TheSecondWar.pl
en
← Wszystkie serie

Seria

Zagłada w okupowanej Polsce

1939–1945 · 19 tekstów · ok. 185 min czytania

Okupowana Polska stała się głównym miejscem Zagłady europejskich Żydów. Niemcy oznakowali ich i zamknęli w gettach, a od 1942 roku mordowali w obozach zagłady, między innymi w Chełmnie, Bełżcu, Sobiborze, Treblince i Auschwitz-Birkenau. Seria pokazuje kolejne etapy: getta, decyzje w Wannsee, wielką akcję deportacyjną w Warszawie, pierwsze wiadomości przekazane światu i zbrojny opór w gettach i obozach.

1939

  1. 0123 listopada 1939Wydarzenie6 minOpaski z gwiazdą DawidaPoczątek drogi od oznakowania przez izolację do wymordowania – opaska pozwalała rozpoznać każdego Żyda na ulicy.23 listopada 1939 Hans Frank nakazał Żydom w Generalnym Gubernatorstwie, od 10. roku życia, nosić od 1 grudnia białą opaskę z niebieską gwiazdą Dawida.

1940

  1. 022 października 1940WydarzenieKluczowe9 minUtworzenie getta warszawskiegoPo oznakowaniu przyszła izolacja – w Warszawie, największym skupisku Żydów w Europie, odgrodzono ich murem w zamkniętej dzielnicy.2 października 1940 gubernator Ludwig Fischer nakazał utworzyć w Warszawie „dzielnicę żydowską”. Do połowy listopada przesiedlono około 250 tysięcy ludzi.

1941

  1. 031 października 1941Wydarzenie10 minObóz na MajdankuObóz dla jeńców pod Lublinem stał się ogniwem akcji „Reinhardt” i pierwszym świadectwem zbrodni, które po wkroczeniu Armii Czerwonej zobaczył świat.Od 1 października 1941 SS miała budować pod Lublinem obóz dla 50 tysięcy radzieckich jeńców. Tak powstał Majdanek, w którym zginęło blisko 80 tysięcy ludzi.

1942

  1. 0415 stycznia 1942Wydarzenie9 minDeportacje z Łodzi do ChełmnaOd getta do mordu: z Łodzi wywożono ludzi do Chełmna, pierwszego niemieckiego obozu zagłady, gdzie od grudnia 1941 roku zabijano Żydów z Kraju Warty.W połowie stycznia 1942 Niemcy zaczęli wywozić Żydów z getta łódzkiego do obozu zagłady w Chełmnie. Do końca miesiąca zamordowali tam około 10 tysięcy osób.
  2. 0520 stycznia 1942WydarzenieKluczowe11 minKonferencja w WannseeMordowanie trwało już od miesięcy, a w Wannsee Heydrich zebrał urzędników SS, partii i ministerstw, by zapewnić współpracę w zagładzie Żydów Europy.20 stycznia 1942 Heydrich zebrał w willi nad Wannsee piętnastu urzędników SS, partii i ministerstw, by skoordynować trwające już mordowanie Żydów Europy.
  3. 061 czerwca 1942Wydarzenie9 minRaport BunduWiadomość o Zagładzie dociera do Londynu – liczby znano już w czerwcu 1942 roku, lecz przez wiele miesięcy uważano je za przesadzone.Na przełomie maja i czerwca 1942 do Londynu dotarł raport Bundu o 700 tys. Żydów zamordowanych w Polsce i o gazowaniu w Chełmnie. Zachód nie dowierzał.
  4. 0722 lipca 1942Wydarzenie9 minObóz zagłady w TreblinceObóz powstał, by przyjąć Żydów z największego getta Europy; jako największy obóz akcji „Reinhardt” pochłonął 800–900 tysięcy ofiar.22 lipca 1942 z Warszawy odjechał pierwszy transport do Treblinki II. Następnego dnia ruszył obóz, w którym Niemcy zamordowali około 800–900 tys. Żydów.
  5. 0822 lipca 1942WydarzenieKluczowe13 minWielka Akcja w getcie warszawskimOdgrodzona dzielnica stała się punktem wywózek: w niespełna dwa miesiące Niemcy wysłali do Treblinki co najmniej 254 tysiące ludzi.22 lipca 1942 Niemcy zaczęli wywozić Żydów z getta warszawskiego do Treblinki. Do 21 września zamordowali tam co najmniej 254 tysiące ludzi.
  6. 095 sierpnia 1942Wydarzenie10 minDeportacja Domu Sierot Janusza KorczakaWielka akcja w jednym losie: Korczak odmówił ukrycia się i pojechał z dziećmi do Treblinki, a po wojnie jego idee przetrwały w prawach dziecka.5 sierpnia 1942 Niemcy wywieźli z getta warszawskiego do Treblinki Janusza Korczaka, Stefanię Wilczyńską, wychowawców i blisko 200 dzieci z Domu Sierot.
  7. 1017 grudnia 1942WydarzenieKluczowe9 minDeklaracja Narodów Zjednoczonych w sprawie zagłady ŻydówSojusznicy po raz pierwszy wspólnie nazwali Zagładę po imieniu – dzięki polskim meldunkom, lecz od wiedzy do działania wciąż było daleko.17 grudnia 1942 Anthony Eden odczytał w Izbie Gmin deklarację 11 rządów i Wolnych Francuzów potępiającą zagładę Żydów. Posłowie wstali w milczeniu.

