Seria
Pod dwiema okupacjami
1939–1945 · 13 tekstów · ok. 120 min czytania
Po klęsce wrześniowej ziemie polskie podzieliły dwa totalitarne państwa. Niemcy wcielili zachodnią Polskę do Rzeszy, z centralnej utworzyli Generalne Gubernatorstwo i od pierwszych dni mordowali polską warstwę przywódczą. Związek Radziecki anektował wschodnią połowę kraju, wywiózł w głąb ZSRR setki tysięcy ludzi i wiosną 1940 roku zamordował blisko 22 tysiące polskich oficerów i innych jeńców w Katyniu i innych miejscach. Seria prowadzi przez obie okupacje i rzeź wołyńską po akcję „Burza” i obławę augustowską latem 1945 roku.
1939
- 011 września 1939Wydarzenie8 minOperacja TannenbergPoczątek niemieckiego terroru: listy nazwisk przygotowane przed wojną pokazują, że uderzenie w polskie elity było zaplanowane.1 września 1939 za Wehrmachtem weszły do Polski Einsatzgruppen policji bezpieczeństwa i SD. Z listami nazwisk miały „unieszkodliwić” polską warstwę przywódczą.
- 0226 października 1939WydarzenieKluczowe9 minWcielenie ziem polskich do Rzeszy i Generalne GubernatorstwoDekrety Hitlera ustalają kształt okupacji niemieckiej na lata – część ziem wcielona do Rzeszy, reszta w Generalnym Gubernatorstwie.26 października 1939 weszły w życie dekrety Hitlera. Zachodnią Polskę wcielono do Rzeszy, a z centralnej utworzono Generalne Gubernatorstwo Hansa Franka.
- 031 listopada 1939Wydarzenie9 minZSRR anektuje wschodnie ziemie PolskiDruga strona podziału: ZSRR legalizuje zajęcie Kresów, a z nim deportacje i terror na wschodzie.1 i 2 listopada 1939 Rada Najwyższa ZSRR wcieliła zajęte Kresy do Ukraińskiej i Białoruskiej SRR. Podstawą były sfingowane „wybory” z 22 października.
- 046 listopada 1939Wydarzenie8 minSonderaktion KrakauUczeni Krakowa padają ofiarą tej samej akcji niszczenia polskich elit, co ofiary Tannenbergu – aresztowani i wywiezieni do Sachsenhausen.6 listopada 1939 Niemcy zwabili profesorów krakowskich uczelni na rzekomy wykład w Collegium Novum, aresztowali 183 osoby i wywieźli je do Sachsenhausen.
1940
1941
- 061 marca 1941Wydarzenie8 minHimmler nakazuje rozbudowę AuschwitzObóz założony rok wcześniej w dawnych koszarach polskiego wojska staje się po decyzjach Himmlera większy i związany z przemysłem – jedno z narzędzi niemieckiego terroru.1 marca 1941 Himmler po raz pierwszy wizytował Auschwitz. Kazał rozbudować obóz dla 30 tysięcy więźniów i dać 10 tysięcy więźniów do budowy zakładów IG Farben.
- 074 lipca 1941WydarzenieKluczowe13 minMord profesorów lwowskichTerror wobec elit dociera po wkroczeniu Niemców do Lwowa, na ziemie okupowane wcześniej przez ZSRR – razem z profesorami rozstrzelano ich bliskich.W nocy z 3 na 4 lipca 1941 niemiecka policja bezpieczeństwa aresztowała we Lwowie polskich profesorów z bliskimi. Rano rozstrzelano ich na Wzgórzach Wuleckich.
1943
- 0816 marca 1943Wydarzenie7 minOdkrycie grobów katyńskichMoskwa nie odpowiada rządowi w Londynie na pytania o jeńców, a groby zbrodni z 1940 roku odnajdują i otwierają Niemcy.W marcu 1943 niemiecka policja polowa badała masowe groby polskich oficerów w lesie katyńskim. Świat dowiedział się o nich dopiero w kwietniu.
- 0913 kwietnia 1943WydarzenieKluczowe9 minNiemcy ujawniają zbrodnię katyńskąObie okupacje zderzają się w polityce: niemiecka propaganda ogłasza Katyń, a Stalin wykorzystuje spór o śledztwo do zerwania z rządem RP.13 kwietnia 1943 radio berlińskie ogłosiło odkrycie grobów polskich oficerów pod Smoleńskiem. Spór o śledztwo dał Stalinowi pretekst do zerwania z rządem RP.
- 1011 lipca 1943WydarzenieKluczowe11 minKrwawa niedziela na WołyniuWołyń pod niemiecką okupacją: UPA uderza na polskie wsie, a Niemcy na ogół nie interweniują w obronie napadniętych.11 lipca 1943 oddziały UPA wraz z miejscowymi chłopami zaatakowały blisko 100 polskich wsi i osad na Wołyniu. Był to najkrwawszy dzień rzezi wołyńskiej.
1944
- 117 lipca 1944Wydarzenie9 minOperacja „Ostra Brama”Akcja „Burza” w Wilnie: AK zdobywa miasto własnymi siłami, zanim wkroczy do niego Armia Czerwona, ale to wojska radzieckie je zajmują.7 lipca 1944 oddziały AK uderzyły na Wilno, by opanować je przed Armią Czerwoną. Tego samego dnia pod miasto dotarły czołówki 3 Frontu Białoruskiego.
- 1223 lipca 1944Wydarzenie10 minPowstanie lwowskieLwów powtarza doświadczenie Wilna: AK walczy z Niemcami razem z Armią Czerwoną, a jej ujawnienie kończy się rozbrojeniem i aresztowaniami.23 lipca 1944 we Lwowie toczyły się ciężkie walki AK i Armii Czerwonej z Niemcami. Miasto zdobyto 27 lipca, a kilka dni później NKWD aresztowało dowódców AK.