Zajęcie Ulithi

23 września 1944 roku żołnierze 323 Pułku Piechoty z amerykańskiej 81 Dywizji Piechoty zeszli na brzeg na wysepkach Ulithi, rozległego atolu w zachodniej części Karolinów. Nie padł ani jeden strzał: japoński garnizon opuścił atol kilka miesięcy wcześniej. W tym samym czasie kilkaset kilometrów dalej na południowy zachód 1 Dywizja Piechoty Morskiej wykrwawiała się w bitwie o Peleliu. Kontrast był uderzający: wyspa zdobywana za cenę tysięcy zabitych i rannych okazała się mieć niewielkie znaczenie, a atol zajęty bez strat stał się w ciągu kilku tygodni jedną z najważniejszych baz amerykańskiej floty w całej wojnie.

Kalendaria odnotowują, że Amerykanie zajęli wielki atol Ulithi, który później stał się ważną bazą morską. Data i opis się zgadzają. Trzeba tylko dodać, że zwiad zszedł na jedną z wysepek już 21 września, a główne siły wylądowały 23 września; operację uznano za zakończoną w ciągu następnych dwóch dni.

Atol na końcu świata

Ulithi to około 40 niskich koralowych wysepek o łącznej powierzchni zaledwie kilku kilometrów kwadratowych, rozłożonych na obrzeżu laguny długiej na ponad 30 i szerokiej na ponad 20 kilometrów. Laguna, o głębokości przeważnie 20–30 metrów i osłonięta rafą, należy do największych na świecie. Atol leży mniej więcej 580 kilometrów na południowy zachód od Guamu, około 190 kilometrów na północny wschód od wyspy Yap i około 1400 kilometrów od Filipin. Mieszkało na nim wówczas kilkuset mieszkańców, głównie na wysepkach Falalop, Mogmog, Asor i Fassarai.

Archipelag Karolinów należał do Hiszpanii, która w 1899 roku sprzedała go Niemcom. W 1914 roku Japończycy zajęli niemieckie posiadłości na północ od równika, a po wojnie sprawowali nad nimi rządy jako mandat Ligi Narodów. Na Ulithi zbudowali stację radiową i meteorologiczną, a na Falalop pas startowy; laguna służyła ich okrętom tylko sporadycznie. W 1944 roku, gdy amerykańskie lotniskowce zniszczyły już wielką bazę na atolu Truk w operacji „Hailstone”, a front zbliżał się do Karolinów, Japończycy wycofali z Ulithi garnizon – według relacji mieszkańców kilka miesięcy przed amerykańskim desantem.

Zmiana planów

Amerykańska flota potrzebowała osłoniętych kotwicowisk coraz bliżej Japonii i Filipin. Po zajęciu Wysp Marshalla rolę wysuniętych baz pełniły laguny atoli Majuro i Enewetak, ale front przesuwał się dalej na zachód. Ulithi od początku figurował w planach operacji „Stalemate II”, której pierwszą fazą był desant na Peleliu i Angaur, a drugą – na Yap i Ulithi.

W połowie września plany się zmieniły. Admirał William Halsey zaproponował, by zrezygnować z pośrednich celów i przyspieszyć inwazję na Filipiny. Szefowie sztabów przesunęli lądowanie na Leyte na 20 października, a dwie dywizje przeznaczone na Yap – według historii operacji piechoty morskiej 77 i 96 Dywizja Piechoty – przekazano generałowi Douglasowi MacArthurowi. Z ataku na silnie broniony Yap zrezygnowano, ale Ulithi, ze względu na lagunę, uznano za zbyt cenny, by go odpuścić. Według tego samego opracowania Halsey polecił wiceadmirałowi Theodore’owi Wilkinsonowi zająć atol „siłami, które ma pod ręką”. Jedyną wolną jednostką był 323 Pułk Piechoty, który stał w odwodzie przy Palau na wypadek kłopotów na Peleliu lub Angaurze. 16 września wyznaczono go do zajęcia Ulithi. Zespołem okrętów dowodził kontradmirał William Blandy.

