Seria
Droga do Jałty
1941–1945 · 15 tekstów · ok. 155 min czytania
Wielka Brytania przystąpiła do wojny w obronie Polski, ale o jej powojennym losie zdecydowała wielka trójka. Seria pokazuje, jak od Karty Atlantyckiej i deklaracji Sikorskiego i Stalina sprawa polska traciła miejsce w polityce aliantów: zerwanie stosunków z ZSRR po ujawnieniu zbrodni katyńskiej, śmierć Sikorskiego, granica na linii Curzona wstępnie uzgodniona w Teheranie, konferencje w Moskwie i Jałcie, proces szesnastu przywódców Polski Podziemnej i uznanie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.
1941
- 019 sierpnia 1941WydarzenieKluczowe13 minKarta atlantyckaPunkt wyjścia serii: zasada, że granice nie mogą się zmieniać wbrew woli narodów, na którą Polacy w latach 1943–1945 powoływali się daremnie, broniąc Lwowa i Wilna.9–12 sierpnia 1941 Roosevelt i Churchill naradzali się na okrętach w zatoce Placentia. 14 sierpnia ogłosili osiem wspólnych zasad, nazwanych Kartą atlantycką.
- 024 grudnia 1941Wydarzenie11 minDeklaracja Sikorski–StalinPolsko-radzieckie zbliżenie, w którym Sikorski grzecznie odrzuca rozmowę o granicy, a spór zostaje tylko odłożony.4 grudnia 1941 na Kremlu gen. Sikorski i Stalin podpisali deklarację o przyjaźni i wzajemnej pomocy. Armia Andersa miała urosnąć i przenieść się na południe.
1942
1943
- 0413 kwietnia 1943WydarzenieKluczowe9 minNiemcy ujawniają zbrodnię katyńskąProśba rządu do Czerwonego Krzyża daje Stalinowi pretekst do zerwania stosunków i odbiera Londynowi jedyny kanał rozmów z Moskwą.13 kwietnia 1943 radio berlińskie ogłosiło odkrycie grobów polskich oficerów pod Smoleńskiem. Spór o śledztwo dał Stalinowi pretekst do zerwania z rządem RP.
- 054 lipca 1943WydarzenieKluczowe11 minŚmierć generała SikorskiegoDwa miesiące po zerwaniu z Moskwą rząd traci jedynego polityka, którego naprawdę słuchali Churchill i Roosevelt.4 lipca 1943 Liberator z gen. Władysławem Sikorskim runął do morza tuż po starcie z Gibraltaru. Zginęło 16 osób, przeżył tylko pilot Eduard Prchal.
- 0618 października 1943WydarzenieKluczowe12 minKonferencja moskiewska ministrów spraw zagranicznychEden podnosi sprawę Polski, lecz Mołotow odrzuca nacisk, a Zachód nie ryzykuje sporu z ZSRR o rząd londyński – ostrzeżenie przed Teheranem.18 października 1943 Hull i Eden przylecieli do Moskwy. Obrady z Mołotowem dały zapowiedź ONZ, Europejską Komisję Doradczą i deklarację o karaniu zbrodniarzy.
- 0728 listopada 1943WydarzenieKluczowe12 minKonferencja teherańskaWielka trójka rozmawia o Polsce bez jej rządu i ustnie przyjmuje linię Curzona jako podstawę wschodniej granicy.28 listopada 1943 w Teheranie spotkali się Stalin, Roosevelt i Churchill. Zapadła decyzja o inwazji na Francję w maju 1944, o Polsce mówiono bez jej rządu.
1944
- 084 stycznia 1944WydarzenieKluczowe9 minArmia Czerwona przekracza przedwojenną granicę PolskiWojska radzieckie stają na granicy ryskiej, a Moskwa po raz pierwszy publicznie ogłasza program: linia Curzona i partner inny niż rząd w Londynie.W nocy z 3 na 4 stycznia 1944 wojska 1 Frontu Ukraińskiego przekroczyły w rejonie Rokitna na Wołyniu przedwojenną granicę Polski.
- 099 października 1944WydarzenieKluczowe11 minKonferencja moskiewska 1944Mołotow oznajmia Mikołajczykowi, że granicę uzgodniono w Teheranie, a Stalin stawia warunki: linia Curzona i rząd oparty na Komitecie Lubelskim.9 października 1944 Churchill przyleciał do Moskwy. Rozmowy ze Stalinem przyniosły umowę procentową o Bałkanach, spór o Polskę i zapowiedź wojny ZSRR z Japonią.
1945
- 104 lutego 1945WydarzenieKluczowe13 minKonferencja jałtańskaPod nieobecność Polaków mocarstwa przyjmują linię Curzona i zasadę „reorganizacji” rządu na szerszej podstawie – to, o czym dotąd decydowano nieformalnie, staje się ustaleniem.4–11 lutego 1945 w Jałcie Roosevelt, Churchill i Stalin uzgodnili okupację Niemiec, granice i rząd Polski, zasady ONZ oraz wejście ZSRR do wojny z Japonią.
- 1118 czerwca 1945Wydarzenie11 minProces szesnastuRównolegle z moskiewskimi rozmowami o rządzie sądzeni są przywódcy państwa podziemnego, a mocarstwa zachodnie reagują powściągliwie.18–21 czerwca 1945 w Moskwie sąd wojskowy ZSRR sądził porwanych podstępem przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, w tym gen. Okulickiego i Jankowskiego.
- 1228 czerwca 1945Wydarzenie9 minTymczasowy Rząd Jedności NarodowejRealizacja jałtańskiego zapisu o rządzie: obecność Mikołajczyka wystarcza Zachodowi za dowód, że warunek został spełniony.28 czerwca 1945 w Warszawie powołano Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej z Osóbką-Morawskim jako premierem oraz Gomułką i Mikołajczykiem jako wicepremierami.
- 135 lipca 1945Wydarzenie6 minMocarstwa uznają Tymczasowy Rząd Jedności NarodowejZamyka spór o to, kto reprezentuje Polskę: Waszyngton i Londyn uznają Warszawę i cofają uznanie rządowi w Londynie.5 lipca 1945 Stany Zjednoczone i Wielka Brytania uznały TRJN w Warszawie i cofnęły uznanie rządowi RP w Londynie, który odtąd działał jako rząd na uchodźstwie.
- 1417 lipca 1945WydarzenieKluczowe11 minPoczątek konferencji poczdamskiejRząd w Warszawie jest już uznany, więc Wielka Trójka spiera się o następstwa tej decyzji i o granicę zachodnią, którą przesuwa na Odrę i Nysę.17 lipca 1945 w pałacu Cecilienhof w Poczdamie Truman, Churchill i Stalin rozpoczęli ostatnią konferencję Wielkiej Trójki, poświęconą Niemcom i Polsce.
- 1516 sierpnia 1945Wydarzenie7 minPolsko-radziecka umowa granicznaPo uznaniu TRJN nic nie stoi na przeszkodzie, by jałtańskie ustalenia zapisać w umowie: granica na linii Curzona, Lwów i Wilno w ZSRR.16 sierpnia 1945 TRJN i ZSRR podpisały w Moskwie umowę o granicy wzdłuż linii Curzona – Lwów i Wilno zostały w ZSRR – oraz umowę reparacyjną.