie walczące z Rommlem i nad Kretą lotnictwo brytyjskie poniosło ciężkie straty.

Według dziennika garnizonu Malty i zestawień brytyjskich operacji przerzutowych samoloty na operację „Rocket” przypłynęły z Wielkiej Brytanii dwiema drogami. Stary lotniskowiec „Argus” przywiózł z Clyde 29 Hurricane’ów w skrzyniach, a „Furious” — kolejnych 48 Hurricane’ów nowszej wersji Mk II. Oba okręty dotarły do Gibraltaru pod koniec maja i na początku czerwca. Część samolotów wyładowano na lądzie, a 24 przeniesiono na „Ark Royal”, który 4 czerwca wyszedł w morze razem z „Furious”. Osłaniał je Zespół H wiceadm. Jamesa Somerville’a: krążownik liniowy „Renown”, krążownik „Sheffield” i sześć niszczycieli. Przejście przez zachodnią część Morza Śródziemnego obyło się bez strat. Według dziennika garnizonu wśród 43 myśliwców, które dotarły na Maltę, było 25 maszyn w wersji Mk II, szybszych i lepiej wznoszących się od zużytych Mk I.

Z samolotami przyleciał 46 Dywizjon RAF, którym dowodził Alexander Rabagliati. Miał zatrzymać się na Malcie tylko na chwilę i polecieć do Egiptu, ale już 7 czerwca dowództwo postanowiło zostawić go na wyspie. Pod koniec miesiąca jego piloci stali się trzonem nowego dywizjonu myśliwskiego Malty, 126 Dywizjonu RAF.

Wyspa po Krecie

Hurricane’y przyleciały w chwili, gdy na Malcie obawiano się najgorszego. Kilka dni wcześniej Niemcy zdobyli Kretę desantem powietrznym, a Brytyjczycy ewakuowali jej obrońców. 3 czerwca War Office uprzedziło gubernatora gen. por. Williama Dobbiego, że według doniesień o niepewnej wiarygodności na Sycylii gromadzą się tysiące niemieckich i włoskich spadochroniarzy. 5 czerwca Dobbie wysłał do Londynu obszerną depeszę: Malta, pisał, jest teraz ważniejsza niż kiedykolwiek dla obrony Egiptu, bo tylko z niej można skutecznie atakować szlak do Libii. Z doświadczeń Krety wyciągał wniosek, że trzeba za wszelką cenę utrzymać w powietrzu myśliwce, natychmiast niszczyć spadochroniarzy i nie oddać ani jednego lotniska. Domagał się trzech dywizjonów myśliwskich, dodatkowych batalionów, dział i amunicji. Winston Churchill odpowiedział mu 7 czerwca, że uważa Maltę za „jeden z głównych kluczy Imperium Brytyjskiego” i zrobi wszystko, co w ludzkiej mocy, by dać jej środki obrony.

Inwazja nie nadeszła. Przesłuchania zestrzelonych lotników włoskich i rozpoznanie lotnicze nie potwierdziły koncentracji wojsk desantowych na Sycylii, a po kilku dniach na Malcie zaczęto podejrzewać, że pogłoski o inwazji rozpuszczał sam przeciwnik. Przygotowania jednak trwały: zaminowano plaże i usunięto z drogowskazów nazwy miejscowości.

Zmieniało się również dowództwo lotnictwa. 1 czerwca dowództwo RAF na Malcie objął wicemarsz. lotnictwa Hugh Pughe Lloyd, dotąd oficer sztabowy lotnictwa bombowego w Anglii. Miał nie tylko bronić wyspy, ale przede wszystkim zamienić ją w bazę ataków na żeglugę Osi. Nowe Hurricane’y, osłaniające lotniska, były warunkiem, by na Malcie mogły bezpiecznie stacjonować bombowce Blenheim i Wellington oraz samoloty torpedowe marynarki.

Kto bombardował Maltę

Od stycznia 1941 roku Maltę atakował niemiecki X Korpus Lotniczy gen. Hansa Geislera, który w lutym i marcu niemal sparaliżował wyspę. Wiosną jego jednostki stopniowo odchodziły do Afryki Północnej i na Bałkany, a samo dowództwo korpusu przeniesiono do Grecji. Luftwaffe ściągała zarazem samoloty na wschód, gdzie gromadziła siły przeciw Związkowi Radzieckiemu. Według brytyjskiej historii oficjalnej ostatnia niemiecka jednostka bojowa opuściła Sycylię 4 czerwca, dwa dni przed operacją „Rocket”.

