Zdobycie Manus

Przed świtem 15 marca 1944 roku okręt desantowy typu LST wyszedł z plantacji Salami na Los Negros i ruszył przez zatokę Seeadler w stronę wyspy Manus, największej z Wysp Admiralicji. Na pokładzie byli żołnierze 8 Pułku Kawalerii, a w ładowni pływające transportery gąsienicowe LVT. Po krótkim, lecz gwałtownym przygotowaniu ogniowym kawalerzyści 2 Brygady 1 Dywizji Kawalerii wyszli na brzeg pod misją Lugos, około czterech kilometrów na zachód od osady Lorengau. Był to początek ostatniego dużego etapu walk o archipelag, które rozpoczęły się dwa tygodnie wcześniej lądowaniem na Los Negros.

Pod datą 15 marca często zapisuje się krótko, że tego dnia „Amerykanie zajęli wyspę Manus”. To uproszczenie: 15 marca na wyspie dopiero wylądowano. Lotnisko pod Lorengau zdobyto 17 marca, samą osadę 18 marca, a zorganizowany opór japońskiej załogi na Manusie ustał dopiero około 25 marca, po sześciu dniach walk wokół wioski Rossum w głębi wyspy. Rozbite grupy żołnierzy japońskich ukrywały się w dżungli jeszcze przez wiele tygodni.

Po Los Negros

Na początku marca walki na Los Negros, gdzie 29 lutego wylądował tysiąc kawalerzystów generała Douglasa MacArthura, przeszły w fazę oczyszczania terenu. Odparto nocne kontrataki płk. Yoshio Ezakiego, 5 marca dowództwo przejął dowódca 1 Dywizji Kawalerii gen. mjr Innis P. Swift, a 9 marca na lotnisku Momote wylądowały pierwsze myśliwce Kittyhawk australijskiego 76 Dywizjonu RAAF. Zatoka Seeadler, olbrzymi naturalny port między Los Negros a Manusem, była od 8 marca dostępna dla okrętów alianckich, choć japońskie działa na wysepkach u jej wejścia trzeba było jeszcze uciszać.

Prawdziwą nagrodą był jednak Manus. Według amerykańskiego rozpoznania pozostało na nim około 2700 japońskich żołnierzy i marynarzy. Lorengau, jedyna osada przypominająca miasteczko, miała lotnisko i węzeł czterech dróg i – jak wiedzieli Amerykanie – była silnie umocniona. Swift postanowił nie atakować jej od czoła, tylko wysadzić 2 Brygadę gen. bryg. Verne’a D. Mudge’a na plażach pod Lugos, gdzie Japończycy się desantu nie spodziewali, i uderzyć na Lorengau od zachodu.

Hauwei – krwawy wstęp

Desant potrzebował osłony artyleryjskiej, a z Los Negros działa nie sięgały daleko w głąb Manusu. 11 marca trzy patrole wyruszyły więc łodziami desantowymi na poszukiwanie stanowisk ogniowych na przybrzeżnych wysepkach. Dwa wróciły bez przeszkód: przylądek Bear Point okazał się wolny od wroga, a na wysepkach Butjo Luo znaleziono dobre miejsca dla dział. Trzeci patrol – 25 ludzi ze 302 Kawaleryjskiego Oddziału Rozpoznawczego, dwóch oficerów artylerii, australijski przewodnik z jednostki administracyjnej ANGAU i miejscowy przewodnik Kaihu z wioski Mokerang – popłynął na wysepkę Hauwei.

Gdy żołnierze wychodzili na brzeg, mjr Carter S. Vaden dostrzegł zamaskowany bunkier i wrzucił do niego dwa granaty. W tej samej chwili otworzyły ogień ukryte japońskie moździerze i karabiny maszynowe. Kuter torpedowy osłony został trafiony i wycofał się, a łódź desantowa, która dwukrotnie wracała pod ogniem po rozbitków, została przedziurawiona pociskiem moździerzowym i zatonęła. Ocalałych podjął z wody po trzech godzinach inny kuter, osłaniany przez australijski niszczyciel HMAS „Arunta”. Zginęło ośmiu Amerykanów, w tym Vaden, a piętnastu odniosło rany. Kaihu, uznany za zaginionego, dopłynął wpław z powrotem na Los Negros.

