Intelligenzaktion

Przygotowano ją przed wojną: listy proskrypcyjne (Sonderfahndungsbuch Polen) układano m.in. z pomocą członków niemieckiej mniejszości. Aresztowania i egzekucje prowadziły Einsatzgruppen policji bezpieczeństwa i SD, a na Pomorzu także Selbstschutz złożony z miejscowych Niemców. Celem byli nauczyciele, księża, ziemianie, urzędnicy, lekarze, działacze i powstańcy – wszyscy, wokół których mógł się zorganizować polski opór. Najkrwawiej przebiegła na Pomorzu, m.in. w Piaśnicy, Szpęgawsku i Mniszku.

Szacuje się, że rozstrzelano około 50 tysięcy osób, a drugie tyle wywieziono do obozów koncentracyjnych, z których przeżyli nieliczni; monografia IPN mówi o ponad 100 tysiącach ofiar. Odpowiednikiem w Generalnym Gubernatorstwie była akcja AB wiosną i latem 1940 roku, a osobnym epizodem aresztowanie krakowskich profesorów w Sonderaktion Krakau. Część badaczy obejmuje nazwą Intelligenzaktion całość tych działań.