Amerykanie na Samoa

W drugiej połowie stycznia 1942 roku do portu Pago Pago na wyspie Tutuila przypłynął konwój z blisko pięcioma tysiącami żołnierzy amerykańskiej piechoty morskiej. Była to 2 Brygada Piechoty Morskiej, jedna z pierwszych dużych jednostek, jakie Stany Zjednoczone wysłały po ataku na Pearl Harbor na południowy Pacyfik. Jej zadaniem była obrona Samoa Amerykańskiego, jednej z wysp, przez które biegł morski szlak ze Stanów Zjednoczonych do Australii i Nowej Zelandii.

Niektóre kalendaria umieszczają lądowanie pod 24 stycznia. Według monografii historycznej Korpusu Piechoty Morskiej radary na Tutuila wykryły konwój 19 stycznia, a żołnierze zeszli na ląd 20 stycznia. Lotniskowce osłaniające przejście konwoju pozostały na wodach Samoa do 25 stycznia, kiedy odpłynęły na północ.

Szlak do Australii

Po klęsce w Pearl Harbor, po utracie Guamu i Wake amerykańscy planiści obawiali się, że Japończycy pójdą dalej na południowy wschód i przetną połączenia między Ameryką a Australią. Australia miała stać się bazą zaopatrzenia dla walk na Filipinach i w Holenderskich Indiach Wschodnich, a każdy żołnierz, samolot i baryłka paliwa musiały tam płynąć przez tysiące kilometrów Pacyfiku. Szlak wiódł z Kalifornii i Hawajów przez rozproszone archipelagi: Samoa, Fidżi, Nową Kaledonię.

Admirał Ernest King, który 30 grudnia 1941 roku objął dowództwo całej floty Stanów Zjednoczonych, wyznaczył Flocie Pacyfiku dwa główne zadania. Pierwszym była obrona linii Hawaje–Midway i połączeń z zachodnim wybrzeżem. Drugim — utrzymanie łączności z Australią przez osłonę i obronę linii Hawaje–Samoa, którą jak najszybciej należało przedłużyć do Fidżi. Wykonać to miał admirał Chester Nimitz, który 31 grudnia zastąpił odwołanego po Pearl Harbor admirała Husbanda Kimmela na stanowisku dowódcy Floty Pacyfiku. Na konferencji Arcadia w Waszyngtonie Amerykanie i Brytyjczycy potwierdzili, że głównym przeciwnikiem pozostają Niemcy, ale zgodzili się, że trzeba zatrzymać Japończyków na linii, z której będzie można później przejść do natarcia.

Samoa przed przybyciem brygady

Archipelag Samoa był od przełomu XIX i XX wieku podzielony. Wschodnie wyspy z Tutuilą i najlepszym portem w regionie, Pago Pago, należały do Stanów Zjednoczonych i od 1900 roku były administrowane przez marynarkę wojenną jako stacja węglowa i baza. Zachodnie, większe wyspy Upolu i Savaiʻi, były do 1914 roku kolonią niemiecką (Samoa Niemieckie), a po I wojnie światowej Nowa Zelandia zarządzała nimi jako terytorium mandatowym Ligi Narodów.

Obrona była słaba. Na Tutuila od wiosny 1941 roku stacjonował 7 Batalion Obrony piechoty morskiej podpułkownika Lestera Dessez, wspierany przez batalion rezerwy złożony z Samoańczyków. Lotnisko dopiero budowano. W Samoa Zachodnim Nowozelandczycy mieli jedynie około 160 ludzi na dwie duże wyspy.

Wojna przypomniała o sobie 11 stycznia 1942 roku, tego samego dnia, w którym storpedowano lotniskowiec „Saratoga”. W ciemnościach, przed świtem, japoński okręt podwodny I-20 wynurzył się kilkanaście kilometrów od wejścia do Pago Pago i ostrzelał stację marynarki wojennej z działa pokładowego, spoza zasięgu dział nadbrzeżnych. Większość z kilkunastu pocisków chybiła, szkody były niewielkie, a lekko ranni zostali dwaj ludzie, w tym jeden Samoańczyk z batalionu rezerwy. Był to jedyny atak przeciwnika na Samoa Amerykańskie w całej wojnie.

