Upadek wyspy Wake

W nocy z 22 na 23 grudnia 1941 roku, w ulewnym deszczu i przy silnym przyboju, japońska piechota morska po raz drugi zaatakowała atol Wake. Tym razem przyszła z dużo większymi siłami, ze wsparciem lotniskowców i ciężkich krążowników. Dwa okręty z desantem celowo wjechały na rafę i wysadziły żołnierzy prosto na brzeg. Obrońcy, od dwóch tygodni bombardowani, bez samolotów i bez nadziei na pomoc, walczyli kilka godzin. Około ósmej rano komandor porucznik Winfield Scott Cunningham, dowódca wyspy, nakazał kapitulację. Do niewoli trafiło ponad 400 żołnierzy i ponad tysiąc cywilnych robotników.

Druga próba

Odparcie desantu 11 grudnia zaskoczyło japońską marynarkę. Dowódca 4 Floty, wiceadmirał Shigeyoshi Inoue, uznał, że bez zniszczenia ostatnich amerykańskich myśliwców drugi desant może skończyć się tak samo, a lotnictwo bazowe z Marshallów nie było w stanie tego zrobić. Na prośbę jego sztabu dowództwo Połączonej Floty skierowało pod Wake część zespołu wiceadmirała Chūichiego Nagumo, wracającego po ataku na Pearl Harbor: 2 Dywizjon Lotniskowców kontradmirała Tamona Yamaguchiego z lotniskowcami „Sōryū” i „Hiryū” oraz dwa ciężkie krążowniki kontradmirała Hiroakiego Abe. Z rejonu Guamu przyszły cztery ciężkie krążowniki 6 Dywizjonu, a z Wysp Gilberta dwa niszczyciele.

Kontradmirał Sadamichi Kajioka, który dowodził pierwszą próbą, dostał trzecią kompanię piechoty morskiej. Razem wiózł około tysiąca żołnierzy specjalnych morskich oddziałów desantowych, według niektórych opracowań do półtora tysiąca, z odwodem na okrętach. Przyjął też zasadę, że jeśli morze znów nie pozwoli spuścić barek, dwa okręty patrolowe, przerobione ze starych niszczycieli, wjadą na brzeg i wysadzą żołnierzy wprost na plażę. 21 grudnia zespół wyszedł z atolu Roi na Kwajalein.

Tego samego dnia nad Wake po raz pierwszy pojawiły się samoloty pokładowe: z obu lotniskowców wystartowało prawie pięćdziesiąt bombowców i myśliwców. 22 grudnia nadleciała druga fala. Dwa ostatnie sprawne Wildcaty dywizjonu VMF-211 wzbiły się jej naprzeciw i zestrzeliły dwa samoloty torpedowe, po czym same zostały zestrzelone przez myśliwce Zero. Porucznik Carl Davidson zginął, kapitan Herbert Freuler, ranny, zdołał posadzić rozbitą maszynę na lotnisku. Wake nie miało już ani jednego samolotu. Lotnicy dywizjonu, około dwudziestu ludzi, dostali karabiny i stali się piechotą.

Noc 23 grudnia

Krótko po drugiej w nocy 23 grudnia okręty patrolowe nr 32 i nr 33 wjechały na rafę na południowym brzegu głównej wysepki, w pobliżu lotniska. Barki z innych okrętów wysadziły żołnierzy przy obozie budowlańców na zachodzie wysepki i na wysepce Wilkes. Około 2.45 reflektor na Wilkes oświetlił plażę i obrońcy zobaczyli, że desant już trwa. Porucznik Robert Hanna z garstką ludzi dobiegł do jedynego działa kalibru 76 mm ustawionego nad plażą i z odległości kilkuset metrów wpakował w okręt nr 33 kilkanaście pocisków. Okręt stanął w ogniu i oświetlił całe pole walki, a Hanna przeniósł ogień na drugi wrak. Wokół działa bronili się major Paul Putnam i jego lotnicy. Tam też, tuż przed świtem, zginął kapitan Henry Elrod, który 11 grudnia zatopił niszczyciel „Kisaragi”. Pośmiertnie przyznano mu Medal Honoru.

Japończycy nie próbowali zdobywać każdego stanowiska. Omijali punkty oporu i przenikali w głąb wyspy, a ich ludzie przecinali przewody telefoniczne. Około trzeciej major James Devereux, dowódca piechoty morskiej, stracił łączność z większością pozycji na południowym brzegu i odtąd dostawał tylko strzępy meldunków. O piątej Cunningham nadał do Pearl Harbor depeszę: „Nieprzyjaciel na wyspie, wynik niepewny”.

Najlepiej szło obrońcom na Wilkes. Kapitan Wesley Platt zebrał kilkunastu ludzi z obsług dział i karabinów maszynowych i o świcie poprowadził kontratak na Japończyków, którzy opanowali stanowisko działa przeciwlotniczego. Oddział desantowy, który wylądował na Wilkes, został prawie całkowicie wybity. Na głównej wysepce podporucznik Arthur Poindexter z mieszaną grupą żołnierzy, marynarzy i cywilów odparł ludzi z barek przy obozie budowlańców. Na tym jednak sukcesy się kończyły. O świcie nad wyspą pojawiły się samoloty z lotniskowców, a z morza ostrzeliwały ją krążowniki. Japończycy panowali nad lotniskiem i południowym brzegiem, a obrońcy byli rozproszeni i odcięci od siebie.

