Lucian Truscott

Lucian King Truscott Jr. był jednym z najlepszych amerykańskich dowódców liniowych drugiej wojny światowej, choć jego nazwisko zna dziś znacznie mniej osób niż nazwiska Pattona czy Bradleya. Nauczyciel z prowincji, który bez matury zdobył oficerskie szlify, a potem przez dwadzieścia lat służył w kawalerii, w czasie wojny przeszedł drogę od twórcy amerykańskich Rangersów do dowódcy armii. Prowadził 3 Dywizję Piechoty na Sycylii i we Włoszech, w lutym 1944 roku przejął od Johna Lucasa oblężony przyczółek pod Anzio, w sierpniu dowodził lądowaniem w Prowansji, a wojnę zakończył jako dowódca 5 Armii w dolinie Padu. Razem z Alexandrem Patchem był jedynym generałem armii amerykańskiej, który w walce dowodził kolejno dywizją, korpusem i armią.

Nauczyciel z Oklahomy

Urodził się 9 stycznia 1895 roku w Chatfield w Teksasie (w części źródeł, m.in. w angielskiej Wikipedii, pojawia się też 6 stycznia) jako syn wiejskiego lekarza. Dzieciństwo i młodość spędził w Oklahomie, która dopiero w 1907 roku stała się stanem. Skończył jedynie rok szkoły średniej. Mając 16 lat, podał się za starszego absolwenta liceum, by dostać się na kurs nauczycielski w Norman, zdobył uprawnienia i kilka lat uczył w wiejskich szkołach, a w końcu był kierownikiem szkoły. Charakterystyczny, ochrypły głos zawdzięczał – według rodzinnej tradycji – przypadkowemu wypiciu kwasu w dzieciństwie.

Gdy w kwietniu 1917 roku Stany Zjednoczone przystąpiły do pierwszej wojny światowej, Truscott zgłosił się na ochotnika do armii. Ponownie zawyżając swoje wykształcenie, dostał się na przyspieszony kurs oficerski i w październiku 1917 roku został podporucznikiem kawalerii. Do Francji nie trafił: z 17 Pułkiem Kawalerii patrolował granicę meksykańską w Arizonie. W marcu 1919 roku ożenił się z Sarah Randolph, potomkinią znanej wirginijskiej rodziny; mieli troje dzieci.

Kawalerzysta między wojnami

W latach międzywojennych Truscott został w armii, choć ta skurczyła się do niewielkiej armii zawodowej, w której awanse przychodziły bardzo powoli. Służył m.in. na Hawajach, był instruktorem w szkole kawalerii w Fort Riley, a na początku lat 30. dowodził szwadronem 3 Pułku Kawalerii w Fort Myer pod Waszyngtonem, jednostki reprezentacyjnej stolicy. Był zapalonym i cenionym graczem w polo, które w ówczesnej kawalerii uchodziło za szkołę odwagi i refleksu. W latach 1934–1936 ukończył Szkołę Dowodzenia i Sztabu Generalnego w Fort Leavenworth, po czym pozostał w niej jako wykładowca.

W 1940 roku, gdy armia amerykańska zaczęła się gwałtownie rozbudowywać, trafił do nowo tworzonych wojsk pancernych w Fort Knox, a w 1941 roku do sztabu IX Korpusu w Fort Lewis. Tam zaprzyjaźnił się z ówczesnym szefem sztabu korpusu, Dwightem Eisenhowerem. Ta znajomość zaważyła na dalszej karierze Truscotta.

Rangersi i Dieppe

Wiosną 1942 roku Truscott, już jako pułkownik, został wysłany do Wielkiej Brytanii jako przedstawiciel armii amerykańskiej przy Kwaterze Głównej Operacji Połączonych lorda Louisa Mountbattena. Miał przenieść na grunt amerykański doświadczenia brytyjskich komandosów. Z jego inicjatywy w czerwcu 1942 roku w Irlandii Północnej powstał 1 Batalion Rangersów mjr. Williama Darby’ego; nazwę – nawiązującą do oddziałów strzelców z czasów kolonialnych – według jego wspomnień wybrał sam Truscott, bo „komandosi” byli formacją brytyjską. 19 czerwca został generałem brygady.

19 sierpnia 1942 roku był głównym amerykańskim obserwatorem rajdu na Dieppe. Brało w nim udział około 50 Rangersów, rozdzielonych między brytyjskie oddziały komandosów i pułki kanadyjskie – byli to jedni z pierwszych amerykańskich żołnierzy, którzy w tej wojnie walczyli z Niemcami na lądzie w Europie. Klęska rajdu dała Truscottowi i całemu alianckiemu dowództwu lekcję, którą później wykorzystywano przy planowaniu desantów.

