TheSecondWar.pl
en
← Szukasz przodka?

Poradnik

Ofiary i ocaleni z Zagłady

Przewodnik dla rodzin Żydów zamordowanych przez Niemców i ich pomocników w gettach, obozach zagłady, obozach koncentracyjnych i egzekucjach masowych, a także tych, którzy przeżyli. Do końca wojny zamordowano około sześciu milionów Żydów. Z samego getta warszawskiego, w którym zamknięto ponad 400 tysięcy ludzi, Niemcy wywieźli w 1942 roku do Treblinki około 250–265 tysięcy osób. Większość ofiar obozów zagłady zginęła zaraz po przyjeździe i nigdy nie została zarejestrowana, dlatego po wielu z nich nie ma żadnego dokumentu z imieniem i nazwiskiem.

Jak szukać

  1. 01Warto zacząć od tego, co przetrwało w rodzinie: listów, zdjęć z podpisami, przedwojennych adresów, imion rodziców i rodzeństwa. Kluczowe jest miasteczko, z którego rodzina pochodziła przed wojną, oraz pisownia nazwiska w różnych językach (po polsku, w jidysz, po niemiecku, po rosyjsku) – bazy wyszukują warianty, ale trzeba je wypróbować.
  2. 02Następnie trzeba przeszukać Centralną Bazę Nazwisk Ofiar Szoa w Jad Waszem. Obejmuje m.in. Karty Świadectwa (Pages of Testimony) wypełniane przez ocalałych i krewnych; jeśli osoby nie ma w bazie, rodzina może taką kartę złożyć. Równolegle warto sprawdzić bazę nazwisk Muzeum Pamięci Holokaustu w Waszyngtonie (USHMM), która zbiera spisy z gett i obozów, listy zgonów i rejestracje ocalałych.
  3. 03W Arolsen Archives można szukać po nazwisku, dacie i miejscu urodzenia w dokumentach obozów, gett i więzień oraz w aktach osób przesiedlonych (DP) po wojnie – to ważne zwłaszcza przy szukaniu ocalałych. Jeśli ktoś trafił do Auschwitz i został zarejestrowany jako więzień, warto sprawdzić bazę Muzeum Auschwitz i wysłać zapytanie do jego Sekcji Analiz i Informacji Archiwalnej.
  4. 04Ocalali, którzy po wojnie wrócili do Polski, mogli zarejestrować się w Centralnym Komitecie Żydów w Polsce; rejestracja trwała do 1948 roku, a jej dokumenty przechowuje Żydowski Instytut Historyczny. Dział Genealogiczny ŻIH przyjmuje zapytania mailowo i pomaga odtwarzać historię rodzin.
  5. 05Przedwojenne akta urodzeń, małżeństw i zgonów wyznania mojżeszowego pozwalają ustalić imiona i daty, od których zależy dalsze wyszukiwanie. Indeksuje je JRI-Poland (bezpłatne wyszukiwanie, rozszerzone narzędzia dla członków); same księgi są w archiwach państwowych lub w urzędach stanu cywilnego.
  6. 06Trzeba się liczyć z tym, że po wielu ofiarach Bełżca, Sobiboru, Treblinki czy Chełmna nie zachował się żaden imienny dokument. Wtedy najwięcej mówi historia miejscowości i getta, do którego trafiła rodzina – stąd lista naszych artykułów poniżej.

Gdzie szukać

Adresy i zakres zbiorów sprawdziliśmy na stronach tych instytucji. Zasady udostępniania mogą się zmieniać: przed wysłaniem zapytania warto zajrzeć na ich aktualną stronę.

Przeczytaj w kronice