Lądowanie na Woodlark i Kiriwinie

Tuż po północy 23 czerwca 1943 roku dwa amerykańskie szybkie transportowce – przebudowane stare niszczyciele „Brooks” i „Humphreys” – stanęły w zatoce Guasopa przy wyspie Woodlark na Morzu Salomona. O 0.32 z sześciu łodzi desantowych zeszła na brzeg grupa przednia 112 Pułku Kawalerii pod dowództwem mjr. D.M. McMainsa. Japończyków na wyspie nie było. W nocy z 23 na 24 czerwca podobna grupa ze 158 Pułku Piechoty wylądowała przy Losuii na Kiriwinie, największej z Wysp Trobrianda. Obie miały przygotować plaże, drogi i miejsca pod lotniska dla głównych sił, które zeszły na ląd 30 czerwca. Cała akcja nosiła kryptonim „Chronicle” i była pierwszym krokiem wojsk generała Douglasa MacArthura w wielkiej ofensywie przeciw japońskiej twierdzy w Rabaulu.

Popularne kalendaria mówią pod tą datą o lądowaniu na Wyspach Trobrianda i o kontynuowaniu amerykańskiej strategii „przeskakiwania z wyspy na wyspę”. Wymaga to dwóch uściśleń. 23 czerwca ląd zajęto najpierw na Woodlark, która do Trobriandów nie należy – leży ok. 180 km dalej na wschód; Kiriwina przyjęła swoją grupę przednią w nocy z 23 na 24 czerwca. Obie wyspy były przy tym puste: nie zdobywano ich, tylko zajmowano, a przemyślane omijanie silnie bronionych japońskich baz, które później nazwano „żabimi skokami”, miało się zacząć dopiero kilka miesięcy później.

Plan „Cartwheel”

Po zwycięstwach na Guadalcanalu i pod Buną alianci mogli wreszcie myśleć o ataku na Rabaul – główną bazę japońskiej armii i floty na południowym Pacyfiku, zajętą w styczniu 1942 roku. Dyrektywa amerykańskiego Połączonego Kolegium Szefów Sztabów z 28 marca 1943 roku kazała MacArthurowi i admirałowi Williamowi Halseyowi zbliżyć się do niego dwiema drogami: wzdłuż wybrzeża Nowej Gwinei i przez Wyspy Salomona. Sztab MacArthura przerobił na tej podstawie wcześniejsze plany „Elkton”; wersję trzecią wydano 26 kwietnia, po pierwszym osobistym spotkaniu obu dowódców w Brisbane. Działania nazwano operacją „Cartwheel”. Przewidywała ona około trzynastu desantów i zdobyczy w ciągu ośmiu miesięcy.

Na początek wybrano właśnie Woodlark i Kiriwinę. Żadna ze stron ich nie obsadziła, a ich położenie było cenne: od Kiriwiny do Rabaulu jest około 270 mil morskich (ok. 500 km), od Woodlark do Wyspy Bougainville’a – około 200 mil (ok. 320 km). Lotniska na tych wyspach pozwoliłyby alianckim myśliwcom i średnim bombowcom sięgnąć celów, do których dotąd docierały tylko ciężkie bombowce bez osłony, a zarazem wzmocniłyby kontrolę nad Morzem Salomona i Morzem Bismarcka, na którym w marcu alianckie lotnictwo rozbiło japoński konwój do Lae.

Siły Alamo i grupy przednie

MacArthur powierzył operację generałowi Walterowi Kruegerowi, urodzonemu w Złotowie dowódcy świeżo przybyłej do Australii 6 Armii. Jego sztab występował jako Siły Alamo (Alamo Force) i podlegał bezpośrednio kwaterze głównej MacArthura, z pominięciem australijskiego generała Thomasa Blameya. Według Johna Millera, autora amerykańskiej historii oficjalnej, był to pierwszy desant na Południowo-Zachodnim Pacyfiku zaplanowany tak dokładnie, że jego procedury stały się wzorem dla następnych. Do operacji wyznaczono ok. 16 800 ludzi. Desantem dowodził kontradmirał Daniel Barbey, osłonę z morza zapewniał zespół brytyjskiego kontradmirała Victora Crutchleya, w którym płynęły także okręty australijskie. Ciężkie bombowce 5 Armii Lotniczej USA miały w tym czasie atakować lotniska w Rabaulu, a myśliwce australijskiego RAAF – osłaniać konwoje.

Teren rozpoznano wcześniej. Na początku maja na obie wyspy przedostały się małe grupy saperów, które zbadały plaże i miejsca pod lotniska i potwierdziły, że Japończyków tam nie ma. W maju na Kiriwinie zaczęła też działać australijska stacja radarowa. Wojska trzeba było jednak zebrać z rozległego obszaru: 112 Pułk Kawalerii (walczący pieszo) przyszedł w całości z Południowego Pacyfiku i czekał w Townsville, ale oddziały dla Kiriwiny rozrzucone były od Port Moresby po Australię. Dlatego termin głównego desantu przesunięto na 30 czerwca – ten sam dzień, na który wyznaczono lądowania w zatoce Nassau na Nowej Gwinei i na Nowej Georgii. 20 czerwca kwatera Kruegera otworzyła się nad zatoką Milne Bay, w miejscu, gdzie rok wcześniej Australijczycy odparli japoński desant. Wkrótce przybyli tam także MacArthur i Barbey.

