Walki o górę Austen

W połowie grudnia 1942 roku na Guadalcanalu rozpoczęły się walki o górę Austen – zalesiony masyw wznoszący się w głębi wyspy, na południowy zachód od lotniska Henderson Field. Część opracowań liczy bitwę o górę Austen, Galloping Horse i Sea Horse od 15 grudnia, kiedy japońscy dywersanci po raz kolejny wdarli się nocą na lotnisko. Rozkaz zdobycia góry generał major Alexander Patch wydał jednak 16 grudnia, a amerykańska piechota ruszyła 17 grudnia i pierwszy raz starła się z głównymi pozycjami japońskimi rano 18 grudnia. Określenie „bitwa o Gifu”, którym posługuje się część opracowań, odnosi się do najsilniejszego japońskiego punktu oporu na górze; walki o niego trwały aż do 23 stycznia 1943 roku.

Góra Austen

Góra Austen – Japończycy nazywali ją Wzgórzem Niedźwiedzia, a mieszkańcy wyspy Mambulu – nie była pojedynczym szczytem, lecz plątaniną grzbietów i pagórków, częściowo porośniętych gęstą dżunglą, a częściowo pokrytych trawą kunai. Najwyższy punkt, około 460 metrów nad poziomem morza, leżał około 10 kilometrów na południowy zachód od Henderson Field, po zachodniej stronie rzeki Lunga. Ponieważ amerykańskie pozycje ciągnęły się wzdłuż północnego wybrzeża, a Japończycy trzymali odcinek na zachód od rzeki Matanikau, opracowania często upraszczały sytuację, pisząc, że walki toczą się „na zachodzie”. W rzeczywistości góra leżała w głębi lądu, na południowy zachód od lotniska, i górowała nad całym amerykańskim obwodem.

Plan lądowania z sierpnia 1942 roku przewidywał zajęcie góry – nazywanej wtedy przez Amerykanów Trawiastym Pagórkiem – już pierwszego dnia, bo z morza wydawała się bliska. Okazało się, że leży znacznie dalej, a dowódca marines, generał Alexander Vandegrift, nie miał dość ludzi, by utrzymać tak odległy punkt, i ograniczył się do obrony obwodu wokół lotniska. Japończycy obserwowali z góry lotnisko, kierowali stamtąd ogniem artylerii nękającej Henderson Field i osłaniali szlak w głąb wyspy, którym w październiku dywizja generała Masao Maruyamy podeszła do bitwy o Henderson Field. Po tej klęsce generał porucznik Harukichi Hyakutake, dowódca 17 Armii, polecił umocnić masyw. Obsadził go 124 Pułk Piechoty pułkownika Akinosuke Oki, wzmocniony resztkami innych oddziałów, a później obronę rejonu objął generał major Takeo Itō, dowódca piechoty 38 Dywizji. Na przełomie listopada i grudnia w pobliżu góry przeszedł też patrol rajdersów Carlsona, który 3 grudnia stoczył walkę koło jej szczytu.

Gifu

Najsilniejszą japońską pozycją na wyspie był umocniony rejon między szczytem góry Austen a wzgórzami oznaczonymi przez Amerykanów numerami 27 i 31. Japończycy nazwali go Gifu, od prefektury Gifu w środkowej Japonii. Tworzyło go 45–50 połączonych ze sobą, starannie zamaskowanych schronów ziemno-drewnianych, ustawionych w podkowę otwartą ku zachodowi, na odcinku około 1,4 kilometra. Nad ziemię wystawał tylko niespełna metr każdego schronu, a ściany i stropy z pni i ziemi miały do 60 centymetrów grubości; część stała pod korzeniami olbrzymich drzew. W każdym były jeden lub dwa karabiny maszynowe i kilku strzelców, a schrony wzajemnie osłaniały się ogniem. Za nimi rozstawiono moździerze.

Gifu bronił major Takeyoshi Inagaki z około 500–600 żołnierzami z 2 batalionów 228 i 124 Pułku Piechoty. Słabością pozycji był stan jej obrońców: od tygodni głodowali, chorowali na malarię i dyzenterię, brakowało im amunicji i ciężkiej broni, a zaopatrzenie docierało z wybrzeża rzadko i w niewielkich ilościach.

