Śmierć Erniego Pyle’a

18 kwietnia 1945 roku, przed południem, na przedmieściach miasteczka Ie na niewielkiej wyspie Ie Shima, kilka kilometrów od zachodniego wybrzeża Okinawy, japoński karabin maszynowy ostrzelał jeepa jadącego w stronę nowego stanowiska dowodzenia amerykańskiego pułku piechoty. Jadący nim ludzie skoczyli do rowu. Gdy po chwili jeden z nich uniósł głowę, by sprawdzić, co się dzieje, kolejna seria trafiła go w lewą skroń, tuż pod krawędzią hełmu. Zginął na miejscu. Był to 44-letni Ernie Pyle, korespondent wojenny, którego felietony czytały w Stanach Zjednoczonych miliony ludzi i którego żołnierze piechoty uważali za „swojego” reportera.

Kalendaria notują, że Pyle, „słynny korespondent wojenny GI”, zginął od ognia karabinu maszynowego na Ie Shima, małej wyspie koło Okinawy. Tak właśnie było – zgadzają się z tym zarówno amerykańska historia oficjalna, jak i relacja oficera, który mu towarzyszył.

Kronikarz piechoty

Ernest Taylor Pyle urodził się w 1900 roku na farmie w stanie Indiana. Zanim trafił na wojnę, był dziennikarzem prasy koncernu Scripps-Howard, autorem rubryki lotniczej, a w latach 1935–1940 reporterem wędrownym, który jeździł po Ameryce i pisał o zwykłych ludziach. W 1940 roku relacjonował z Londynu Blitz. Od 1942 roku towarzyszył amerykańskiej piechocie w Afryce Północnej, potem na Sycylii i we Włoszech. Jego felieton o śmierci kapitana Henry’ego Waskowa z 36 Dywizji Piechoty, poległego w grudniu 1943 roku w górach pod San Pietro, opublikowany 10 stycznia 1944 roku, przedrukowały setki gazet i do dziś uchodzi za jeden z najlepszych tekstów reporterskich wojny.

Pyle nie pisał o strategii ani o generałach. Pisał o tym, co żołnierze jedzą, gdzie śpią, jak bardzo są zmęczeni i jak się boją. W maju 1944 roku dostał Nagrodę Pulitzera za korespondencję, 7 czerwca, dzień po lądowaniu w Normandii, zszedł na plażę Omaha, a latem relacjonował walki w żywopłotach. Jego książki „Here Is Your War” (1943) i „Brave Men” (1944) były bestsellerami. Jesienią 1944 roku, wyczerpany, wrócił do domu w Albuquerque, pisząc czytelnikom, że jego duch „się chwieje”.

Ostatnia podróż

Mimo to w styczniu 1945 roku wyruszył na Pacyfik. Uważał, że nie może opuścić żołnierzy walczących z Japonią. Pierwsze teksty z marynarki przyjęto chłodno: pisał, że marynarze mają wygodniejsze życie niż piechota w Europie, czego marynarka mu nie wybaczyła. 1 kwietnia zszedł na ląd z piechotą morską w czasie lądowania na Okinawie. W następnych dniach przy wybrzeżu ruszyły zmasowane ataki kamikaze, a 12 kwietnia przyszła wiadomość o śmierci prezydenta Roosevelta.

Wyspa z lotniskiem

Ie Shima (po japońsku Iejima) to płaska, owalna wyspa o długości około 8 kilometrów, leżąca kilka kilometrów na zachód od półwyspu Motobu na Okinawie. Administracyjnie tworzy ją gmina Ie. Nad równiną wznosi się samotne wzgórze Iegusugu, wysokie na około 180 metrów, które Amerykanie nazywali „Szczytem” (the Pinnacle). Ważniejsze było jednak lotnisko – trzy pasy startowe, które Japończycy przed inwazją rozkopali, wysadzili i zaminowali, by nie dostały się w ręce wroga. Według amerykańskiej historii oficjalnej głównym celem operacji było właśnie zdobycie dodatkowych lotnisk do wsparcia walk na Okinawie i nalotów na Wyspy Japońskie.