Grupa przednia na Woodlark odpłynęła z Milne Bay 22 czerwca o 16.00. Wysiadanie przy silnym wietrze i wysokiej fali trwało do 4.00 nad ranem. Miejscowego australijskiego obserwatora wybrzeża nikt nie uprzedził o desancie: na wieść o obcych żołnierzach ustawił on swój oddział tubylczych partyzantów w tyralierę i szykował się do walki. Dopiero gdy usłyszał amerykański akcent, dołączył do przybyszów.

Te same dwa okręty po powrocie do Milne Bay zabrały 23 czerwca grupę przednią dla Kiriwiny – pluton łączności 158 Pułku, część 59 Kompanii Saperów i oddział plażowy pod dowództwem ppłk. Floyda G. Powella. Wypłynęły z czterogodzinnym opóźnieniem, o 18.10, i stanęły u Kiriwiny o północy. Wyspę niemal całą otacza rafa koralowa; do plaży przy Losuii prowadzi kręty kanał długości ośmiu kilometrów. Przy niskiej wodzie łodzie w ciemności kilka razy osiadały na mieliźnie, a admirał Barbey winił też słabe wyszkolenie żołnierzy. Świt zastał okręty jeszcze nierozładowane i w obawie przed lotnictwem odpłynęły z częścią ładunku; po ciężki sprzęt wróciły trzy noce później. Na Kiriwinie, gdzie w latach 1915–1918 Bronisław Malinowski prowadził badania, które stały się klasyką antropologii, mieszkańcy pomagali teraz Amerykanom budować na północnym brzegu groblę z koralowca, wysoką na ok. 2 m i długą na ok. 270 m, nosząc koral w koszach. Japończycy albo nie zauważyli grup przednich, albo nie uznali ich za warte uwagi – nie zaatakowali ich ani z morza, ani z powietrza.

Główny desant 30 czerwca

Właściwe lądowania odbyły się tydzień później. Na Woodlark sześć okrętów desantowych typu LST, które wyszły z Townsville 25 czerwca, wysadziło od 21.00 30 czerwca ok. 2600 żołnierzy pułkownika Juliana W. Cunninghama: 112 Pułk Kawalerii, 134 Dywizjon Artylerii Polowej i 12 Batalion Obronny Piechoty Morskiej. Cały sprzęt załadowano wcześniej na ciężarówki, które zjeżdżały wprost na ląd, więc okręty odpłynęły jeszcze przed świtem. Na Kiriwinie od rana 30 czerwca ok. 2250 żołnierzy pułkownika J. Prugha Herndona schodziło z dwunastu okrętów desantowych piechoty (LCI), które utykały na płyciznach 200–300 jardów od brzegu; ulewy i odpływ dodatkowo opóźniały rozładunek. Japońska reakcja ograniczyła się do lotów rozpoznawczych i dwóch małych nalotów na Woodlark. Według amerykańskiego historyka marynarki Samuela Eliota Morisona Japończycy byli zajęci jednoczesnymi lądowaniami na Nowej Gwinei i Nowej Georgii.

Seabees zaczęli budowę lotniska na Woodlark 2 lipca; 23 lipca przyleciał tam pierwszy dywizjon amerykańskich myśliwców. Na Kiriwinie, gdzie prace grzęzły w błocie, Krueger zastąpił Herndona innym dowódcą, a australijski 79 Dywizjon RAAF na Spitfire’ach rozpoczął z wyspy loty 18 sierpnia. Na obu wyspach powstały też bazy kutrów torpedowych.

Miejsce w wojnie

Zajęcie Woodlark i Kiriwiny było najspokojniejszym otwarciem wielkiej ofensywy. Dwa dni przed grupą przednią na Woodlark marines Halseya zeszli na ląd w Segi Point na Nowej Georgii, a 30 czerwca – równocześnie z głównymi desantami na obu wyspach – Amerykanie wylądowali na Rendovie i w zatoce Nassau na Nowej Gwinei. Od tego dnia oba ramiona „Cartwheel” posuwały się jednocześnie. Japońska 18 Armia generała Hatazō Adachiego, której posiłki od stycznia napływały do Lae, skupiała się na obronie wybrzeża Nowej Gwinei i nie miała sił, by bronić odległych wysp.

Samo znaczenie militarne obu baz okazało się skromne. Front szybko przesunął się na zachód i północ, a lotniska na Woodlark i Kiriwinie posłużyły głównie jako punkty przelotowe, zaplecze zaopatrzenia i osłona myśliwska dla kolejnych operacji. Morison i australijski historyk oficjalny G. Hermon Gill podkreślali jednak, że operacja „Chronicle” była cenną próbą generalną: armia i marynarka sprawdziły w niej organizację desantów, które w następnych miesiącach stały się codziennością Południowo-Zachodniego Pacyfiku.

Strategia „przeskakiwania z wyspy na wyspę”, o której wspominają kalendaria, nabrała właściwego kształtu dopiero później. W sierpniu 1943 roku Halsey ominął silnie bronioną Kolombangarę i wylądował na Vella Lavella, a konferencja w Quebecu zdecydowała, że Rabaulu nie trzeba zdobywać – wystarczy go odciąć i zneutralizować z powietrza. Po zajęciu Lae i Salamauy we wrześniu, desantach na Nowej Brytanii w grudniu 1943 roku i na Wyspach Admiralicji w lutym i marcu 1944 roku baza z blisko stu tysiącami japońskich żołnierzy została odcięta i przetrwała w izolacji do końca wojny. Ten sposób prowadzenia wojny – omijanie twierdz i zajmowanie słabo bronionych punktów pod lotniska – przeszedł do historii jako taktyka żabich skoków. Bezkrwawe zajęcie Woodlark i Kiriwiny było jej skromną zapowiedzią.