Rajd na Makin

17 sierpnia 1942 roku przed świtem około dwustu żołnierzy 2 Batalionu Rajdowego amerykańskiej piechoty morskiej, dowodzonego przez podpułkownika Evansa Carlsona, wylądowało z gumowych łodzi na atolu Makin, czyli Butaritari, w archipelagu Wysp Gilberta. Przywiozły ich dwa okręty podwodne. W ciągu kilku godzin rajdowcy rozbili mały japoński garnizon i zniszczyli bazę wodnosamolotów, ale wycofanie się z wyspy przez wysoką przyboję zamieniło się w dramat, który trwał do następnej nocy. Na Makinie zostało dziewięciu marines, których Japończycy później zamordowali.

Rajdowcy Carlsona

Rajd był dziełem jednej z dwóch nowych jednostek specjalnych piechoty morskiej. Na początku 1942 roku prezydent Franklin Delano Roosevelt zainteresował się brytyjskimi komandosami i chciał mieć ich amerykański odpowiednik, a adm. Chester Nimitz prosił o oddziały do wypadów na słabo bronione wyspy. Komendant piechoty morskiej nie lubił słowa „komandosi”, więc w lutym 1942 roku utworzono dwa bataliony rajdowe (Raiders). Pierwszym dowodził ppłk Merritt Edson, który 7 sierpnia lądował na Tulagi. Drugi powierzono Carlsonowi.

Carlson był postacią nietypową. W latach trzydziestych jako obserwator wojskowy w Chinach maszerował z komunistyczną 8 Armią Marszową i podziwiał partyzancką taktykę Zhu De. Swój batalion szkolił w duchu, który przeniósł stamtąd: oficerowie i żołnierze jedli to samo i dyskutowali o celach wojny, a hasłem jednostki stało się chińskie gung ho, „pracować razem”. Zastępcą dowódcy był major James Roosevelt, najstarszy syn prezydenta. Nietypowe metody budziły nieufność wielu oficerów piechoty morskiej, ale batalion uchodził za doskonale wyszkolony.

Cel: Makin

Wyspy Gilberta należały do Wielkiej Brytanii; Japończycy zajęli Makin bez walki 10 grudnia 1941 roku i urządzili na lagunie bazę wodnosamolotów dalekiego rozpoznania. W lutym 1942 roku bazę zbombardowały samoloty z „Yorktowna” podczas pierwszych amerykańskich rajdów na Wyspy Marshalla i Gilberta. W sierpniu jej załoga liczyła około siedemdziesięciu żołnierzy piechoty morskiej marynarki pod dowództwem chorążego Kyūzaburō Kanemitsu oraz kilkunastu mechaników, meteorologów i cywilów. Rajd miał zniszczyć bazę, zdobyć jeńców i dokumenty, a przede wszystkim odwrócić uwagę Japończyków od Wysp Salomona, gdzie właśnie zaczynała się ofensywa na Guadalcanal.

8 sierpnia z Pearl Harbor wyszły dwa największe amerykańskie okręty podwodne, „Nautilus”, który w czerwcu walczył pod Midway, i podwodny stawiacz min „Argonaut”, zabierając dwie kompanie batalionu, około 220 ludzi. Podróż w zatłoczonych, dusznych kadłubach trwała ponad tydzień. Wieczorem 16 sierpnia okręty spotkały się u Makinu.

Lądowanie i walka

Przyboja okazała się znacznie silniejsza, niż zakładano, a silniki przyczepne gumowych łodzi zalewała woda. Carlson zmienił więc plan i polecił wszystkim lądować na jednej plaży zamiast na dwóch. Wiadomość nie dotarła do jednej łodzi: porucznik Oscar Peatross z dwunastoma ludźmi wylądował w pierwotnie wyznaczonym miejscu, jak się okazało, na tyłach przeciwnika. Gdy jeden z marines przypadkowo wystrzelił, zaskoczenie przepadło; Japończycy wysłali meldunek o desancie, a wkrótce przyszło ich kontrnatarcie.