Desant bez przeciwnika

Pierwszy oddział – pluton rozpoznawczy pułku, wzmocniony dwoma tuzinami żołnierzy – dotarł pod atol rano 21 września i po południu bez przeszkód zszedł na wysepkę Mangejang przy wejściu do laguny, by osłaniać trałowce i płetwonurków oczyszczających przejście. 22 września żołnierze, którzy na pontonach dopłynęli do wysepki Fassarai, przyprowadzili na okręt dwóch mieszkańców. Od nich Amerykanie dowiedzieli się, że Japończyków na atolu już nie ma.

Rankiem 23 września główne siły wylądowały na Falalop, gdzie był pas startowy, a po południu na Asor. Nie znaleziono żadnych japońskich żołnierzy, tylko kilka grobów i dwa ciała w płytkiej wodzie. Część mieszkańców Falalop schroniła się przed spodziewanymi walkami w jaskini i dopiero po długich namowach wróciła do wioski. W kolejnych godzinach zajęto pozostałe zamieszkane wysepki, w tym Mogmog. Sprzęt i zapasy wyładowano do 25 września; tego dnia rozbudowę atolu w bazę przejęło dowództwo wysuniętych obszarów zachodniego Pacyfiku wiceadmirała Johna Hoovera. Mieszkańców przeniesiono na czas wojny na wysepkę Fassarai. Jedyną poważną stratą operacji był trałowiec YMS-385, który 1 października zatonął na minie w jednym z przejść do laguny.

Pływająca baza

Na początku października do Ulithi zaczęły przypływać jednostki 10 Eskadry Zaopatrzeniowej (Service Squadron 10) komandora Worralla Cartera, którą admirał Chester Nimitz nazywał swoją „tajną bronią”. W ciągu miesiąca laguna zamieniła się w pływający port: kotwiczyły w niej okręty warsztatowe, tendry, zbiornikowce, statki z amunicją i żywnością oraz doki pływające, zdolne podnieść nawet pancernik. Saperzy marynarki wojennej, czyli Seabees, rozbudowali lotnisko na Falalop, postawili pomosty pontonowe, bazy wodnosamolotów i magazyny, a na Mogmog – ośrodek wypoczynkowy, w którym jednocześnie odpoczywały tysiące marynarzy z okrętów stojących w lagunie.

Dzięki temu flota nie musiała już wracać na remonty i zaopatrzenie na Hawaje czy do odległych baz na Wyspach Marshalla. Zbiornikowce wychodziły z Ulithi na spotkanie zespołów lotniskowców i tankowały je na morzu, niedaleko rejonu działań. Według amerykańskich opracowań laguna mogła pomieścić kilkaset okrętów, a w marcu 1945 roku, przed inwazją na Okinawę, stało w niej jednocześnie ponad 700 jednostek. Przez kilka miesięcy przełomu 1944 i 1945 roku było to prawdopodobnie największe i najruchliwsze kotwicowisko na świecie.

Znaczenie

Zajęcie Ulithi domknęło pas amerykańskich baz od Marianów po Palau, odcinając japońskie garnizony na Yapie, Truku i w innych częściach Karolinów, pozostawione odtąd samym sobie. Z laguny wychodziły zespoły floty, które w październiku 1944 roku osłaniały desant na Leyte i stoczyły bitwę w zatoce Leyte, a wiosną 1945 roku – siły inwazyjne płynące na Okinawę. Japończycy próbowali uderzyć na bazę: 20 listopada 1944 roku miniaturowa łódź samobójcza kaiten zatopiła w lagunie zbiornikowiec „Mississinewa”, a w marcu 1945 roku samolot kamikaze uszkodził stojący tam lotniskowiec „Randolph”. Żadna z tych prób nie zakłóciła działania bazy.

Po zajęciu Filipin i Okinawy flota przeniosła wysunięte bazy dalej na zachód i Ulithi szybko opustoszało. Ponieważ cenzura długo nie pozwalała pisać o atolu, jego nazwa pozostała niemal nieznana amerykańskiej opinii publicznej. Historycy wojny na Pacyfiku zgodnie wskazują jednak, że bezkrwawe zajęcie Ulithi dało Amerykanom więcej niż ciężkie walki o Peleliu: to właśnie ta laguna, a nie lotnisko na Peleliu, stała się zapleczem dalszej ofensywy w stronę Japonii.