Afryka Północna

W operacji „Torch” Truscott, już jako generał, dowodził północnym zgrupowaniem Zachodniego Zespołu Zadaniowego George’a Pattona: około 9 tysiącami żołnierzy z 60 Pułku Piechoty 9 Dywizji i 66 Pułku Pancernego 2 Dywizji Pancernej, którzy 8 listopada 1942 roku wylądowały pod Mehdią w Maroku. Ich celem było lotnisko Port-Lyautey. Desant się spóźnił, oddziały pogubiły się na plażach, a Francuzi z kazby nad ujściem rzeki Sebou bronili się zacięcie; lotnisko zdobyto dopiero 10 listopada, krótko przed zawieszeniem broni w Maroku. Wkrótce potem Truscott awansował na generała majora.

Zimą 1942/1943 Eisenhower zrobił go swoim przedstawicielem na wysuniętym stanowisku dowodzenia w Konstantynie, w czasie walk w Tunezji. Truscott obserwował stamtąd chaos alianckiego dowodzenia, który w lutym 1943 roku doprowadził do klęski na przełęczy Kasserine.

3 Dywizja: Sycylia i Włochy

W marcu 1943 roku objął w Maroku 3 Dywizję Piechoty i przez cztery miesiące szkolił ją z bezwzględną konsekwencją. Wprowadził w niej tzw. „trucht Truscotta” – marsz w tempie pięciu mil na godzinę przez pierwszą milę i czterech przez następne, znacznie szybszy od regulaminowego. 10 lipca 1943 roku dywizja wylądowała na Sycylii pod Licatą, a dziesięć dni później, przemierzając pieszo nagie, rozpalone góry, szła już na Palermo. 17 sierpnia jej żołnierze jako pierwsi weszli do Mesyny. Patton ocenił go wówczas jako jednego z najlepszych dowódców dywizji w armii.

We wrześniu 3 Dywizja dołączyła do 5 Armii gen. Marka Clarka pod Salerno. W ramach VI Korpusu gen. Johna Lucasa w październiku forsowała Volturno, a w listopadzie walczyła w górach linii Zimowej pod Mignano, gdzie zapłaciła wysoką cenę za niewielkie zdobycze. 22 stycznia 1944 roku była jedną z dwóch dywizji, które przeprowadziły lądowanie pod Anzio. Tydzień później jej natarcie na Cisternę załamało się, a podporządkowane Truscottowi bataliony Rangersów – w tym ten, który sam przed dwoma laty tworzył – zostały niemal całkowicie zniszczone.

Anzio

W połowie lutego, gdy niemiecka 14 Armia przygotowywała operację „Fischfang”, Clark i dowodzący wojskami alianckimi we Włoszech gen. Harold Alexander postanowili zastąpić Lucasa. 17 lutego Truscott został zastępcą dowódcy korpusu, a 3 Dywizję oddał gen. bryg. Johnowi O’Danielowi. 22 lutego Clark odwołał Lucasa i Truscott przejął VI Korpus. Miał 49 lat i był jednym z najmłodszych dowódców korpusów w armii amerykańskiej. W wydanych po wojnie wspomnieniach w pewnej mierze bronił ostrożnych decyzji Lucasa z pierwszych dni desantu.

Na przyczółku, na którym panowało przygnębienie, nowy dowódca szybko zmienił atmosferę. Wyprowadził sztab z piwnic pod Nettuno, sam bywał na pierwszej linii, usprawnił współdziałanie artylerii. Ostatnie niemieckie natarcie, rozpoczęte 29 lutego od strony Cisterny, załamało się w ciągu kilku dni. Przez następne miesiące Truscott przygotowywał wyjście z przyczółka. 23 maja 1944 roku, w ramach wielkiej ofensywy, w której II Korpus Polski gen. Władysława Andersa zdobył Monte Cassino, VI Korpus przełamał niemiecki pierścień. Dwa dni później, gdy jego czołówki zbliżały się do Valmontone, gdzie mogły odciąć odwrót niemieckiej 10 Armii, Clark kazał mu skręcić na Rzym. Truscott był tym rozkazem zaskoczony i uważał go za błąd, ale go wykonał. 4 czerwca oddziały 5 Armii weszły do Rzymu, a 10 Armia uszła na północ.

