TheSecondWar.pl
en
← Szukasz przodka?

Poradnik

Jeńcy wojenni 1939 roku

Przewodnik dla rodzin żołnierzy, którzy po kampanii 1939 roku trafili do niewoli. Do niemieckiej poszło około 400–420 tysięcy żołnierzy, do radzieckiej około 230–250 tysięcy. Oficerów Niemcy wywieźli do oflagów, szeregowych do stalagów, a wielu z nich zwolnili później do pracy lub do domów. W niewoli radzieckiej NKWD oddzieliło oficerów i policjantów, a wiosną 1940 roku, na mocy decyzji z 5 marca, zamordowało blisko 22 tysiące obywateli polskich w Katyniu, Charkowie, Kalininie i innych miejscach.

Jak szukać

  1. 01Warto zacząć od pamiątek: kartek i listów z obozu (z numerem jenieckim i nazwą stalagu lub oflagu), zdjęć, nieśmiertelnika, dokumentów zwolnienia z niewoli. Trzeba ustalić imię i nazwisko, imię ojca, datę i miejsce urodzenia, stopień i jednostkę we wrześniu 1939 roku oraz miejsce, gdzie dostał się do niewoli: od tego zależy, czy szukać w Niemczech, czy w ZSRR.
  2. 02Dla niewoli niemieckiej pierwszym adresem jest Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu. Wniosek o kwerendę albo poświadczenie pobytu w niewoli wysyła się e-mailem lub pocztą, z własnymi danymi i co najmniej imieniem, nazwiskiem, datą i miejscem urodzenia jeńca; wniosek nieuzupełniony na wezwanie zostaje bez odpowiedzi. Niemiecka kartoteka jeniecka po wojnie trafiła do krajów pochodzenia jeńców, a w Bundesarchiwum zachowała się tylko szczątkowo.
  3. 03Drugim adresem jest Biuro Informacji i Poszukiwań PCK, które ma oryginalne kartoteki polskich jeńców w obozach oraz kopie list jeńców z Kozielska, Ostaszkowa i Starobielska. Wniosek o zaświadczenie składa się pisemnie na drukach poszukiwawczych Biura. Jeśli jeniec został zwolniony do pracy w Rzeszy, jego ślady mogą być w Arolsen Archives (zob. przewodnik „Robotnicy przymusowi”).
  4. 04Jeśli ślad urywa się w niewoli radzieckiej wiosną 1940 roku, warto sprawdzić Księgi Cmentarne Muzeum Katyńskiego: wyszukiwarkę ofiar pochowanych w Katyniu, Miednoje i Charkowie, z imieniem ojca, rokiem urodzenia i miejscem śmierci. Portal Federacji Rodzin Katyńskich „Nasi Bliscy” ma indeks nazwisk, portrety, wspomnienia i listy z obozów.
  5. 05Więźniów zamordowanych na mocy tej samej decyzji, ale wywiezionych z więzień NKWD na Kresach (tzw. lista ukraińska), oraz żołnierzy zwolnionych z niewoli i później aresztowanych lub zesłanych warto szukać w Indeksie Represjonowanych IPN, po nazwisku, imieniu ojca i roku urodzenia.
  6. 06Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża w Genewie ma dokumenty jeńców II wojny światowej, ale z powodu digitalizacji zawiesił do odwołania kwerendy archiwistów. Przyjmuje tylko wnioski humanitarne: od samego zainteresowanego, w sprawach administracyjnych i odszkodowawczych albo przy ustalaniu tożsamości biologicznego rodzica lub dziadka.

Gdzie szukać

Adresy i zakres zbiorów sprawdziliśmy na stronach tych instytucji. Zasady udostępniania mogą się zmieniać: przed wysłaniem zapytania warto zajrzeć na ich aktualną stronę.

Przeczytaj w kronice