Natarcie 132 Pułku

Po objęciu dowództwa na wyspie 9 grudnia Patch przygotowywał ogólną ofensywę, która miała oczyścić Guadalcanal z Japończyków. Do pośpiechu skłoniły go nocne wypady japońskich saperów. 12 grudnia mały oddział z 38 Pułku Saperów przeszedł przez amerykańskie linie od południa i zniszczył na Henderson Field myśliwiec oraz cysternę z paliwem. 14 grudnia patrol 132 Pułku Piechoty starł się z Japończykami na wschodnich zboczach góry Austen, a w nocy na 15 grudnia porucznik Ono z czterema żołnierzami, uzbrojonymi w ładunki z kwasu pikrynowego, prześlizgnął się obok wart i zniszczył na lotnisku kilka myśliwców P-39 Airacobra. Wypady te kosztowały Amerykanów niewiele ofiar, ale Patch uznał, że dopóki Japończycy trzymają górę, lotnisko jest zagrożone. 16 grudnia rozkazał 132 Pułkowi Piechoty z dywizji Americal natychmiast ją zdobyć.

Pułk pułkownika Leroya E. Nelsona przybył na Guadalcanal zaledwie 8 grudnia i nie miał doświadczenia bojowego. Natarcie poprowadził 3 batalion podpułkownika Williama C. Wrighta, za nim szedł 1 batalion; wsparcie zapewniały haubice 105 mm armii i 75 mm marines. 17 grudnia batalion Wrighta zaczął wspinać się ku szczytowi. Aby zdążyć na wyznaczony termin, zostawił z tyłu ciężkie moździerze i karabiny maszynowe; amunicję, wodę i żywność nieśli ludzie, wąskimi ścieżkami wyrąbywanymi w dżungli. 18 grudnia o 9.30 czoło kolumny dostało się pod ogień karabinów maszynowych. Wyczerpani marszem i odwodnieni żołnierze nie zdołali rozwinąć się z kolumny do natarcia.

Następnego ranka, po nawale artylerii i nalocie samolotów z Henderson Field, Wright wyszedł z obserwatorami artyleryjskimi na rozpoznanie i zginął od serii z ukrytego karabinu maszynowego. Jego zastępca dotarł na przód dopiero pod wieczór, a japońscy strzelcy przenikali tymczasem między stanowiska i nękali stanowiska dowodzenia oraz kolumny tragarzy na ścieżce łączącej bataliony z obwodem nad Lungą. Między 20 a 23 grudnia Japończycy wycofali się z najbliższych wzgórz i amerykańskie patrole nie napotykały oporu. Nelson skierował więc oba bataliony na zachód, ku wzgórzu 31, a stamtąd na południe, na wzgórze 27. 24 grudnia 3 batalion zatrzymał się na zboczach wzgórza 31 pod silnym ogniem z niewidocznych stanowisk – Amerykanie trafili na Gifu.

Impas przed Gifu

Od 25 do 29 grudnia 132 Pułk próbował przełamać japońską pozycję. 3 batalion, wspierany przez artylerię, atakował od czoła, by związać obrońców, a 1 batalion szukał obejścia od wschodu. Ponieważ japońskie schrony wzajemnie się osłaniały, oskrzydlenie się nie udało, a pociski 75 mm, a nieraz i 105 mm, nie przebijały stropów. Amerykanie nie mieli miotaczy ognia ani ładunków na tyczkach, którymi później niszczono takie bunkry; walczyli lekkimi moździerzami i karabinami maszynowymi, z niewielkim zapasem amunicji. Rannych trzeba było znosić na noszach śliskimi ścieżkami do obwodu, co trwało godzinami, i wielu z nich zmarło od zakażeń. Do 29 grudnia pułk stracił 53 zabitych, 129 rannych i 131 chorych.

26 grudnia, gdy chronologie odnotowywały ciężkie walki na górze Austen, trwały właśnie te bezskuteczne natarcia. Po ich zakończeniu walka pod Gifu przybrała postać wymiany ognia, wypadów patrolowych i nocnych prób przenikania. Do końca roku Amerykanie nie zdobyli Gifu; jego obrońcy, którzy nie dostawali już zaopatrzenia, zjedli ostatnie racje 1 stycznia 1943 roku. Amerykański oficer piechoty morskiej i historyk Samuel B. Griffith ocenił później, że w tej „kompletnie spartaczonej” operacji Patch i jego zastępca mieli „wiele do oduczenia się i może jeszcze więcej do nauczenia”. Uczestnicy walk zwracali jednak uwagę na trudności, z którymi zmagał się niedoświadczony pułk: teren, brak ciężkiej broni i nieznany dotąd rodzaj umocnień.