1943

  1. 1118 stycznia 1943WydarzenieKluczowe11 minPierwszy zbrojny opór w getcie warszawskimZwrot po Wielkiej Akcji: ŻOB po raz pierwszy stawiła zbrojny opór, a w kwietniu mało kto poszedł na Umschlagplatz dobrowolnie.18 stycznia 1943 Niemcy wznowili wywózki z getta warszawskiego. Bojownicy ŻOB po raz pierwszy stawili im zbrojny opór, a po czterech dniach akcję przerwano.
  2. 1213 marca 1943WydarzenieKluczowe10 minLikwidacja getta krakowskiegoLikwidacja kolejnego getta: w Krakowie zdolnych do pracy pognano do Płaszowa, a starych, chorych i dzieci zabito lub wywieziono do Auschwitz.13–14 marca 1943 Niemcy zlikwidowali getto w krakowskim Podgórzu. Zdolnych do pracy pognali do obozu w Płaszowie, około 2 tysięcy ludzi zabili na miejscu.
  3. 1319 kwietnia 1943WydarzenieKluczowe10 minWybuch powstania w getcie warszawskimKulminacja oporu: w przeddzień Paschy bojownicy odparli wkraczających Niemców, a powstanie stało się symbolem żydowskiego oporu w czasie Zagłady.19 kwietnia 1943, w wigilię Paschy, bojownicy ŻOB i ŻZW odparli Niemców wkraczających do getta warszawskiego. Wkrótce wrócili oni pod wodzą Jürgena Stroopa.
  4. 1416 maja 1943WydarzenieKluczowe9 minUpadek powstania w getcie warszawskimKoniec walk i getta: Stroop wysadził Wielką Synagogę, a jego własny raport sprawił, że powstanie jest tak dobrze udokumentowane.16 maja 1943 Stroop wysadził Wielką Synagogę na Tłomackiem i ogłosił koniec getta warszawskiego. Raport podawał 56 065 „ujętych” Żydów.
  5. 1516 sierpnia 1943WydarzenieKluczowe10 minPowstanie w getcie białostockimPo Warszawie największe zbrojne wystąpienie Żydów w okupowanej Polsce – podziemie wzorowało się na warszawskiej ŻOB, choć nie miało szans powodzenia.16 sierpnia 1943 Niemcy przystąpili do likwidacji getta w Białymstoku. Kilkuset słabo uzbrojonych bojowników podjęło walkę, ich przywódcy zginęli w getcie.
  6. 1614 października 1943WydarzenieKluczowe11 minPowstanie w SobiborzeBunt w samym obozie zagłady: więźniowie zabili esesmanów, a ucieczka z Sobiboru była najskuteczniejszą ucieczką z niemieckiego obozu zagłady.14 października 1943 więźniowie obozu zagłady w Sobiborze zabili kilkunastu esesmanów i strażników. Około 300 zbiegło do lasu, wojnę przeżyło kilkudziesięciu.
  7. 173 listopada 1943WydarzenieKluczowe11 minAkcja „Dożynki”Niemiecka odpowiedź na falę oporu, wiązana z buntem w Sobiborze – w dwa dni rozstrzelano około 42 tysięcy ostatnich żydowskich robotników Lubelszczyzny.3–4 listopada 1943 SS i policja rozstrzelały na Majdanku, w Trawnikach i w Poniatowej około 42 tysięcy Żydów, ostatnich robotników przymusowych Lubelszczyzny.

1944

  1. 187 października 1944WydarzenieKluczowe9 minBunt Sonderkommando w AuschwitzZbrojny bunt w samym Birkenau – największe wystąpienie więźniów w historii Auschwitz, które miało zniszczyć narzędzia zbrodni i zostawić świadectwo.7 października 1944 więźniowie Sonderkommando w Birkenau zbuntowali się przeciw SS i podpalili krematorium IV. Zginęło około 450 więźniów i trzech esesmanów.

1945

  1. 1927 stycznia 1945WydarzenieKluczowe10 minWyzwolenie AuschwitzFinał serii: Armia Czerwona zastała w Auschwitz około 7 tysięcy więźniów, a nazwa obozu stała się symbolem Zagłady.27 stycznia 1945 roku żołnierze 60 Armii 1 Frontu Ukraińskiego weszli do Auschwitz. Zastali tam około 7 tysięcy więźniów, setki zwłok i magazyny mienia ofiar.