Żydowska Organizacja Bojowa

ŻOB założyli członkowie syjonistycznych organizacji młodzieżowych – Ha-Szomer Ha-Cair, Droru i Akiby – w czasie wielkiej akcji deportacyjnej do Treblinki. Jesienią 1942 roku dołączył do niej Bund, a politycznie podporządkowała się Żydowskiemu Komitetowi Narodowemu. Broń, której zawsze brakowało, otrzymywała od Armii Krajowej i Gwardii Ludowej, a resztę kupowała po stronie „aryjskiej”. Odrębną organizacją był Żydowski Związek Wojskowy.

18 stycznia 1943 roku bojownicy ŻOB po raz pierwszy otworzyli ogień do Niemców, a 19 kwietnia rozpoczęli powstanie w getcie, liczące po ich stronie około 500 bojowników. Anielewicz zginął 8 maja w bunkrze przy Miłej 18; ocalali wydostali się kanałami. Oddziały ŻOB działały też w Krakowie, Częstochowie i Zagłębiu, a jej wysłannicy przygotowywali opór w Białymstoku. W 1944 roku grupa ocalałych walczyła w powstaniu warszawskim.