Decyzja w Tokio

Podczas gdy pod Gifu trwał impas, o losie Guadalcanalu rozstrzygano daleko od wyspy. Garnizon japoński głodował, a po zatopieniu 12 grudnia niszczyciela „Teruzuki” kontradmirał Raizō Tanaka uznał, że wojsk na wyspie nie da się już zaopatrywać drogą morską. 12 grudnia marynarka wojenna po raz pierwszy zaproponowała porzucenie Guadalcanalu. Dowództwo armii długo się opierało, ale 19 grudnia do Rabaulu przyleciała delegacja Cesarskiej Kwatery Głównej z pułkownikiem Jōichirō Sanadą, szefem sekcji operacyjnej sztabu armii. Po rozmowach z generałem porucznikiem Hitoshim Imamurą, który od 26 listopada dowodził z Rabaulu wojskami lądowymi na Wyspach Salomona i Nowej Gwinei, Sanada po powrocie zalecił wycofanie się. 26 grudnia kierownictwo Kwatery Głównej przyjęło ten wniosek i poleciło przygotować plany ewakuacji, nowej linii obrony w środkowej części Wysp Salomona, opartej na Nowej Georgii, oraz przesunięcia sił na Nową Gwineę.

28 grudnia szef sztabu armii generał Hajime Sugiyama i szef sztabu marynarki admirał Osami Nagano przedstawili decyzję cesarzowi. 31 grudnia, na konferencji w obecności cesarza, Hirohito formalnie ją zatwierdził. Przygotowania do ewakuacji, nazwanej operacją Ke, prowadzono w ścisłej tajemnicy; żołnierze na wyspie, w tym obrońcy Gifu, mieli się o niej dowiedzieć dopiero w ostatniej chwili.

Miejsce w wojnie

Pierwsze natarcie na górę Austen załamało się 4 stycznia 1943 roku. 132 Pułk, który od początku operacji stracił 115 zabitych i 272 rannych, zdobył w tym czasie sąsiednie wzgórze 27 i otoczył Gifu od północy, wschodu i południa, ale do dalszych natarć się nie nadawał. 10 stycznia nowo utworzony XIV Korpus Patcha przeszedł do ogólnej ofensywy: oddziały 25 Dywizji Piechoty zaatakowały grzbiety nazwane od kształtu na mapie Galloping Horse („Galopujący Koń”) i Sea Horse („Konik Morski”), a 35 Pułk Piechoty zastąpił pod Gifu wyczerpany 132 Pułk. Odcięty major Inagaki odmówił wykonania rozkazu pułkownika Oki, by przebić się do swoich, bo musiałby zostawić chorych i rannych. Na apel nadany z głośnika poddało się zaledwie kilku żołnierzy. 22 stycznia amerykański czołg lekki wdarł się w głąb pozycji i zniszczył kilka schronów, a w nocy obrońcy z Inagakim przeprowadzili ostatnie, samobójcze natarcie. 23 stycznia Gifu był w rękach amerykańskich.

Według amerykańskich zestawień w walkach o górę Austen, Galloping Horse i Sea Horse zginęło około 250 Amerykanów i około 3 tysięcy Japończyków; wielu z nich zmarło nie od kul, lecz z głodu i chorób. Jeńcy japońscy nazywali walki pod wzgórzami 27 i 31 bitwą o Górę Krwi. Dla armii lądowej Stanów Zjednoczonych była to pierwsza poważna lekcja walki z umocnionymi pozycjami japońskimi w dżungli – z ich bunkrami, ogniem krzyżowym i obrońcami gotowymi zginąć do ostatniego. Te same metody Japończycy stosowali później na Nowej Georgii, Tarawie, Peleliu i Iwo Jimie.

Walki o górę Austen nie zdecydowały jednak o losie Guadalcanalu – przesądził o nim głód japońskiego garnizonu i decyzja z 31 grudnia. W nocach z 1 na 2, z 4 na 5 i z 7 na 8 lutego 1943 roku japońskie niszczyciele zabrały z wyspy około 10 600 żołnierzy, a 9 lutego Patch zameldował, że zorganizowany opór na Guadalcanalu ustał.