Prowansja

Zaraz po zdobyciu Rzymu VI Korpus wycofano z frontu włoskiego i przeznaczono do lądowania w południowej Francji. 15 sierpnia 1944 roku trzy amerykańskie dywizje Truscotta – 3, 36 i 45 – wylądowały na wybrzeżu Prowansji między Cavalaire a Saint-Raphaël przy niewielkim oporze. Truscott od razu rzucił w głąb lądu improwizowane zgrupowanie zmotoryzowane gen. bryg. Frederica Butlera, które miało zamknąć niemieckiej 19 Armii drogę odwrotu doliną Rodanu pod Montélimar. W walkach 21–28 sierpnia Amerykanie zadali Niemcom ciężkie straty w ludziach i sprzęcie, ale nie zdołali w pełni zamknąć pułapki i większość 19 Armii wycofała się na północ. We wrześniu VI Korpus połączył się w Burgundii z wojskami nacierającymi z Normandii i doszedł do podnóża Wogezów. 2 września Truscott został generałem porucznikiem.

Dowódca 5 Armii

Jesienią 1944 roku na krótko objął tworzoną 15 Armię, a w grudniu wrócił do Włoch, by zastąpić Clarka, który przejął 15 Grupę Armii, na stanowisku dowódcy 5 Armii. Zimę jego wojska spędziły w górach Apeninu na Linii Gotów, osłabione oddaniem sił do Francji. W kwietniu 1945 roku, w ostatniej ofensywie kampanii włoskiej, 5 Armia wyszła z gór na równinę: 21 kwietnia razem z wojskami 8 Armii, w tym II Korpusu Polskiego, zajęto Bolonię, a kilka dni później alianci sforsowali Pad. 2 maja 1945 roku weszła w życie kapitulacja wojsk niemieckich we Włoszech.

Bawaria i odejście z wojska

Jesienią 1945 roku Eisenhower odebrał Pattonowi dowództwo 3 Armii i władzę wojskową w Bawarii po jego wypowiedziach bagatelizujących denazyfikację. Następcą został Truscott, który objął 3 Armię na początku października i kierował nią do wiosny 1946 roku. Odpowiadał za administrację okupacyjną największej części amerykańskiej strefy w Niemczech i miał przeprowadzić usuwanie byłych nazistów z urzędów, które jego poprzednik lekceważył. Wiosną 1946 roku wrócił do Stanów Zjednoczonych, a 30 września 1947 roku przeszedł w stan spoczynku. W 1954 roku Kongres, nagradzając dowódców, którzy w czasie wojny pełnili obowiązki ponad swój stopień, mianował go generałem na liście emerytów.

CIA i ostatnie lata

W 1951 roku dyrektor Centralnej Agencji Wywiadowczej, gen. Walter Bedell Smith, wysłał Truscotta do Frankfurtu nad Menem jako „specjalnego konsultanta” amerykańskiego wysokiego komisarza w Niemczech. W rzeczywistości był szefem placówki CIA w Niemczech Zachodnich, jednym z najważniejszych miejsc zimnej wojny wywiadów; fakt ten ujawniono dopiero w latach 90. W 1953 roku nowy dyrektor CIA, Allen Dulles, za zgodą prezydenta Eisenhowera, mianował go zastępcą dyrektora do spraw koordynacji. Według części biografów miał wpływ na decyzję o wsparciu lotniczym dla operacji obalenia rządu Gwatemali w 1954 roku; inny biograf, Wilson Heefner, uważa, że jego udziału nie da się udokumentować. Z agencji odszedł w 1958 roku.

Po wojnie napisał wspomnienia „Command Missions” (1954), cenione do dziś za rzeczowość i krytyczne spojrzenie na alianckie dowodzenie we Włoszech, oraz książkę o schyłku amerykańskiej kawalerii, wydaną pośmiertnie przez syna w 1989 roku. Zmarł 12 września 1965 roku w Alexandrii w Wirginii i został pochowany na Cmentarzu Narodowym w Arlington.

Znaczenie

Truscott był wzorem dowódcy, którego armia amerykańska potrzebowała w latach 1942–1945: wymagającego w szkoleniu, osobiście obecnego na froncie, zdolnego do szybkich decyzji i jednocześnie trzeźwego w ocenie możliwości. Jego dywizja była uważana za najlepiej wyszkoloną w 7 Armii na Sycylii, a objęcie przez niego VI Korpusu pod Anzio przyniosło zmianę, którą odnotowuje nawet amerykańska historia oficjalna. Pozostawał w cieniu barwniejszych generałów, bo walczył na drugorzędnym w oczach opinii publicznej froncie śródziemnomorskim i nie zabiegał o prasę. Historycy wojskowości, m.in. jego biograf Wilson Heefner, zaliczają go do najwybitniejszych amerykańskich dowódców liniowych drugiej wojny światowej.