Frank Billings Kellogg

Frank Billings Kellogg przeszedł drogę od farmy na amerykańskim pograniczu do najwyższego urzędu dyplomatycznego Stanów Zjednoczonych. Był samoukiem, który nigdy nie skończył szkoły średniej ani studiów, a mimo to stał się jednym z najsłynniejszych prawników swojego pokolenia, pogromcą trustów w procesie Standard Oil. Jako sekretarz stanu w gabinecie Calvina Coolidge’a przekształcił francuską propozycję dwustronnej umowy w pakt Brianda-Kellogga, w którym niemal wszystkie państwa świata wyrzekły się wojny jako narzędzia polityki. Pakt nie zapobiegł drugiej wojnie światowej, ale stał się podstawą, na której po 1945 roku sądzono w Norymberdze i Tokio przywódców państw, które ją rozpętały.

Farma i kancelaria

Urodził się 22 grudnia 1856 roku w miasteczku Potsdam w stanie Nowy Jork jako syn Asy Farnswortha Kellogga i Abigail z domu Billings. W 1865 roku, po wojnie secesyjnej, rodzina dołączyła do fali osadników ciągnących na zachód i osiadła na farmie pszennej w hrabstwie Olmsted w Minnesocie. Gdy chłopiec miał czternaście lat, choroba ojca zmusiła go do przejęcia gospodarstwa i na tym skończyła się jego formalna edukacja. Kilka lat później zaczął pracować w kancelarii adwokackiej w Rochester, utrzymując się z prac dorywczych, i uczył się sam prawa, historii, łaciny i niemieckiego z pożyczonych książek. W 1877 roku zdał egzamin adwokacki. Był radcą prawnym miasta Rochester, a od 1882 roku prokuratorem hrabstwa Olmsted. W 1886 roku ożenił się z Clarą May Cook.

W 1887 roku jego daleki kuzyn Cushman K. Davis, były gubernator Minnesoty, a wkrótce senator, przyjął go do swojej kancelarii w stolicy stanu, Saint Paul. Kancelaria Davisa, Kellogga i Severance’a stała się jedną z najbardziej wpływowych na Środkowym Zachodzie. Kellogg reprezentował towarzystwa kolejowe i spółki wydobywające rudę żelaza w bogatym zagłębiu Mesabi, zbił majątek i poznał magnatów epoki, takich jak Andrew Carnegie, John D. Rockefeller i król kolei James J. Hill. W latach 1904–1912 zasiadał w krajowym komitecie Partii Republikańskiej.

Pogromca trustów

Sławę ogólnokrajową przyniosło mu jednak występowanie przeciwko wielkiemu biznesowi. Prezydent Theodore Roosevelt, który znał go osobiście, powierzył mu w połowie pierwszej dekady XX wieku oskarżenie w procesie przeciwko kartelowi papierniczemu na podstawie ustawy Shermana. Kellogg wygrał, a potem występował w imieniu rządu w sprawach przeciwko magnatowi kolejowemu Edwardowi H. Harrimanowi i kolei Union Pacific. Najważniejszy był proces koncernu Standard Oil Johna D. Rockefellera, zakończony w 1911 roku wyrokiem Sądu Najwyższego, który nakazał podział naftowego imperium. W 1912 roku Kellogg został prezesem Amerykańskiego Stowarzyszenia Prawników.

Senator i ambasador

W 1916 roku wyborcy Minnesoty wybrali go do Senatu. Był pierwszym senatorem z tego stanu wybranym w głosowaniu powszechnym, a nie przez legislaturę stanową. Zasiadł w Senacie 4 marca 1917 roku, w samą porę, by w kwietniu głosować za przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do wojny. W wielkim sporze o traktat wersalski popierał prezydenta Woodrowa Wilsona bardziej niż większość republikanów. Należał do tak zwanych łagodnych rezerwacjonistów: chciał ratyfikacji traktatu i przystąpienia do Ligi Narodów, z niewielkimi zastrzeżeniami chroniącymi prawa Kongresu. Nie był dobrym mówcą ani sprawnym politykiem w kampanii i w 1922 roku przegrał wybory z kandydatem Partii Rolniczo-Robotniczej Henrikiem Shipsteadem.