Wyspy broniło – według tego samego źródła – około 2000 żołnierzy, głównie z 1 batalionu 2 pułku 44 Samodzielnej Brygady Mieszanej, a także z 50 Specjalnego Batalionu Piechoty i liczącego 580 ludzi batalionu przymusowo wcielonych okinawskich robotników. Japończycy uzbroili też i umundurowali, według amerykańskich szacunków, około 1500 cywilów, wśród nich wiele kobiet. 16 kwietnia na plażach południowego i południowo-zachodniego wybrzeża wylądowały 305 i 306 pułk 77 Dywizji Piechoty gen. Andrew Bruce’a, a 17 kwietnia także 307 pułk. Opór skupił się w miasteczku Ie, liczącym około 300 domów, na wzgórzu Iegusugu i na grzbietach, które żołnierze nazwali Bloody Ridge i Government House Hill. Razem z oddziałami 77 Dywizji, 17 kwietnia, na wyspę przypłynął z 305 pułkiem Ernie Pyle.

Pod Ie

Rankiem 18 kwietnia Pyle jechał jeepem z dowódcą 305 pułku, podpułkownikiem Josephem B. Coolidge’em, i kilkoma żołnierzami. Na drodze na przedmieściach Ie, wzdłuż tarasowych, koralowych stoków, ukryty karabin maszynowy otworzył ogień. Według relacji Coolidge’a obaj skryli się w rowie; Pyle po chwili uniósł głowę, by się rozejrzeć, i wtedy dosięgła go kolejna seria.

Pochowano go w hełmie, na prowizorycznym cmentarzu wojskowym na wyspie, w rzędzie grobów między szeregowcem piechoty a saperem. Przy zabitym – jak podają jego biografowie – znaleziono szkic felietonu przygotowanego na koniec wojny w Europie. Pyle pisał w nim o „zmarłych produkowanych masowo” – tysiącach poległych, których widział na froncie – i prosił, by w radości zwycięstwa nie zapominać o nich.

Walki na Ie Shima trwały jeszcze trzy dni. 21 kwietnia o 17.30 wyspę uznano za zdobytą. Do 24 kwietnia 77 Dywizja straciła 172 zabitych, 902 rannych i 46 zaginionych; Japończyków – wraz z uzbrojonymi cywilami – zginęło według amerykańskich danych 4706, a 149 trafiło do niewoli. Ocalałych cywilów Amerykanie ewakuowali na wyspę Tokashiki w archipelagu Kerama. Do 10 maja na odbudowanym lotnisku stacjonowała już jedna grupa myśliwska, w czerwcu – trzy.

Żałoba

Wiadomość o śmierci Pyle’a dotarła do Stanów Zjednoczonych jeszcze tego samego dnia, niecały tydzień po śmierci Roosevelta, i wywołała podobnie szczere poruszenie. Prezydent Harry Truman oświadczył, że „nikt w tej wojnie nie opowiedział historii amerykańskiego żołnierza tak, jak amerykańscy żołnierze chcieli, by była opowiedziana”. Generał Dwight Eisenhower napisał, że żołnierze w Europie stracili jednego ze swoich najlepszych przyjaciół. Eleanor Roosevelt, która sama dopiero co owdowiała, poświęciła mu swój prasowy felieton. Gazety w całym kraju zamieściły nekrologi na pierwszych stronach.

Żołnierze 77 Dywizji postawili w miejscu jego śmierci prosty pomnik z napisem: „W tym miejscu 77 Dywizja Piechoty straciła kumpla, Erniego Pyle’a, 18 kwietnia 1945”. Pomnik, później zastąpiony trwalszym, stoi na wyspie do dziś i co roku odbywają się przy nim uroczystości. Szczątki Pyle’a przeniesiono w 1949 roku na wojskowy cmentarz w Honolulu, tzw. Punchbowl. Pośmiertnie otrzymał Medal for Merit (lipiec 1945), a w 1983 roku – rzadkie dla cywila odznaczenie Purpurowego Serca.

Miejsce w wojnie

Pyle był jednym z kilkudziesięciu amerykańskich korespondentów, którzy zginęli na frontach drugiej wojny światowej, ale żaden inny nie był tak znany. Jego śmierć przypadła na najkrwawszy okres wojny na Pacyfiku: walki na Okinawie i wokół niej kosztowały życie ponad 12 tysięcy Amerykanów, dziesiątki tysięcy żołnierzy japońskich i wielu mieszkańców wyspy. Dla amerykańskich czytelników reporter, który przeszedł Afrykę, Włochy i Normandię, by zginąć kilka tygodni przed końcem wojny w Europie, stał się symbolem ceny, jaką płacili zwykli żołnierze. Lotnisko na Ie Shima, o które walczył pułk, z którym przypłynął, posłużyło w następnych miesiącach do osłony Okinawy i nalotów na Japonię, a w sierpniu 1945 roku wylądowały na nim samoloty z japońską delegacją, lecącą do Manili w sprawie kapitulacji.