TheSecondWar.pl
en
← Wszystkie serie

Seria

Katyń i deportacje

1939–1944 · 14 tekstów · ok. 125 min czytania

Po agresji 17 września 1939 roku Związek Radziecki zagarnął wschodnią połowę Polski. Wiosną 1940 roku, na podstawie decyzji Biura Politycznego z 5 marca, NKWD zabiło strzałem w tył głowy blisko 22 tysiące obywateli polskich – oficerów, policjantów i więźniów – w Katyniu, Charkowie, Kalininie i innych miejscach. W czterech deportacjach z lat 1940–1941 wywiózł z ziem wschodnich według dokumentów NKWD około 320–340 tysięcy ludzi, w tym rodziny zamordowanych. Seria prowadzi od zbrodni i wywózek przez daremne poszukiwania zaginionych oficerów po odkrycie grobów w 1943 roku, zerwanie przez Moskwę stosunków z rządem polskim i radzieckie kłamstwo komisji Burdenki.

1939

  1. 0117 września – 6 października 1939Bitwa12 minAgresja ZSRR na PolskęPoczątek wszystkiego: wrzesień 1939 zamyka oficerów w obozach NKWD i otwiera Kresy na późniejsze zbrodnie i deportacje.Od 17 września 1939 Armia Czerwona zajmowała wschodnią Polskę. Opór stawiały KOP, Grodno, Lwów i zgrupowanie Orlika-Rückemanna. Walki trwały do października.
  2. 021 listopada 1939Wydarzenie9 minZSRR anektuje wschodnie ziemie PolskiPo aneksji Moskwa traktuje Kresy jako swoją ziemię, a Polaków jako własnych obywateli – ze skutkami od deportacji po Katyń.1 i 2 listopada 1939 Rada Najwyższa ZSRR wcieliła zajęte Kresy do Ukraińskiej i Białoruskiej SRR. Podstawą były sfingowane „wybory” z 22 października.

1940

  1. 0310 lutego 1940Wydarzenie7 minPierwsza deportacja z ziem wschodnichPierwsza z czterech wywózek uderza w osadników i leśników; jej schemat – nocne najście i towarowe wagony – powtórzą trzy kolejne.10 lutego 1940 NKWD zaczęło wywozić z Kresów rodziny osadników wojskowych i służby leśnej. Według dokumentów NKWD na północ ZSRR trafiło blisko 140 tys. osób.
  2. 045 marca 1940Wydarzenie8 minDecyzja o rozstrzelaniu polskich jeńcówWyrok na jeńców i więźniów wydało kierownictwo partii ze Stalinem, nie samo NKWD – na tej decyzji opiera się zbrodnia katyńska.5 marca 1940 Biuro Polityczne przyjęło wniosek Berii, by bez sądu rozstrzelać 14,7 tys. polskich jeńców i 11 tys. więźniów. Podpisał go m.in. Stalin.
  3. 053 kwietnia 1940WydarzenieKluczowe11 minZbrodnia katyńskaWykonanie wyroku: od 3 kwietnia do połowy maja NKWD zabija blisko 22 tysiące ludzi w Katyniu, Charkowie, Kalininie i więzieniach.3 kwietnia 1940 z Kozielska odszedł pierwszy transport jeńców na śmierć. Do połowy maja NKWD zabiło blisko 22 tys. polskich oficerów, policjantów i więźniów.
  4. 0613 kwietnia 1940Wydarzenie6 minDruga deportacja z ziem wschodnichRodziny jeńców jadą do Kazachstanu, gdy ich mężowie giną w Katyniu – historycy widzą w obu decyzjach dwie części jednego planu.13 kwietnia 1940 NKWD wywiozło z Kresów do Kazachstanu około 61 tys. osób, głównie rodziny jeńców i aresztowanych, mordowanych w tych samych tygodniach.
  5. 0729 czerwca 1940Wydarzenie7 minTrzecia deportacja z ziem wschodnichTrzecia fala zmienia cel: uciekinierzy z zachodu, głównie Żydzi – listy chętnych do powrotu posłużyły NKWD za spis niepewnych.W nocy z 28 na 29 czerwca 1940 NKWD zaczęło trzecią wywózkę z Kresów. Zesłano głównie uchodźców spod okupacji niemieckiej, w większości Żydów.

1941

  1. 0822 maja 1941Wydarzenie7 minCzwarta deportacja z ziem wschodnichOstatnia wywózka z maja 1941 kontynuuje politykę z 1940 roku i obejmuje m.in. rodziny oficerów z Katynia; zatrzymuje ją dopiero atak Niemiec.W nocy z 21 na 22 maja 1941 NKWD zaczęło ostatnią wywózkę z Kresów. Trwała falami do wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej i objęła kilkadziesiąt tysięcy ludzi.
  2. 0914 czerwca 1941Wydarzenie13 minDeportacje czerwcoweWywózki z Litwy, Łotwy i Estonii – dla Polaków z Wileńszczyzny, których ominęły trzy wcześniejsze, to pierwsza masowa deportacja.W nocy z 13 na 14 czerwca 1941 NKWD zaczęło wywózki z Litwy, Łotwy i Estonii. W kilka dni wywieziono ponad 40 tys. ludzi, także Polaków z Wileńszczyzny.
  3. 104 grudnia 1941Wydarzenie11 minDeklaracja Sikorski–StalinStalin mówi Sikorskiemu, że zaginieni oficerowie „uciekli do Mandżurii”, choć wiedział, że od półtora roku nie żyją – kłamstwo sprzed 1943 roku.4 grudnia 1941 na Kremlu gen. Sikorski i Stalin podpisali deklarację o przyjaźni i wzajemnej pomocy. Armia Andersa miała urosnąć i przenieść się na południe.

1943

  1. 1116 marca 1943Wydarzenie7 minOdkrycie grobów katyńskichBezskuteczne poszukiwania zaginionych oficerów kończą się w lesie katyńskim, gdzie Niemcy zaczynają ekshumację 29 marca 1943 roku.W marcu 1943 niemiecka policja polowa badała masowe groby polskich oficerów w lesie katyńskim. Świat dowiedział się o nich dopiero w kwietniu.
  2. 1213 kwietnia 1943WydarzenieKluczowe9 minNiemcy ujawniają zbrodnię katyńskąBerlin ogłasza groby, rząd RP prosi Czerwony Krzyż o zbadanie sprawy, a Moskwa zyskuje argument o zmowie z Hitlerem.13 kwietnia 1943 radio berlińskie ogłosiło odkrycie grobów polskich oficerów pod Smoleńskiem. Spór o śledztwo dał Stalinowi pretekst do zerwania z rządem RP.
  3. 1325 kwietnia 1943Wydarzenie9 minZSRR zrywa stosunki z rządem RPMoskwa używa Katynia, by zerwać z legalnym rządem, a zachodni alianci godzą się na ten fakt dokonany w imię jedności koalicji.W nocy z 25 na 26 kwietnia 1943 Mołotow odczytał ambasadorowi Romerowi notę o zerwaniu stosunków z rządem RP. Pretekstem był wniosek do Czerwonego Krzyża.

1944

  1. 1424 stycznia 1944Wydarzenie9 minKomisja BurdenkiKłamstwo katyńskie dostaje oficjalną postać: komisja Burdenki przypisuje zbrodnię Niemcom, opierając się na dowodach sfałszowanych przez NKWD.24 stycznia 1944 radziecka komisja Nikołaja Burdenki podpisała komunikat przypisujący zbrodnię katyńską Niemcom. Oparła go na dowodach sfałszowanych przez NKWD.