W 1923 roku prezydent Warren Harding wysłał go jako delegata na piątą konferencję państw amerykańskich w Santiago de Chile. Po śmierci Hardinga nowy prezydent Calvin Coolidge mianował go w grudniu 1923 roku ambasadorem w Londynie, ku zaskoczeniu prasy, która nie widziała w nim dyplomaty. Listy uwierzytelniające złożył w styczniu 1924 roku. Najważniejszym wydarzeniem jego misji była konferencja londyńska latem 1924 roku, na której rządy Europy przyjęły plan Dawesa. Kellogg należał do jej ważnych uczestników i do negocjatorów, którzy doprowadzili do przyjęcia planu ekspertów, przygotowanego pod przewodnictwem Charlesa Dawesa.

Sekretarz stanu

5 marca 1925 roku objął po Charlesie Evansie Hughesie urząd sekretarza stanu i sprawował go do 28 marca 1929 roku, przez całą prezydenturę Coolidge’a. Nie miał wielkiej wizji polityki zagranicznej ani ogłady europejskich dyplomatów. Uchodził za nerwowego i porywczego, ale był pracowity i otwarty wobec współpracowników, którzy podsuwali mu pomysły. Najwięcej uwagi poświęcał Ameryce Łacińskiej. W latach 1926–1927 wysłał piechotę morską do Nikaragui, gdzie toczyła się wojna domowa, i przedstawiał to jako obronę przed wpływami komunistycznymi z Meksyku. Interwencja zrodziła partyzantkę Augusta Sandina i falę antyamerykańskich nastrojów, którą Kellogg odczuł w 1928 roku na konferencji panamerykańskiej w Hawanie. Spór z Meksykiem o prawa amerykańskich firm naftowych i własność ziemi groził zerwaniem stosunków, ale ostatecznie, dzięki misji ambasadora Dwighta Morrowa, rozwiązano go drogą rokowań. Kellogg pośredniczył też w długoletnim sporze Chile i Peru o prowincje Tacna i Arica, zakończonym w 1929 roku.

W Chinach, gdzie wojska Czang Kaj-szeka prowadziły wyprawę północną, a w 1927 roku doszło do ataków na cudzoziemców w Nankinie, Kellogg opowiadał się za umiarem i porozumieniem z chińskimi nacjonalistami, choć po ataku na Nankin amerykańskie i brytyjskie okręty ostrzelały miasto w obronie cudzoziemców. W lipcu 1928 roku Stany Zjednoczone jako pierwsze podpisały z rządem nankińskim układ przyznający Chinom autonomię celną, co było pierwszym krokiem do zniesienia nierównoprawnych traktatów. Mniej szczęścia miał w sprawach rozbrojenia. Zwołana przez Coolidge’a konferencja w Genewie latem 1927 roku miała rozszerzyć ograniczenia traktatu waszyngtońskiego na krążowniki, ale zakończyła się fiaskiem wskutek sporu admirałów amerykańskich i brytyjskich.

Wierzył w arbitraż i umowy prawne. Podpisał w czasie swojego urzędowania około osiemdziesięciu traktatów, więcej niż którykolwiek z poprzedników, w tym dwustronne układy arbitrażowe z kilkunastoma państwami.

Pakt paryski

6 kwietnia 1927 roku francuski minister spraw zagranicznych Aristide Briand zaproponował w liście otwartym do Amerykanów, by oba państwa zawarły umowę o wyrzeczeniu się wojny między sobą. Kellogg początkowo zbył propozycję, w której słusznie widział próbę wciągnięcia Ameryki w system francuskich sojuszy. Ruch pokojowy i senator William Borah, przewodniczący senackiej komisji spraw zagranicznych, nie dali mu jednak spokoju. 28 grudnia 1927 roku Kellogg odpowiedział, że Stany Zjednoczone są gotowe zawrzeć taki traktat, ale ze wszystkimi państwami świata. Od tej chwili poświęcił mu całą energię. Przez pół roku wymieniał noty z Paryżem, Londynem, Berlinem, Rzymem i Tokio. Przekonywał, że traktat nie odbiera nikomu prawa do samoobrony, a próba jego zdefiniowania przyniosłaby więcej szkody niż pożytku.

