Storpedowanie USS Saratoga

Wieczorem 11 stycznia 1942 roku, nieco ponad miesiąc po ataku na Pearl Harbor, japoński okręt podwodny I-6 trafił torpedą amerykański lotniskowiec „Saratoga”. Okręt nie zatonął, ale z ledwie czterech lotniskowców, jakie Stany Zjednoczone miały wtedy na Pacyfiku, jeden na prawie pięć miesięcy wypadł z walk. W tygodniach, w których Japończycy zajmowali Malaje, Filipiny i Holenderskie Indie Wschodnie, była to dla amerykańskiej floty bolesna strata.

Okręt i jego zadanie

„Saratoga” była jednym z najstarszych i największych lotniskowców świata. Zaczęto ją budować jako krążownik liniowy, a po traktacie waszyngtońskim z 1922 roku, który ograniczył tonaż okrętów liniowych, przebudowano ją, podobnie jak bliźniaczy „Lexington”, na lotniskowiec. Do służby weszła w 1927 roku. Mogła przenosić blisko osiemdziesiąt samolotów.

7 grudnia 1941 roku okręt wchodził do portu w San Diego po remoncie, dlatego uniknął losu pancerników w Pearl Harbor. Kilka dni później, już na Hawajach, stał się trzonem wyprawy na odsiecz atolowi Wake, którą przygotował jeszcze admirał Husband Kimmel. Zespół kontradmirała Franka Jacka Fletchera został jednak 23 grudnia zawrócony, a Wake padło tego samego dnia (upadek wyspy Wake). W drodze powrotnej „Saratoga” dostarczyła na Midway myśliwce piechoty morskiej przeznaczone pierwotnie dla Wake.

29 grudnia lotniskowiec wrócił do Pearl Harbor, a dzień później dowództwo jego zespołu zadaniowego (TF 14) objął kontradmirał Herbert F. Leary. 31 grudnia, w dniu, w którym Flotę Pacyfiku przejął admirał Chester Nimitz, zespół znów wyszedł w morze i patrolował wody między Hawajami, Midway i atolem Johnston. 11 stycznia płynął na spotkanie z zespołem lotniskowca „Enterprise”, który 11 stycznia wyszedł z Pearl Harbor, by osłaniać konwoje z posiłkami dla Samoa.

Atak I-6

Japońskie okręty podwodne od początku wojny krążyły wokół Hawajów. Miały śledzić amerykańską flotę i atakować okręty wychodzące z Pearl Harbor, ale do stycznia nie odniosły większych sukcesów. 9 stycznia okręt I-18 zameldował o lotniskowcu typu Lexington na północny wschód od atolu Johnston. Dowództwo 6 Floty (podwodnej) ustawiło w tym rejonie linię kilku okrętów. Jednym z nich był I-6, duży oceaniczny okręt podwodny typu J2 pod dowództwem komandora podporucznika Michimune Inaby. 10 stycznia jego obserwatorzy kilkakrotnie widzieli amerykańskie samoloty patrolowe, z których kursów nawigator wyliczył przybliżone położenie lotniskowca.

11 stycznia o zmierzchu I-6 dostrzegł niszczyciel i zanurzył się. Wkrótce potem w peryskopie ukazała się „Saratoga”, płynąca z prędkością 15 węzłów w osłonie ciężkiego krążownika i niszczycieli. Inaba wystrzelił z odległości około 4300 metrów trzy torpedy typu 89. Około 19.15 jedna z nich trafiła lotniskowiec w lewą burtę na śródokręciu.

Wybuch zalał trzy kotłownie i zabił sześciu palaczy. Do kadłuba wdarło się około 1100 ton wody. Okręt przechylił się najpierw na prawą, potem na lewą burtę i na chwilę stracił szybkość. Załoga szybko wyrównała przechył, a po kilkudziesięciu minutach „Saratoga” mogła płynąć z prędkością 16 węzłów. Niszczyciele eskorty kontratakowały bombami głębinowymi, ale nie znalazły okrętu podwodnego, który zszedł na głębokość około stu metrów.

Według japońskich zapisów hydroakustyk I-6 usłyszał dwa silne wybuchy i serię mniejszych, które wzięto za odgłosy tonącego okrętu. Inaba zameldował o dwóch trafieniach i prawdopodobnym zatopieniu lotniskowca typu Lexington. W Japonii uznano więc, że zatopiono „Lexingtona”, choć ten okręt nie brał udziału w zdarzeniu.