Swift odłożył desant pod Lugos i 12 marca rzucił na Hauwei 2 Szwadron 7 Pułku Kawalerii, poprzedzony ogniem czterech niszczycieli, rakiet wystrzeliwanych z barek, artylerii z Los Negros i bombami australijskich Kittyhawków. Japończycy – marynarze z doskonale rozmieszczonych bunkrów o krzyżujących się polach ostrzału – bronili się zaciekle. Opór złamał dopiero czołg średni dowieziony następnego dnia barką; kawaleria straciła ośmiu zabitych i 46 rannych, naliczono 43 zabitych Japończyków. Na Hauwei i Butjo Luo przeniesiono trzy dywizjony artylerii polowej, które mogły już sięgnąć Lorengau.

Lądowanie pod Lugos

Rankiem 15 marca okolicę Lugos ostrzelały cztery amerykańskie niszczyciele, barki rakietowe i artyleria z wysepek, a 18 bombowców B-25 zrzuciło 81 bomb i ostrzelało brzeg z broni pokładowej. Pierwsze dwa szwadrony 8 Pułku Kawalerii przewiezione w transporterach LVT napotkały tylko słaby opór: Japończycy nie spodziewali się desantu w tym miejscu i ich nieliczne stanowiska nad plażą zostały szybko opanowane. LST zawrócił po kolejny rzut i przywiózł 7 Pułk Kawalerii, który przejął obronę przyczółka.

1 Szwadron 8 Pułku Kawalerii ruszył na wschód wzdłuż wybrzeża, lecz zatrzymał go kompleks bunkrów na skraju lotniska Lorengau. Po nawale artyleryjskiej i nalocie Kittyhawków kawalerzyści zajęli bez walki grzbiet górujący nad pasem startowym. Pierwsze natarcie na samo lotnisko utknęło jednak przed kolejną linią bunkrów z bali i ziemi, odpornych na ogień artylerii.

Lorengau i Rossum

17 marca, wzmocnieni przez 1 Szwadron 7 Pułku Kawalerii i czołgi, Amerykanie ponowili atak i opanowali lotnisko. Następnego dnia, 18 marca, zajęli Lorengau – przedwojenną siedzibę australijskiej administracji okręgu Manus w mandatowym Terytorium Nowej Gwinei.

Główne siły japońskie na Manusie wciąż jednak pozostawały nieodnalezione. 7 Pułk Kawalerii natrafił na nie dopiero 20 marca, posuwając się w głąb wyspy w stronę wioski Rossum. Przez sześć dni oba pułki kawalerii zdobywały pozycję po pozycji, rozbijając kolejne bunkry ogniem artylerii, moździerzy i granatami. Około 25 marca zorganizowany opór na Manusie się skończył. 24 marca w Papitalai na Los Negros poległa ostatnia, około pięćdziesięcioosobowa grupa obrońców tamtej wyspy.

Głód w górach

Ocalali Japończycy wycofywali się w góry bez żywności i amunicji. Dziennik znaleziony przy zabitym żołnierzu oddaje ich położenie. 28 marca autor zapisał, że z jego oddziału zostało około 300 ludzi, a ich życie jest „policzone na kilka dni”. 30 marca: „To ósmy dzień, odkąd zaczęliśmy odwrót. Krążymy po górskich drogach z powodu nieprzyjaciela. (…) Zjedliśmy wszystkie racje. Nasze ciała są coraz słabsze, a głód staje się nie do zniesienia”. 1 kwietnia: „Według meldunku nasze wojska w Lorengau muszą się wycofać. Odtąd nie pozostaje nic innego, jak żyć tak, jak żyją krajowcy”.