Ciężar nalotów wzięła na siebie Regia Aeronautica. Nocami nad wyspę przylatywały pojedynczo lub małymi grupami bombowce Fiat BR.20 i Savoia-Marchetti SM.79, zrzucając niewielkie bomby burzące i zapalające na lotniska, port i okoliczne wsie; w dzień nad Maltę nadlatywały samoloty rozpoznawcze w osłonie myśliwców Macchi MC.200. Dziennik garnizonu jeszcze w czerwcu kilkakrotnie odnotowywał w tych eskortach Messerschmitty, ale przy ówczesnych trudnościach z rozpoznawaniem samolotów z ziemi i z powietrza nie da się wykluczyć, że część z nich była maszynami włoskimi. W nocy z 7 na 8 czerwca nocny Hurricane, korzystając ze światła reflektorów, zestrzelił BR.20, który spadł w płomieniach między Qrendi a megalityczną świątynią Ħaġar Qim; dwóch członków załogi, którzy wyskoczyli na spadochronach, dostało się do niewoli.

Liczby pokazują, jak bardzo zmieniła się sytuacja. Według statystyk garnizonu, przytaczanych przez maltańskich kronikarzy, w maju 1941 roku ogłoszono na Malcie 97 alarmów lotniczych, a bomby zabiły 24 cywilów. W czerwcu alarmów było 67, siedem dni minęło w ogóle bez nich, a zginęło pięcioro cywilów. Włoskie naloty były uciążliwe, ale nie mogły się równać z tym, co wyspa przeżyła zimą i wiosną. Pod koniec czerwca to Hurricane’y coraz częściej szukały walki: 27 czerwca, według brytyjskich meldunków, zestrzeliły kilka Macchi z eskorty włoskiego samolotu rozpoznawczego.

Kolejne rejsy

„Rocket” otworzyła czerwcową serię dostaw. 14 czerwca w operacji „Tracer” z „Ark Royal” i nowego lotniskowca „Victorious” wystartowało 47 Hurricane’ów, prowadzonych przez cztery samoloty Hudson z Gibraltaru. Według dziennika garnizonu na Maltę doleciały 43 (inne zestawienia podają 45); ostatnia grupa zabłądziła i zabrakło jej paliwa, a dwóch pilotów zginęło. 21 maszyn jeszcze tego samego dnia poleciało dalej na Bliski Wschód. W operacji „Railway” 27 czerwca „Ark Royal” wypuścił 22 Hurricane’y, z których doleciało 21, a 30 czerwca, w jej drugiej fazie, z „Ark Royal” i „Furious” wystartowało ich ponad trzydzieści. Na „Furious” jeden z samolotów przy starcie uderzył w nadbudówkę okrętu i wywołał pożar na pokładzie lotniczym, w którym zginęło kilku marynarzy i lotników (źródła podają różne liczby), a ostatnie maszyny musiały wrócić do Gibraltaru. Według zestawień brytyjskich operacji przerzutowych w czerwcu 1941 roku z lotniskowców doleciało na Maltę ponad 140 Hurricane’ów, choć wiele z nich nie zostało na wyspie.

Miejsce w wojnie

Operacja „Rocket” nie była wielkim wydarzeniem, ale dobrze oddaje przełom, jaki nastąpił na środkowym Morzu Śródziemnym w czerwcu 1941 roku. Niemcy, zajęci przygotowaniami do wojny ze Związkiem Radzieckim, zostawili Maltę Włochom, a Brytyjczycy wykorzystali tę przerwę, by nasycić wyspę myśliwcami. Pod ich osłoną Malta znów stała się bazą ofensywną. Latem i jesienią 1941 roku bombowce Blenheim i Wellington, samoloty torpedowe Swordfish, okręty podwodne z bazy na wysepce Manoel, a od października także okręty nawodne Zespołu K zadawały konwojom płynącym do Libii coraz dotkliwsze straty. Brak paliwa i amunicji w Afryce dał się we znaki Rommlowi przed brytyjską ofensywą „Crusader” w listopadzie 1941 roku.

Właśnie te straty skłoniły Niemców do powrotu. W grudniu 1941 roku na Sycylię przybyły silne jednostki Luftwaffe pod rozkazami feldmarszałka Alberta Kesselringa, a wiosną 1942 roku Malta przeżyła najcięższe bombardowania w swojej historii, za które król Jerzy VI nadał całej wyspie Krzyż Jerzego. Na lotniskowcach przypływały wtedy na Maltę już Spitfire’y. Sama metoda — myśliwce wypuszczane z pokładu na zachodzie Morza Śródziemnego, które resztę drogi pokonywały same — pozostała jednak do końca oblężenia jedną z głównych dróg, którymi wyspa dostawała posiłki.