Gdzie to się stało

Miejsce ataku leżało według japońskich danych około 19° szerokości północnej i 165° długości zachodniej, mniej więcej 270 mil na północny wschód od atolu Johnston. To około 420 mil morskich, czyli blisko 780 kilometrów (około 480 mil lądowych), na zachód–południowy zachód od Pearl Harbor. Podawana w części chronologii odległość 480 mil jest więc zgodna z tym ustaleniem, jeśli rozumieć ją jako mile lądowe, a nie morskie.

Naprawa

13 stycznia „Saratoga” o własnych siłach dotarła do Pearl Harbor. Podczas prowizorycznej naprawy zdjęto z niej cztery podwójne wieże dział kalibru 203 mm, przestarzałe na lotniskowcu; działa ustawiono potem jako baterie obrony wybrzeża na Oʻahu. 9 lutego okręt odpłynął do stoczni marynarki wojennej w Bremerton nad zatoką Puget. Tam go gruntownie przebudowano: dostał dodatkowy bąbel przeciwtorpedowy, nowoczesne działa uniwersalne kalibru 127 mm, wiele działek przeciwlotniczych i nowe radary.

Remont zakończono pod koniec maja. 22 maja „Saratoga” opuściła Bremerton, a do Pearl Harbor wróciła 6 czerwca, w ostatnim dniu bitwy pod Midway. Ominęły ją więc wszystkie wielkie starcia lotniskowców pierwszej połowy 1942 roku. Jej lotnicy nie siedzieli jednak bezczynnie: dywizjon myśliwski VF-3 komandora podporucznika Johna Thacha przeszedł na „Lexingtona”, a jeden z jego pilotów, Edward O’Hare, 20 lutego 1942 roku zestrzelił w obronie tego okrętu kilka japońskich bombowców i stał się pierwszym asem amerykańskiego lotnictwa morskiego tej wojny.

Brak lotniskowców

Uszkodzenie „Saratogi” przypadło na najtrudniejszy dla Floty Pacyfiku okres. Pancerniki trafione 7 grudnia leżały na dnie albo czekały na remont, a całą siłę uderzeniową stanowiły lotniskowce. Na Pacyfiku Nimitz miał w styczniu „Lexingtona”, „Enterprise” i „Saratogę”, a z Atlantyku dopiero co przypłynął „Yorktown”, który 30 grudnia dotarł do San Diego. „Hornet” dopiero się szkolił, a „Wasp” pozostał na Atlantyku. Japońska marynarka wojenna miała tymczasem około dziesięciu lotniskowców, w tym sześć dużych z zespołu admirała Nagumo, który zaatakował Pearl Harbor.

Utrata jednej czwartej sił w jednej chwili zmusiła Amerykanów do jeszcze większej ostrożności. Nimitz, naciskany przez admirała Ernesta Kinga w Waszyngtonie, by przejść do działań zaczepnych, mógł wysyłać lotniskowce tylko na krótkie rajdy. Pierwsza próba, uderzenie „Lexingtona” na Wake, została odwołana, gdy 23 stycznia japoński okręt podwodny zatopił towarzyszący zespołowi zbiornikowiec „Neches”. Kolejna się powiodła: 1 lutego 1942 roku samoloty z „Enterprise” i „Yorktowna” zaatakowały japońskie bazy na Wyspach Marshalla i Gilberta.

Znaczenie

Atak I-6 był jednym z największych sukcesów japońskiej floty podwodnej w pierwszych miesiącach wojny. Japońskie okręty podwodne, przeznaczone przede wszystkim do walki z okrętami wojennymi, stosunkowo rzadko atakowały statki handlowe, a w tej roli osiągnęły w całej wojnie znacznie mniej niż niemieckie U-Booty na Atlantyku. Groźne bywały natomiast właśnie dla lotniskowców: 31 sierpnia 1942 roku „Saratogę” storpedował u Wysp Salomona inny okręt podwodny, I-26, a dwa tygodnie później I-19 zatopił „Wasp”.

Dla Stanów Zjednoczonych styczniowe storpedowanie „Saratogi” było kolejnym ciosem w pasmie porażek, które ciągnęło się od Pearl Harbor przez Guam i Wake po Filipiny. Pokazało też, że lotniskowce, na których od grudnia opierała się cała amerykańska strategia na Pacyfiku, są nieliczne i trudno je zastąpić. Do czasu, gdy w 1943 roku z amerykańskich stoczni zaczęły schodzić seryjnie nowe lotniskowce, każdy z tych okrętów był na wagę złota, a „Saratoga”, mimo dwóch trafień torpedami w 1942 roku, przetrwała całą wojnę.