Kapitulacja

Nad ranem do Cunninghama dotarła wiadomość, że odsiecz nie nadejdzie. Wiceadmirał William Pye, który 17 grudnia tymczasowo zastąpił odwołanego admirała Husbanda Kimmela, wahał się przez całą noc. Rozważał nawet wysłanie samego okrętu z zaopatrzeniem i poderwanie myśliwców z lotniskowca z maksymalnej odległości. Rankiem 22 grudnia czasu hawajskiego, gdy na Wake był już 23 grudnia, wydał zespołowi zadaniowemu 14 kontradmirała Franka Jacka Fletchera rozkaz powrotu. „Saratoga” była wtedy około 700 kilometrów od Wake. Pye nie chciał ryzykować jedynych lotniskowców floty w starciu z japońskimi lotniskowcami, których sił nie znał. Według części opracowań także jego przełożeni w Waszyngtonie, admirałowie Harold Stark i Ernest King, uznali, że Wake należy raczej ewakuować, niż wzmacniać. Na okrętach Fletchera rozkaz przyjęto z wściekłością i wstydem. Niektórzy oficerowie radzili admirałowi go zignorować.

Cunningham i Devereux wiedzieli, że dalsza walka nie uratuje wyspy, a może kosztować życie setek cywilów skupionych w schronach. Około 7.30 Cunningham zdecydował o kapitulacji. Devereux z białą flagą ruszył z japońskim oficerem i kilkoma ludźmi od stanowiska do stanowiska, nakazując złożenie broni. Część obrońców odmawiała, dopóki nie zobaczyła swojego dowódcy. Na Wilkes, odciętym od reszty atolu, walczono jeszcze przez pewien czas, zanim wieść o kapitulacji dotarła do Platta. Japończycy rozebrali jeńców, związali im ręce drutem i trzymali na lotnisku. Według relacji jeńców w pierwszych godzinach realne było zagrożenie, że zostaną rozstrzelani.

Straty

Według zestawień amerykańskich w ciągu całej obrony, od 8 do 23 grudnia, zginęło 49 żołnierzy piechoty morskiej i trzech marynarzy, a dwóch zaginęło. Rannych było kilkadziesiąt osób. Zginęło co najmniej 70 cywilów, w tym dziesięciu Czamorro z bazy Pan Am. Do niewoli trafiło 433 żołnierzy i marynarzy oraz około 1150 cywilów, razem około 1600 osób. Amerykanie stracili wszystkie dwanaście myśliwców.

Japońskie straty są przedmiotem sporu. Japońskie dokumenty podają dla desantu 23 grudnia około 140 zabitych i rannych. Wraz z dwoma niszczycielami zatopionymi 11 grudnia, okrętem podwodnym straconym w zderzeniu i kilkudziesięcioma zniszczonymi lub uszkodzonymi samolotami cała operacja kosztowała Japonię co najmniej kilkaset zabitych. W amerykańskich opracowaniach pojawiają się liczby od około 600 do ponad 800 zabitych.

Znaczenie

Wake padło tego samego dnia, gdy na Filipinach Japończycy wylądowali w zatoce Lingayen, a dwa dni przed kapitulacją Hongkongu. Atol stał się japońską placówką nazwaną Ōtori-shima, Wyspą Wielkiego Ptaka. Dla Japonii był to koniec pierwszego etapu ofensywy na środkowym Pacyfiku: amerykańskie wyspy na zachód od Midway zostały zajęte w ciągu dwóch tygodni.

W Stanach Zjednoczonych upadek Wake przyjęto z goryczą. Opór garnizonu, który wytrzymał szesnaście dni i odparł pierwszy desant, stał się legendą, a decyzja Pye’a o odwołaniu odsieczy jest do dziś krytykowana i broniona. 31 grudnia Flotę Pacyfiku objął admirał Chester Nimitz, a amerykańskie lotniskowce, ocalone pod Wake, w następnych miesiącach zaczęły atakować japońskie bazy, także samą wyspę Wake w lutym 1942 roku.

Los jeńców był ciężki. 12 stycznia 1942 roku większość z nich, około 1200 osób, wywieziono statkiem „Nitta Maru” do Jokohamy, a stamtąd do obozu Woosung pod Szanghajem. W drodze strażnicy ścięli pięciu jeńców. Japońska strona tłumaczyła to później karą za próby buntu, ocalali twierdzili, że ofiary wybrano przypadkowo. Około 350 cywilów zatrzymano na Wake do budowy umocnień. Większość z nich później wywieziono, ale 98 zostało na wyspie. 7 października 1943 roku, po amerykańskim nalocie, z rozkazu komendanta wyspy, kontradmirała Shigematsu Sakaibary, zostali rozstrzelani nad rowem przeciwczołgowym. Jeden z nich zdołał uciec i wyrył na koralowej skale napis „98 US PW 5-10-43”; schwytanego Sakaibara zabił osobiście. Sakaibara został skazany przez amerykański trybunał i powieszony na Guamie w 1947 roku. Japońska załoga Wake, odcięta od zaopatrzenia i w dużej części zmarła z głodu i chorób, poddała się 4 września 1945 roku. Devereux, po latach niewoli, został kongresmenem, a jego żołnierze dostali specjalne wyróżnienie za obronę wyspy.