Przyjazd brygady

2 Brygadę Piechoty Morskiej utworzono 24 grudnia 1941 roku w Camp Elliott koło San Diego z jednostek 2 Dywizji Piechoty Morskiej. Tworzyły ją 8 Pułk Piechoty Morskiej, batalion artylerii z 10 Pułku i 2 Batalion Obrony z działami nadbrzeżnymi i przeciwlotniczymi. Dowodził nią pułkownik, a wkrótce generał brygady, Henry L. Larsen. Brygadę zorganizowano i załadowano w dwa tygodnie. Kupiono w pośpiechu sprzęt budowlany, bo jednym z najważniejszych zadań było dokończenie lotniska. 6 stycznia 4798 oficerów i żołnierzy wypłynęło z San Diego.

Konwój osłaniał zespół lotniskowca „Yorktown” kontradmirała Franka Jacka Fletchera, który właśnie przybył z Atlantyku, a z Hawajów wyszedł mu naprzeciw zespół „Enterprise” wiceadmirała Williama Halseya. Japońskie okręty podwodne krążyły w pobliżu: ten sam I-20 kilka dni po ostrzale Tutuila zaatakował u wybrzeży Fidżi nowozelandzki krążownik pomocniczy „Monowai”. 16 stycznia z „Enterprise” zaginął samolot torpedowy; jego trzyosobowa załoga przez ponad miesiąc dryfowała na pontonie, aż dotarła do atolu Pukapuka.

Jeszcze na morzu Larsen otrzymał nominację na gubernatora wojskowego Samoa Amerykańskiego, odpowiedzialnego za obronę wysp i nadzór nad administracją cywilną. Gdy statki weszły do portu, natychmiast wyładowano karabiny maszynowe przeciwlotnicze i ustawiono je na wzgórzach wokół Pago Pago. 8 Pułk przejął stanowiska na plażach od 7 Batalionu Obrony, a artylerzyści zaczęli budować stałe stanowiska dział. Lotnisko, gotowe w chwili przybycia brygady w jednej dziesiątej, budowano dzień i noc, przy reflektorach. Przez pierwsze miesiące żołnierze bardziej kopali, niż ćwiczyli, a tropikalne ulewy pory deszczowej co chwila niszczyły ich pracę.

Co było dalej

Larsen szybko zwrócił uwagę na Samoa Zachodnie. 26 stycznia jego oficer wywiadu poleciał do Apii i po rozpoznaniu meldował, że niebronione Upolu jest dla Tutuili zagrożeniem pierwszej wagi: jeśli nie zajmą go Amerykanie, zrobią to Japończycy. Po rozmowach z Nową Zelandią 20 marca podpisano porozumienie, które powierzyło Amerykanom obronę wszystkich wysp archipelagu. W maju na Upolu wylądowała 3 Brygada Piechoty Morskiej, a w końcu maja piechota morska zajęła też francuską wyspę Wallis. Na początku czerwca w rejonie Samoa stacjonowało ponad 10 tysięcy żołnierzy piechoty morskiej. Lotnisko na Tutuila było gotowe 17 marca.

Samoa stało się jednym z ogniw coraz gęstszego łańcucha baz. W lutym amerykańskie garnizony stanęły na atolu Kanton i na Wyspie Bożego Narodzenia, na Fidżi, bronionych dotąd przez Nowozelandczyków, przybyły amerykańskie myśliwce, a w marcu do Nowej Kaledonii przybyły siły amerykańskie liczebności niemal dywizji. Tymczasem 23 stycznia Japończycy zajęli Rabaul na Nowej Brytanii, który stał się ich główną bazą na południowo-zachodnim Pacyfiku.

Znaczenie

Pierwotny japoński plan wojny nie przewidywał marszu na Samoa, Fidżi i Nową Kaledonię. Takie uderzenie, mające odciąć Australię, japońska marynarka zaczęła planować dopiero wiosną 1942 roku, a zarzuciła po klęsce pod Midway w czerwcu. Amerykanie nie mogli jednak tego wiedzieć, a w styczniu Samoa z garstką obrońców wydawało się łatwym celem.

Przybycie 2 Brygady było jednym z pierwszych kroków, którymi Stany Zjednoczone, jeszcze w pasmie klęsk, zaczęły budować podstawy przyszłej ofensywy. Lotniskowce, które osłaniały konwój, 1 lutego 1942 roku przeprowadziły pierwsze amerykańskie uderzenie na japońskie bazy na Wyspach Marshalla i Gilberta. W pierwszym roku wojny Samoa stało się główną bazą piechoty morskiej na Pacyfiku. Stamtąd na Guadalcanal, gdzie w sierpniu 1942 roku Amerykanie rozpoczęli pierwszą ofensywę na Pacyfiku, trafiły 7 Pułk Piechoty Morskiej we wrześniu i 8 Pułk w listopadzie tego roku.