27 sierpnia 1928 roku podpisał pakt w Paryżu razem z Briandem, Gustavem Stresemannem i przedstawicielami dwunastu innych państw. W drodze powrotnej odwiedził Irlandię, gdzie Dublin nadał mu honorowe obywatelstwo. W styczniu 1929 roku Senat zatwierdził pakt 85 głosami przeciw jednemu. Kilka tygodni później Kellogg opuścił urząd, a 24 lipca 1929 roku był honorowym gościem prezydenta Herberta Hoovera na uroczystości, na której ogłoszono, że pakt wszedł w życie. Hoover przypisał Briandowi zapoczątkowanie traktatu, a Kelloggowi rozszerzenie go na cały świat.

Ostatnie lata

Za rok 1929 Kellogg otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Komitet norweski nie przyznał jej w 1929 roku, lecz zarezerwował i wręczył rok później. Francja nadała mu Legię Honorową. W 1930 roku zajął w Stałym Trybunale Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze miejsce Hughesa, który został prezesem Sądu Najwyższego, a potem wybrano go na pełną kadencję. Jako sędzia trybunału działającego przy Lidze Narodów patrzył, jak pakt, który uważał za dzieło życia, łamią kolejne państwa: Japonia w Mandżurii w 1931 roku, Włochy w Etiopii w 1935 roku. Do końca życia nie stracił jednak wiary w jego sens. Z powodu choroby zrezygnował z funkcji sędziego w 1935 roku i wrócił do Saint Paul. Ufundował jeszcze na Carleton College fundację kształcącą w dziedzinie stosunków międzynarodowych.

Zmarł 21 grudnia 1937 roku w Saint Paul, w przeddzień 81. urodzin, na zapalenie płuc po udarze. Pochowano go w Katedrze Narodowej w Waszyngtonie. Kilka miesięcy wcześniej Japonia rozpoczęła wojnę w Chinach, nie wypowiadając jej.

Znaczenie

Kellogg nie był wizjonerem. Pakt, który nosi jego nazwisko, zaproponował mu Briand, a ideę wyjęcia wojny spod prawa stworzyli amerykańscy działacze pokojowi. Jego zasługą było to, że z dwustronnej umowy, którą Francja chciała związać Amerykę ze swoim bezpieczeństwem, uczynił traktat powszechny, i że doprowadził go do końca mimo sceptycyzmu Europy. Zarazem to on usunął z paktu wszystko, co mogło Amerykę do czegokolwiek zobowiązywać. Traktat bez definicji agresji, bez sankcji i bez organu, który stwierdzałby naruszenia, był dokładnym wyrazem amerykańskiej polityki lat dwudziestych: pokoju bez sojuszy i bez ryzyka.

Na drodze do drugiej wojny światowej pakt Brianda-Kellogga okazał się bezsilny. Japonia, Włochy, Niemcy i Związek Radziecki, wszystkie związane jego postanowieniami, prowadziły wojny bez ich wypowiadania. Po wojnie jednak przypomniano sobie o nim. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał, że wyrzeczenie się wojny w 1928 roku uczyniło wojnę napastniczą nielegalną, a jej planowanie i prowadzenie przestępstwem. Na tej podstawie skazano przywódców III Rzeszy i Japonii za zbrodnie przeciwko pokojowi. Zasada, którą Kellogg podpisał w Paryżu, przeszła do Karty Narodów Zjednoczonych i do dziś jest jednym z fundamentów prawa międzynarodowego.