Rajdowcy przecięli wyspę i natknęli się na silny ogień karabinów maszynowych i strzelców ukrytych w koronach palm. W tych walkach zginął sierżant Clyde Thomason, pierwszy w tej wojnie marine spoza korpusu oficerskiego odznaczony Medalem Honoru. Japończycy dwukrotnie przeszli do ataku na bagnety i zostali wybici, a grupa Peatrossa, uderzając od tyłu, zabiła Kanemitsu i zniszczyła radiostację. „Nautilus”, kierowany przez radio z brzegu, ostrzelał statki w lagunie i według amerykańskich meldunków zatopił transportowiec i kanonierkę. Około pół do drugiej po południu nadleciały japońskie samoloty; dwie łodzie latające Kawanishi H6K z posiłkami próbowały wodować na lagunie i zostały zniszczone ogniem z brzegu. Carlson nie wiedział, że garnizon już praktycznie przestał istnieć.

Odwrót

Wieczorem 17 sierpnia rajdowcy zaczęli wracać do okrętów. Do przyboju dotarło 18 łodzi, z których większość miała martwe silniki. Tylko siedmiu załogom, razem 93 ludziom, udało się przebić; pozostali po wielu próbach zostali wyrzuceni z powrotem na brzeg, bez broni i sprzętu, wyczerpani i przemoknięci. Carlson, przekonany, że rano czeka go walka z japońskimi posiłkami, wysłał nawet do japońskiego dowódcy pismo z propozycją kapitulacji; nie dotarło do adresata, a sam epizod długo potem przemilczano. 18 sierpnia rano okręty wysłały łódź z liną, ale japońskie samoloty zatopiły ją i zmusiły okręty do zanurzenia się na cały dzień. Dopiero w nocy z 18 na 19 sierpnia ludzie Carlsona zbudowali tratwę z gumowych łodzi i miejscowych czółen, przepłynęli lagunę do jej ujścia i zostali zabrani przez okręty.

Według amerykańskich danych zginęło 18 marines, a 12 uznano za zaginionych; japońskie opracowania podają 21 poległych i 7 utopionych podczas odwrotu. Carlson naliczył 83 zabitych Japończyków i szacował ich straty na około 160, ale japońskie dokumenty mówią o 43 zabitych i 3 zaginionych. W pośpiechu na wyspie zostało dziewięciu żywych marines. Japońskie posiłki, przerzucone z Jaluit i Chuuk, schwytały ich kilka dni później.

Los pozostawionych

Jeńców przewieziono na atol Kwajalein w archipelagu Marshalla. Według zeznań powojennych byli tam początkowo przyzwoicie traktowani, ale w październiku 1942 roku wszystkich dziewięciu ścięto mieczem. Odpowiedzialność poniósł dowódca 6 Bazy Morskiej na Kwajaleinie, wiceadm. Kōsō Abe, który twierdził, że wykonał wskazówkę oficera sztabu marynarki z Tokio. Amerykański trybunał na Guam skazał go na śmierć i 19 czerwca 1947 roku został stracony; dwóch jego podwładnych dostało kary więzienia. Szczątki dziewiętnastu marines poległych na Makinie odnaleziono w 2000 roku; trzynastu pochowano w następnym roku na Cmentarzu Narodowym w Arlington. Szczątków dziewięciu straconych na Kwajaleinie nigdy nie odnaleziono.

Miejsce w wojnie

Okręty wróciły do Pearl Harbor 25–26 sierpnia, a rajdowców przywitano jak bohaterów. Prasa, spragniona zwycięstw, opisywała rajd jako śmiałe uderzenie w głąb japońskiego imperium, a sam syn prezydenta brał w nim udział i otrzymał Krzyż Marynarki Wojennej. W 1943 roku powstał oparty luźno na tej historii film „Gung Ho!”. Wojskowo rajd przyniósł jednak niewiele: nie zdobyto jeńców ani ważnych dokumentów, a Japończycy nie przesunęli z Wysp Salomona ani jednego oddziału.

Miał natomiast skutek odwrotny do zamierzonego. Japońskie dowództwo zrozumiało, jak słabo bronione są Wyspy Gilberta, i już we wrześniu 1942 roku przerzuciło na nie oddziały piechoty morskiej marynarki, a na wysepce Betio w atolu Tarawa zaczęło budować system bunkrów, który w listopadzie 1943 roku kosztował Amerykanów ponad tysiąc zabitych w trzy dni walk o Wyspy Gilberta. Historycy do dziś spierają się, na ile winny był temu rajd, a na ile ogólna rozbudowa japońskiej obrony w środkowym Pacyfiku. Doświadczenia Carlsona wpłynęły natomiast na całą piechotę morską: wprowadzona przez niego trzyosobowa sekcja ogniowa stała się później podstawą organizacji drużyny piechoty morskiej, a hasło gung ho weszło do potocznej angielszczyzny.