Pozostały jeszcze mniejsze wyspy. 30 marca 1 Szwadron 7 Pułku Kawalerii wylądował na Pityilu i po walce zniszczył tamtejszy posterunek. 1 kwietnia kawalerzyści z 12 Pułku Kawalerii przeprawili się na wysepki Ndrilo i Koruniat – jak podkreślają historycy kampanii, była to zapewne jedyna operacja desantowa wojsk amerykańskich w tej wojnie przeprowadzona w miejscowych czółnach. 3 kwietnia zajęto wyspę Rambutyo. Przed każdym takim desantem ludzie z ANGAU dyskretnie ewakuowali mieszkańców, by oszczędzić im ostrzału. Patrole, często kierowane przez miejscowych informatorów, polowały na rozbitków aż do formalnego zakończenia kampanii 18 maja 1944 roku.

Według końcowego raportu gen. Waltera Kruegera w całej kampanii na Wyspach Admiralicji naliczono 3280 zabitych Japończyków, 75 wzięto do niewoli, a około 1100 zaginęło bez śladu. Amerykanie stracili 326 zabitych, 1189 rannych i 4 zaginionych. Australijska administracja odnotowała też straty wśród miejscowej ludności: kilku zabitych w walce i przez Japończyków oraz 20 zabitych i 34 rannych przypadkowo od bomb i pocisków aliantów.

Port dla całej floty

Jeszcze zanim ucichły walki, na Manus i Los Negros zaczęli przybywać Seabees – amerykańscy saperzy marynarki. Spór o to, kto ma kierować bazą, poróżnił MacArthura z admirałem Chesterem Nimitzem, który proponował przesunięcie granicy Obszaru Południowego Pacyfiku tak, by objęła Admiralicje. Kolegium Połączonych Szefów Sztabów odrzuciło ten pomysł, a 3 marca MacArthur i admirał William Halsey zawarli w Brisbane kompromis: baza miała służyć całej flocie amerykańskiej.

W ciągu kilku miesięcy na pustych dotąd wyspach powstały dwa lotniska dla ciężkich bombowców – rozbudowane Momote i nowe Mokerang – bazy samolotów pokładowych na Ponam i Pityilu, zbiorniki na setki tysięcy baryłek paliwa, warsztaty i doki pływające w Lombrum, szpital, magazyny i ośrodek wypoczynkowy dla dziesięciu tysięcy marynarzy naraz. 18 kwietnia na Momote przyleciały bombowce B-24, które dwa dni później zaatakowały atol Woleai w Karolinach.

Miejsce w wojnie

Zajęcie Manusu zamknęło od zachodu pierścień wokół Rabaulu. Gdy 20 marca piechota morska wylądowała bez walki na wyspie Emirau na północ od Nowej Irlandii, około stu tysięcy japońskich żołnierzy i marynarzy na Nowej Brytanii i Nowej Irlandii zostało odciętych i do końca wojny nie odegrało już większej roli. Alianci nie musieli szturmować ani Rabaulu, ani Kavieng, a MacArthur zyskał wysunięty port, dzięki któremu mógł przeskoczyć setki kilometrów wzdłuż wybrzeża Nowej Gwinei. Japońska kwatera główna uznała utratę Admiralicji za utratę całej wysuniętej linii obrony i kazała budować nową w zachodniej części Nowej Gwinei.

W kwietniu 1944 roku w zatoce Seeadler zbierały się zespoły desantu pod Hollandią i Aitape, a jesienią stąd wyszła część floty, która przewiozła wojska MacArthura na Leyte i stoczyła bitwę w zatoce Leyte. W 1945 roku Manus był wysuniętą bazą Brytyjskiej Floty Pacyfiku. Zatoka Seeadler, której Japończycy nigdy nie zdołali naprawdę wykorzystać, stała się dla aliantów jednym z najważniejszych portów wojny na Pacyfiku.